سوره محمد، آیه ۳۲ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۰
إِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً وَ سَيُحْبِطُ أَعْمَالَهُمْ
آنان که کافر شدند و (مردم را) از راه خدا بازداشتند و بعد از روشنشدن هدایت برای آنان (باز) به مخالفت با رسول (خدا) برخاستند، هرگز زیانی به خدا نمیرسانند و (خداوند) بزودی اعمالشان را نابود میکند!
معنی کلمات و عبارات
«شَآقُّوا»: دشمنانگی کردند. به مخالفت پرداختند. «سَیُحْبِطُ أَعْمَالَهُمْ»: کارهای نیکشان را باطل میگرداند و فایدهای در آخرت عائدشان نمینماید. کارهائی را که در راه جلوگیری از اسلام میکنند، خدا آنها را بیاثر میگرداند، و موانع ایشان را از سر راه اسلام برمیدارد.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱- کافران، با کفر و حق ستیزى و مخالفتشان با پیامبر(ص)، ناتوان از رسانیدن کمترین زیان به خداوند «إنّ الذین کفروا و ... لن یضرّوا اللّه شیئًا»
۲- حق پوشى، کارشکنى در طریق دین و پیامبرستیزى، ویژگى مشرکان عصر نزول «إنّ الذین کفروا و صدّوا عن سبیل اللّه و شاقّوا الرسول»
۳- عداوت و مبارزه با پیامبراکرم(ص)، مصداق کفر و پیشگیرى از راه خداوند «کفروا و صدّوا عن سبیل اللّه و شاقّوا الرسول»
عطف «شاقّوا الرسول» بر «الذین کفروا و صدّوا...» ممکن است عطف تفسیرى باشد.
۴- اِخبار خداوند از ستیز برخى کافران با دین و پیامبر(ص)، به رغم وضوح حق براى آنان «إنّ الذین کفروا و صدّوا ... و شاقّوا ... من بعد ما تبیّن لهم الهدى»
۵- مخالفت اهل کتاب با اسلام و پیامبر(ص)، مخالفتى خائنانه و نه از روى جهل و بى خبرى* «إنّ الذین کفروا و ... من بعد ما تبیّن لهم الهدى»
مى توان گفت: مراد از «الذین کفروا...» به قرینه «تبیّن لهم الهدى» اهل کتاب است.
۶- شناخت حق، درپى دارنده تکلیف و مسؤولیت فزون تر، براى انسان «إنّ الذین کفروا و ... من بعد ما تبیّن لهم الهدى لن یضرّوا اللّه شیئًا»
تصریح به «من بعد ما تبیّن لهم الهدى»، مى رساند که آشکار شدن حق بر انسان، تأثیر عمده اى در برطرف کردن کفر، داشته باشد.
۷- ایمان و کفر و طاعت و معصیتِ خلق، بى تأثیر در ساحت خداوندى * «إنّ الذین کفروا و ... لن یضرّوا اللّه شیئًا»
جمله «لن یضرّوا اللّه شیئاً» مى رساند که کفر و عصیان خلق در برابر خدا و رسول او، زیانى به خداوند نمى رساند. به قرینه مقابله مى توان استفاده کرد که ایمان و طاعت آنان نیز، نفعى براى خداوند ندارد.
۸- کفر و ستیزه جویى با دین و پیامبر(ص)، از عوامل حبط عمل و نابودى اعمال نیک انسان «إنّ الذین کفروا و ... و سیحبط أعملهم»
۹- ترفندها و توطئه هاى کافران علیه راه خدا و پیامبر(ص)، محکوم به شکست و بى فرجامى «إنّ الذین کفروا و صدّوا ... و سیحبط أعملهم»
به قرینه صدر آیه، مى توان گفت: مراد از «أعمالهم» همان حرکت هاى کفرآمیز، مانع تراشى در طریق حق و ستیزه جویى با پیامبر(ص) است. در این صورت «حبط»، به معناى خنثى سازى و عقیم نمودن تلاش هاى آنان خواهد بود.
۱۰- مهلت الهى به کافران ستیزه جوى، مهلتى محدود و زودگذر «إنّ الذین کفروا و ... سیحبط أعملهم»
در صورتى که حبط عمل به معناى خنثى سازى توطئه ها باشد; سین در «سیحبط» زودرسى این وعده را افاده مى کند.
۱۱- اعمال به ظاهر نیک کافران دین ستیز، پوچ و بى بها در نزد خداوند «إنّ الذین کفروا و ... و سیحبط أعملهم»
مراد از اعمال، کردار به ظاهر نیکى است که مشرکان یا اهل کتاب، انجام داده و مى دهند.
۱۲- حمایت خداوند از پیامبر(ص)، در قبال عداوتورزى کافران «إنّ الذین کفروا ... و شاقّوا الرسول ... و سیحبط أعملهم»
تعبیر «و سیحبط أعمالهم»، مى تواند هم به معناى عقیم ساختن توطئه هاى کافران و هم به معناى پوچ ساختن اعمال به ظاهر نیک آنان باشد. در هر دو صورت، از این موضع گیرى شدید، حمایت خداوند از پیامبر(ص) استفاده مى شود.
۱۳- بازتاب نهایى اعمال آدمیان، تنها متوجه خود آنان است. «إنّ الذین کفروا و ... و سیحبط أعملهم»
از ارتباط «إنّ الذین کفروا...» با «سیحبط أعمالهم» و تأکید بر «لن یضرّوا اللّه شیئاً» - با توجه به الغاى خصوصیت - استفاده مى شود که اعمال انسان ها، در نهایت به خودشان باز خواهد گشت.
۱۴- برخى اعمال انسان، ازبین برنده و نابودکننده ارزش و اثر سایر اعمال وى «و سیحبط أعملهم»
بنابراین که حبط اعمال به معناى پوچ شدن و بى بها گشتن اعمال به ظاهر نیک باشد، از ارتباط «کفروا»، «صدّوا» و «شاقّوا» با «سیحبط أعمالهم» مطلب بالا استفاده مى شود.
۱۵- دخالت هاى الهى، در تاریخ به نفع جبهه حق و علیه جبهه کفر «و سیحبط أعملهم»
چنانچه حبط عمل در این آیه، به معناى عقیم ساختن تلاش هاى ستیزه جویانه کافران علیه دین باشد; استفاده مى شود که خداوند، به موقع از جبهه حق حمایت کرده و تلاش کافران را بى ثمر خواهد ساخت.
۱۶- کیفر الهى در مورد کافران، پس از اتمام حجت و تبیین حق براى آنان «إنّ الذین کفروا و ... من بعد ما تبیّن لهم الهدى ... و سیحبط أعملهم»
در صورتى که «سیحبط...» عنوان کیفر داشته باشد; تعبیر «من بعد ما تبیّن...» بیانگر اتمام حجّتى است که قبل از اعمال مجازات، صورت گرفته است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۶–۳۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۶–۳۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۲ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۱–۳۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تشخیص حقآثار مبارزه با محمدحمایت از حقدین ستیزی مشرکان صدراسلامشکست توطئه های کافرانمحدوده مهلت به کافرانمنشأ دشمنی اهل کتابکتمان حق مشرکان صدراسلامخیانت اهل کتابدشمنی با اسلامخائنان به اسلامخائنان به محمدشکست توطئه علیه محمدآثار دین ستیزیویژگیهای مشرکان صدراسلامآثار حق ستیزی کافرانآثار وضوح حقزیان به خدابی ارزشی عمل صالح کافرانزمینه کیفر کافرانزمینه تکلیفدین ستیزی کافراندشمنی مشرکان صدراسلامآثار فردی عملامهال خدااتمام حجت با کافرانآثار دشمنی با محمدممانعت از سبیل اللهدشمنی با محمدمشمولان حمایت خدابازگشت آثار عمل به خودعوامل حبط عملحق ناپذیری کافرانمبارزه با محمدآثار عمل به تکلیفقانونمندی کیفرهای خدالجاجت کافرانحامی محمدعجز کافراندشمنی کافرانبی نیازی خداآثار اتمام حجتموارد کفرپیشگوییهای قرآنمنشأ تحولات تاریخاتمام حجت خدانقش خداآثار گناهآثار کفرآثار عملآثار ایمان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
- اتمام حجّت خدا بر کافران و مشرکان صدر اسلام بهوسیله پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- کافران حقناپذیر در برابر اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله)، مستحقّ عذاب الهی+۱ آیه
- اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله) بر کافران صدر اسلام+۳ آیه
- انکار کافران در برابر اتمام حجّت خدا، باعث استحقاق انان برای کیفر و عذاب+۶ آیه
- اتمام حجّت خدا بر کافران و مشرکان صدر اسلام بهوسیله پیامبر اسلام+۹ آیه
- اغوا و گمراه کردن مردم از راه خدا عامل حبط عمل+۱ آیه
- دشمنی با پیامبر(صلی الله علیه واله) از عوامل حبط عمل
- کفر، عامل تباهی و حبط عمل در دنیا و اخرت+۳ آیه
- کفر پس از ایمان، باعث تباهی عمل+۱ آیه
- کافران (و کوششهای بدخواهانه انان) از موانع گسترش اسلام+۷ آیه
- مبارزه کافران با مسلمانان، برای بازداشتن انان از اسلام+۷ آیه
- حرام و ناروا بودن ممانعت، از راه خدا+۳ آیه
- بطلان اعمال و عبادات کافران+۳ آیه
- حرمت کفر به پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)
- حرام و ناروا بودن ممانعت از راه خدا+۱۰ آیه
- کفر، موجب دین ستیزی و باز داشتن مردم از راه خدا+۶ آیه
- ناتوانی اعراض کنندگان از راه خدا، از هرگونه زیان رسانی به خداوند
- اعراض از سبیل اللّه، سبب تباهی و نابودی اعمال+۱ آیه
- کافران در ممانعت مردم از سبیل الله، ناتوان از رسانیدن کمترین زیان به خداوند
- تلاش کافران، در منحرف کردن مردم از راه خدا، محکوم به شکست حتمی و نهایی+۲ آیه
- ممانعت از راه خدا، موجب حبط عمل
- دین اسلام، از موارد راه خدا+۱۱ آیه
- شناخت هدایت، درپی دارنده تکلیف و مسیولیّت برای انسان
- عجز کافران، از زیان رسانی به خداوند+۲ آیه
- ناتوانی کافران، از هرگونه ضرررسانی به دین خداوند+۲ آیه
- تلاش و کوشش کافران، برای گمراه کردن و بازداشتن مردم از راه خدا+۷ آیه
- کفر، عامل تباهی و حبط عمل کافران+۴ آیه
- سعی و تلاش پیگیر کفرپیشگان، برای جلوگیری از گسترش اسلام+۷ آیه
- تلاش و مبارزه کافران با مسلمانان برای بازداشتن انان از اسلام+۱۰ آیه
- کافران، مقهور قدرت الهی و ناتوان از مقابله با ان
- اخبار خداوند از ستیزه برخی کافران با دین و پیامبر(صلی الله علیه واله)، به رغم وضوح حق برای انان
- اتمامحجّت خدا بر کافران صدر اسلام، به وسیله پیامبر صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- کافران حقناپذیر در برابر اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله، مستحقّ عذاب الهی+۱ آیه
- اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله بر مشرکان صدر اسلام+۳ آیه
- حرمت دشمنی با محمّد صلی الله علیه و اله+۵ آیه
- دشمنی و مخالفت با پیامبر اعظم صلی الله علیه و اله در حکم دشمنی با خدا+۵ آیه
- دشمنی با محمّد صلی الله علیه و اله، از عوامل حبط عمل
- رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۵ آیه
- مقابله و ستیز برخی کافران با دین محمّد صلی الله علیه و اله، به رغم وضوح حق برای انان
- وعده حبط عمل به کافران سد کننده راه خدا و دشمن پیامبر صلی الله علیه و اله