سوره محمد، آیه ۲۸ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۹
ذٰلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا مَا أَسْخَطَ اللَّهَ وَ كَرِهُوا رِضْوَانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ
این بخاطر آن است که آنها از آنچه خداوند را به خشم میآورد پیروی کردند، و آنچه را موجب خشنودی اوست کراهت داشتند؛ از این رو (خداوند) اعمالشان را نابود کرد!
معنی کلمات و عبارات
«أَسْخَطَ»: خشمگین گرداند. «رِضْوانَهُ»: رضایت و خوشنودی او.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱- عذاب منافقان به هنگام مرگ، معلول پیروىِ آنان از آنچه مورد خشم الهى است. «یضربون وجوههم و أدبرهم . ذلک بأنّهم اتّبعوا ما أسخط اللّه»
۲- عذاب گنه کاران به هنگام مرگ، نمود خشم الهى بر آنان «یضربون وجوههم و أدبرهم . ذلک بأنّهم اتّبعوا ما أسخط اللّه»
«ذالک» اشاره به «یضربون...» است; یعنى، عذاب هنگام مرگ، نتیجه و نمود سخط و خشم خداوند است.
۳- پیروى از فریب ها و زیبانمایى هاى شیطان و اطاعت از کافران، مایه خشم الهى و عذاب «الشیطن سوّل لهم ... سنطیعکم فى بعض الأمر ... ذلک بأنّهم اتّبعواما أسخط اللّه»
برداشت بالا بنابراین نکته است که «اتّبعوا ما أسخط اللّه» به آنچه در آیات پیشین تحت عنوان «الشیطان سوّل لهم» و «قالوا ... سنطیعکم فى بعض الأمر» آمده است، نظر داشته باشد.
۴- بیزارى از رضا و خشنودى خداوند، موجب عذاب به هنگام مرگ «ذلک بأنّهم ... کرهوا رضونه»
۵- حرکت در مسیر خشم الهى و بیزارى از رضاى او، مایه حبط اعمال «اتّبعوا ما أسخط اللّه و کرهوا رضونه فأحبط أعملهم»
۶- عمل به انگیزه اى جز جلب رضاى الهى، فاقد ارزش و اعتبار «و کرهوا رضونه فأحبط أعملهم»
«فاء» براى تفریع و نتیجه است. از تفریع «أحبط أعمالهم» بر «کرهوا رضوانه» مطلب بالا استفاده مى شود.
۷- ارزش و ثمربخشى اعمال نیک، در پرتو انگیزه صحیح و جلب رضاى الهى «اتّبعوا ما أسخط اللّه و کرهوا رضونه فأحبط أعملهم»
از مفهوم آیه شریفه، استفاده مى شود که اعمال نیک در صورتى حبط نخواهد شد که در جهت جلب رضایت خداوند باشد.
۸- عذاب به هنگام مرگ و حبط اعمال، نتیجه عملکرد خود انسان است. «یضربون وجوههم و أدبرهم . ذلک بأنّهم اتّبعوا... و کرهوا ... فأحبط أعملهم»
از تعلیل موجود در آیه شریفه، استفاده مى شود که منافق، خود با عملکرد خویش زمینه عذاب و حبط اعمالش را فراهم مى آورد.
۹- ثمربخشى اعمال نیک، منوط به حفظ آن تا پایان عمر و نابود نکردن آن باگناه و نفاق «ذلک بأنّهم اتّبعوا ما أسخط اللّه و کرهوا رضونه فأحبط أعملهم»
«فأحبط أعمالهم»، در حقیقت پاسخ به این سؤال مقدر است که: مرتدان و اهل نفاق، گرچه سرانجام به انحراف گراییدند; اما در آغاز، اعمال نیک نیز داشته اند و با وجود آن اعمال، چرا عذاب شوند؟ آیه شریفه پاسخ مى دهد که نفس انجام نیکى ها، کافى نیست; بلکه باید آن را از حبط و سقوط مصون داشت.
۱۰- رضا و رحمت حق، اصلى ازلى و جارى در نظام آفرینش، و خشم الهى زاییده اعمال آدمیان * «اتّبعوا ما أسخط اللّه و کرهوا رضونه»
«أسخط» (از باب افعال) بیانگر ایجاد است; ولى «رضوان» (به صورت اسم) مى نمایاند که رضا و رحمت حق، همواره گسترده بوده و خواهد بود و تنها کافى است که انسان بدان تمایل داشته و از آن بهره گیرد، برخلاف خشم و کیفر الهى که با نفس عمل انسان، پدید آمده و ایجاد مى شود.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۶–۳۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۶–۳۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۸ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۶–۳۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۸
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اطاعت از کافرانآثار تبری از رضایت خداجاودانگی رضایت خداعذاب هنگام مرگملاک ارزش عمل صالحمرگ گناهکارانجاودانگی رحمت خدانشانه های غضب خداعوامل غضب خداآثار پیروی از شیطانعذاب منافقانزمینه غضب خداملاک ارزش عملاهمیت رضایت خداعذاب گناهکارانآثار نیتعوامل حبط عملآثار نفاقپاداش عمل صالحآثار گناهموجبات عذابآثار عمل
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
- ارتداد، از عوامل تباهی و حبط عمل+۳ آیه
- گناه از موجبات خشم خدا و عامل حبط عمل
- ناخشنودی از رضوان الهی از موجبات حبط عمل
- پیروی از منهیّات خدا، باعث دشواری جاندادن+۲ آیه
- ناخشنودی از رضای الهی، سبب سختی جاندادن+۲ آیه
- کفر پس از ایمان، باعث تباهی عمل+۲ آیه
- اطاعت کافران از موجبات غضب خدا، باعث حبط اعمال انان
- پیروی منافقان از موجبات خشم الهی، درپیدارنده حبط عمل انان
- تهدید منافقان به رسوایی، در پی اطاعتهای منفعتجویانه انها از دشمنان دین+۳ آیه
- پیروی منافقان از بیگانگان و دشمنان، درپیدارنده عذاب، هنگام قبض روح+۲ آیه
- تهدید منافقان به رسوایی، در پی اطاعت از دشمنان دین+۳ آیه
- حرمتِ ارتداد از دین حق+۴ آیه
- حرمت ارتداد و رویگردانی از ایمان به شرک+۵ آیه
- بطلان اعمال و عبادات کافران+۳ آیه
- ناخشنودی از رضای خداوند، موجب عذاب، به هنگام مرگ+۱ آیه
- ناخشنودی از رضای خدا، مایه حبط اعمال
- ارتداد، زمینه ناخشنودی از رضای خدا+۱ آیه
- اطاعت از کافران و روابط پنهانی با انان، زمینه ساز عدم خشنودی از رضای خدا+۲ آیه
- تسویلات شیطان، زمینه ناخشنودی از رضای خداوند+۱ آیه
- پیروی از فریبها و زیبانماییهای شیطان، مایه خشم خدا+۱ آیه
- صورت مرتدّان، اماج ضربات فرشتگان به هنگام مرگ، به علّت فراهم کردن موجبات خشم خدا (گناهان)+۲ آیه
- کیفر انسانهای بدکار، بازتاب و نتیجه اعمال خود انها+۱ آیه
- انجام دادن عمل با انگیزه ای جز رضای خدا، فاقد ارزش و اعتبار+۲ آیه
- انجام دادن عمل با انگیزه ای جز رضای خدا، فاقد ارزش و اعتبار+۲ آیه
- غضب الهی، موجب حبط عمل ادمی
- عذاب گناهکاران به هنگام مرگ، نمود خشم الهی بر انان+۱ آیه
- ارتداد و پرستش غیر خدا، موجب گرفتار شدن به غضب الهی+۳ آیه
- اطاعت و پیروی از شیطان و فریبهای او، موجب گرفتاری به غضب الهی+۱ آیه
- نفاق انسانها، موجب خشم و غضب خداوند+۱ آیه
- ارتداد (کفر پس از ایمان) و بقای بران تا هنگام مرگ، موجب حبط اعمال در دنیا و اخرت+۳ آیه
- طالب غضب خدا بودن و ناخشنودی از جلب رضایت او، عامل مرگ مرتدان به سختی و دشواری+۲ آیه
- ارتداد، از موجبات ملامت و نکوهش+۶ آیه
- نکوهش مرتدّان از جانب خدا+۵ آیه
- پیروی منافقان از موجبات خشم الهی، دربردارنده حبط عمل انان
- تهدید منافقان به رسوایی، در پی اطاعتهای منفعت جویانه انها از دشمنان دین+۳ آیه
- پیروی منافقان از بیگانگان و دشمنان، در پی دارنده عذاب، هنگام قبض روح+۱ آیه
- تهدید منافقان به رسوایی، در پی اطاعت از دشمنان دین+۲ آیه
- پیروی منافقان از موجبات غضب الهی، مایه حبط اعمال انان
- منافقان، گرفتار خشم و غضب خداوند+۲ آیه
- مرگ همراه با شکنجه سخت ملایکه، فرجام منافقان توطیه گر+۳ آیه