آیه ۳ سوره محمد

سوره محمد، آیه ۳ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۷

ذٰلِكَ بِأَنَ الَّذِينَ كَفَرُوا اتَّبَعُوا الْبَاطِلَ وَ أَنَ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَ مِنْ رَبِّهِمْ كَذٰلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ لِلنَّاسِ أَمْثَالَهُمْ

این بخاطر آن است که کافران از باطل پیروی کردند، و مؤمنان از حقّی که از سوی پروردگارشان بود تبعیّت نمودند؛ این‌گونه خداوند برای مردم مثَلهای (زندگی) آنان را بیان می‌کند!

معنی کلمات و عبارات
«ذلِکَ»: اشاره به ابطال اعمال کافران، و عفو سیئات و اصلاح حال مؤمنان است. «أَمْثَالَهُمْ»: ضرب‌المثلهای احوال و اوصاف دو گروه کافر و مؤمن. چرا که برای همگان روشن است که کافر دائماً از حق گریزان و به دنبال باطل روان است. و مؤمن همیشه از حق پیروی می‌کند و متمسک بدان است. سرانجام آن، زیان و نقمت، و سرانجام این، سود و نعمت است.
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱- ناکامى و پوجى اعمال کافران بازتاب طبیعى باطل گرایى آنان «الذین کفروا ... أضلّ أعملهم ... ذلک بأنّ الذین کفروا اتّبعواالبطل» «ذالک» اشاره به فرجام پوچ و اعمال بى ثمر کافران است (أضلّ أعمالهم). ۲- نیک فرجامى و غفران لغزش هاى مؤمنان، نتیجه پیروى از حق و پیام پروردگارشان «و الذین ءامنوا ... ذلک بأنّ ... و أنّ الذین ءامنوا اتّبعوا الحقّ من ربّهم» ۳- گم شدن اعمال کافران در سراب «کفر» و شکوفایى اعمال مؤمنان در وادى «ایمان»، داراى فلسفه اى معقول و برهانى «الذین کفروا ... أضلّ أعملهم . و الذین ءامنوا... و أصلح بالهم . ذلک بأنّ الذین کفروا اتّبعوا البطل و أنّ الذین ءامنوا اتّبعوا الحقّ من ربّهم» «ذالک» در مقام بیان علّت و فلسفه مطلبى است که در آیات پیشین بیان شده است; یعنى، پوچى اعمال کافران و ثمربخشى اعمال مؤمنان، امرى برهانى است; زیرا کافر ره باطل پیموده و باطل فرجامى ندارد و مؤمن ره حق رفته و ثمربخشى عین حقانیت است. ۴- ملاک اصلى ارزش اعمال، پیروى از قرآن و تعالیم الهى است. «و ءامنوا بما نزّل على محمّد و هو الحقّ من ربّهم کفّر عنهم سیّئاتهم و أصلح بالهم ... و أنّ الذین ءامنوا اتّبعوا الحقّ من ربّهم» تعبیر «الحقّ من ربّهم» هر چند مطلق است; ولى با توجه به آیه قبل - که تعبیر «الحقّ» در مورد قرآن و «و ما نزّل على محمّد» به کار رفته - مى رساند که مصداق بارز حق «قرآن» است. ۵- حقایق نازل شده از مقام ربوبیت الهى، مایه رشد و تعالى و مصونیت از پوچى است. «و أصلح بالهم . ذلک بأنّ ... اتّبعوا الحقّ من ربّهم» وصف «ربّ» در آیه شریفه، مشعر به علّیت است; یعنى، آنچه از سوى «ربّ» نازل شود، جز در جهت تکامل نخواهد بود. ۶- پیام هاى پروردگار (آیات قرآن)، سراسر حق و به دور از بطلان و پوچى «الذین کفروا اتّبعوا البطل و أنّ الذین ءامنوا اتّبعوا الحقّ من ربّهم» از مقابله حق و باطل و این که «حقّ» مقید به «من ربّهم» شده; استفاده مى شود که «ما نزّل على محمّد» جز حق چیزى نیست و باطل به خداوند انتساب ندارد. ۷- نیاز همه انسان ها به پیام وحى و رهنمودهاى پرودگار، براى رسیدن به حق و صلاح «بأنّ الذین کفروا اتّبعوا البطل و أنّ الذین ءامنوا اتّبعوا الحقّ من ربّهم» مقید شدن «الحقّ» به «من ربّهم» و مقابله «الحقّ من ربّهم» با «الباطل»، مى رساند که بشر بیش از دو راه در پیش ندارد: راه باطل و یا راه حق، راه حق تنها همان راهى است که منتسب به پروردگار و نازل شده از سوى او است از این رو انسان براى رسیدن به حق، ضرورتاً نیازمند رهنمود خداوند است. ۸- ترسیم فرجام کافران و مؤمنان، از سوى خداوند با بیانى روشن و برهانى «کذلک یضرب اللّه للناس أمثلهم» «کذلک» اشاره به فلسفه و بیانى است که خداوند در این آیه، براى پوچى اعمال کافران و ثمربخشى اعمال مؤمنان، بیان فرموده است. ۹- بیان هاى تمثیلى و توصیفى قرآن، براى توده هاى بشر و در جهت منافع آنان «کذلک یضرب اللّه للناس أمثلهم» لام در «للناس» بیانگر منفعت است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۰)
  • پیروی مؤمنان از حق، زمینهساز اصلاح امورشان از سوی خداوند+۱ آیه
  • پیروی کافران از باطل، سبب تباهی اعمالشان+۱ آیه
  • اطاعت مؤمنان از حق، سبب امرزش گناهانشان+۱ آیه
  • اطاعت کافران از باطل، سبب ایستادگی انان دربرابر حق+۱ آیه
  • تباه شدن اعمال کافران در اثر پیروی از باطل+۱ آیه
  • پیروی مؤمنان از حق
  • پیروی مؤمنان از حق، باعث امرزش گناهان و اصلاح امورشان، از سوی خداوند+۱ آیه
  • پیروی کافران از باطل، موجب تباهی اعمال انان+۱ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
  • پیروی مؤمنان، از حق
  • نیکفرجامی مؤمنان، نتیجه پیروی انان از حق+۱ آیه
  • غفران لغزشهای مؤمنان، نتیجه پیروی انان از حق+۱ آیه
  • لزوم پیروی از حق مطلوب+۱ آیه
  • حق، نشیت گرفته از ربوبیّت خدا+۴ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی نزول کتابی بر حق (قران)+۲ آیه
  • کفرپیشگان، مردمی باطل گرا
  • پیروی مؤمنان از حق، زمینه ساز اصلاح امور انان از سوی خداوند+۱ آیه
  • پیروی مؤمنان، از حق
  • ایمان مؤمنان به حق بودن قران و تبعیت از ان+۱ آیه
  • وجوب اطاعت از حق+۱ آیه
واژه‌ها