سوره محمد، آیه ۳۷ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۰
إِنْ يَسْأَلْكُمُوهَا فَيُحْفِكُمْ تَبْخَلُوا وَ يُخْرِجْ أَضْغَانَكُمْ
چرا که هر گاه اموال شما را مطالبه کند و حتّی اصرار نماید، بخل میورزید؛ و کینه و خشم شما را آشکار میسازد!
معنی کلمات و عبارات
«یُحْفِکُمْ»: از شما اصرار بکند و مصرانه بخواهد. از مصدر (إحفاء) به معنی إلحاح و إصرار. «یُخْرِجْ أَضْغَانَکُمْ»: اشاره به دلبستگی شدید بسیاری از مردم به مسائل مالی است، و در حقیقت یک نوع ملامت و سرزنش آنان، و در عین حال تشویق به ترک این وابستگی است. همچنین بیانگر این واقعیت که دوستی اموال و عشق به دارائی، خمیره ذاتی و یک صفت سرشتی انسان است، تا آنجا که اگر خدا نیز از بسیاری از انسانها اموالشان را مطالبه کند، خشم و کینه او را به دل میگیرند!
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱- تذکر خداوند، به ضعف شدید انسان در آزمون هاى مالى و دست کشیدن از اموال «إن یسئلکموها فیحفکم تبخلوا و یخرج أضغنکم»
۲- بخل و امتناع انسان ها از انفاق تمامى اموال، حتى در صورت تأکید خداوند به انفاق آن «إن یسئلکموها فیحفکم تبخلوا»
بنابراین که مراد از «أموالکم» در آیه قبل - که مرجع ضمیر «ها» در «إن یسئلکموها» است - تمامى اموال باشد، برداشت یاد شده استقاده مى شود.
۳- قوانین و فرمان هاى الهى، متناسب با استعداد و توان ذاتى انسان ها «إن یسئلکموها فیحفکم تبخلوا»
از ارتباط این آیه با آیه قبل، استفاده مى شود که خداوند انفاق تمامى اموال را بر انسان ها واجب نساخته است; زیرا اگر چنین دستورى صادر مى شد و حتى مورد تأکید هم قرار مى گرفت، انسان ها بخل مىورزیدند. بنابراین با توجه به این خصلت عینى و فراگیر، خداوند چنین قانونى را جعل نکرده و توان آنان را در نظر گرفته است. البته این برداشت، مبتنى بر این است که مراد از «أموالکم»، تمام اموال باشد.
۴- بروز کینه هاى نهفته مردم، در صورت فرمان الهى به انفاق تمامى دارایى هاى خود «إن یسئلکموها ... و یخرج أضغنکم»
۵- طلب اموال مردم با تأکید و قدرت، درپى دارنده کینه توزى عمیق آنان «إن یسئلکموها فیحفکم ... یخرج أضغنکم»
از تعبیر «فیحفکم» - که تأکید و اصرار را افاده مى کند - مطلب بالا قابل برداشت است.
۶- عشق به مال و ثروت، ریشه دار در عمق وجود و جان انسان ها «إن یسئلکموها ... و یخرج أضغنکم»
این که حتى تأکید خداوند به انفاق اموال، کینه ها را برمى انگیزد; نشانگر آن است که دلبستگى انسان هابه اموال، بسیار نیرومند و عمیق است.
۷- ظهور مکنونات انسان، در جریان تکالیف شاق «إن یسئلکموها ... و یخرج أضغنکم»
۸- لزوم پرهیز از واداشتن مردم به موضع گیرى هاى خصمانه «إن یسئلکموها فیحفکم تبخلوا و یخرج أضغنکم»
از این که خداوند در طلب انفاق شدت و تأکید نورزیده تا کینه هاى مردم ظاهر نشود، مطلب بالا استفاده مى شود.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اجتناب از دشمنی مغرضانهاصرار بر درخواست مال دیگرانتذکرهای خدافطریت علاقه به مالآثار سختی تکلیفامتحان انسانزمینه دشمنیزمینه بروز شخصیتمال دوستی انسانامتحان با مالبخل انسانویژگیهای احکامزمینه ترک انفاقمحدوده انفاقضعف انسانقدرت در تکلیفآثار انفاقفطریات انساناوامر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸)
- بخل، زمینهساز بروز کینه، حتی در برابر دعوت خداوند به انفاق+۱ آیه
- بیتوجّهی به مالکیّت و بینیازی مطلق الهی از عوامل بخلورزی+۲ آیه
- تذکّر خداوند به ضعف شدید انسان، در ازمونهای مالی+۱ آیه
- دلبستگی شدید انسان، به اموال و داراییهای خویش+۱ آیه
- ضعف شدید انسان در ازمونهای مالی و دست کشیدن از اموال
- عشق به مال و ثروت، ریشهدار و در عمق وجود و جان انسانها
- مُخْرج/ اسما و صفات+۲ آیه
- بخل ورزی ادمی در معاشرتهای خود با دیگران، امری ناپسند+۳ آیه