سوره مریم، آیه ۷۹ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۱
كَلَّا سَنَكْتُبُ مَا يَقُولُ وَنَمُدُّ لَهُ مِنَ الْعَذَابِ مَدًّا
هرگز چنین نیست! ما بزودی آنچه را میگوید مینویسیم و عذاب را بر او مستمرّ خواهیم داشت!
معنی کلمات و عبارات
«کَلاّ»: نه چنین است. حرف ردع و انکار است و سخن گوینده ماقبل را باطل میگرداند و او را از کاری که کرده است باز میدارد. «نَمُدُّ»: طول میدهیم. مستمرّ و پیاپی میکنیم. افزایش میدهیم و مضاعف میگردانیم.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- آنان که کفر را وسیله و راهى براى رسیدن به مال و فرزند قرار داده اند، هیچ تضمینى براى رسیدن به آرزوى خود ندارند. «کلاّ»
«کلاّ» حرف ردع است و بر بى پایگى پندارهایى که قبل از آن مطرح بوده، دلالت دارد.
۲- گفته ها و ادعاهاى نارواى آدمیان، به فرمان خداوند نوشته و ثبت مى گردد. «کلاّ سنکتب ما یقول»
«سنکتب ما یقول» به قرینه حرف «سین» در «سنکتب» و مضارع بودن «یقول»، مربوط به گفتار ناروایى است که در آینده از شخص کافر صادر مى شود; ولى از دخیل نبودن زمان آینده در استحقاق مجازات، مى توان فهمید که ثبت گفتار گذشته او نیز مورد نظر است.
۳- ثبت گناهان در نامه اعمال، فورى نیست و با انجام آن با تأخیر صورت مى گیرد. «سنکتب ما یقول»
حرف «سین» براى استقبال است و دلالت دارد که ثبت گفتارى که از شخص صادر مى شود، با اندکى فرصت انجام مى گیرد. دلیل این تأخیر ممکن است احتمال توبه از گناه باشد.
۴- گفته ها و ادعاهاى بى اساس در مورد کفر و ایمان و آثار آنها، داراى عقوبت و عذاب «سنکتب ما یقول و نمدّ له من العذاب»
۵- خداوند کسانى را که براى ازدیاد مال و فرزند به کفر روآورده اند، به عذابى مداوم و بىوقفه گرفتار خواهد ساخت. «و نمدّ له من العذاب مدًّا»
معناى اصلى «مدّ» کشاندن چیزى در ناحیه طول آن و متصل ساختن اشیا به یکدیگر براى طولانى ساختن آن است (تاج العروس). مصداق این معنا در آیه، استمرار عذاب است و مفاد آن چنین است: «بدون انقطاع، از عذاب براى او پیش مى آوریم تا همواره در عذاب بماند».
۶- عذاب آدمیان، مستند به اسنادى مکتوب و ثبت شده است. «سنکتب ما یقول و نمدّ له من العذاب»
۷- مسؤولیت انسان، در برابر گفته ها و ادعاهاى خود «کلاّ سنکتب ما یقول و نمدّ له من العذاب مدًّا»
خبر از نوشته شدن حتمى گفته ها (سنکتب...) و به دنبال آن بحث از عذاب الهى، حاکى از حسابرسى و مواخذه آن گفته ها و گویاى مسؤولیت انسان در برابر آنها است.
۸- لزوم مواظبت بر گفته ها و پرهیز از اظهار نظرهاى بى برهان «سنکتب ما یقول و نمدّ له من العذاب»
تهدید به عذاب در مورد ادعاهاى بى جا، دلیل مسؤولیت آوربودن سخن و لزوم مراقبت انسان بر گفته هاى خود و پرهیز از عواقب ناگوارِ ادعاهاى بى دلیل است.
۹- ادعا و سخن در باره معارف دینى و آثار مثبت و منفى آن، باید مستند به علم و حجت باشد. «کفر بأیتنا و قال ... سنکتب ما یقول و نمدّ له من العذاب مدًّا»
۱۰- خداوند، مدعیان دستیابى به مال و فرزند با کفرورزى را، در عذاب کفر و جهل خودشان نگاه مى دارد. «و نمدّ له من العذاب مدًّا»
محتمل است مراد از «العذاب» عذاب گمراهى و کفرى باشد که کافر در آن گرفتار است. جمله «فلیمدد له الرحمان مدّاً» در آیات پیشین نیز - که تداوم ضلالت گمراهان را بیان کرده - از همین مقوله است.
تفسیر (۶)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اجتناب از سخن بیجابرهان در سخنتأخیر در ثبت عملمراقبت در سخنمسؤول سخنپوچی آرزوی کافرانکیفر ادعا های بیجاکیفر سخن بیجاقانونمندی عذابروش سخنتداوم عذاب کافرانثبت سخننقش نامه عملروش تبیین دینجهل کافرانعذاب کافرانمسؤولیت انساناهل عذابموجبات عذاباوامر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۴)
- کفر به ایات خدا، درپیدارنده عذاب شدید اخرت+۱ آیه
- عذاب مداوم و بیوقفه، در انتظار افراد کافر و طالب مال و فرزند+۱ آیه
- فرزند، عامل گرفتاری به عذاب خداوند+۳ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۳ آیه
- مال، از اسباب کیفر و عذاب+۳ آیه
- علم غیب به تمام موجودات، در انحصار خدا+۲ آیه
- ثبت اعمال انسان در دنیا از طرف خداوند و بایگانی ان به صورت کتاب و پرونده برای حسابرسی در قیامت+۷ آیه
- تمام رفتارها و کردارهای پیش فرستاده انسانها، مکتوب و ثبت ان به اراده خداوند+۴ آیه
- مشرکان، نا اگاه از امور غیبی و ناتوان از ارتباط با عالم غیب+۵ آیه
- عذاب مستمرّ، کیفر کافران تفاخرکننده به مال و فرزند در مقابل ایات الهی+۱ آیه
- کاتب / اسماوصفات+۲ آیه
- سود نبردن کافران در قیامت، به رغم بهره مندی از مال و فرزند در دنیا+۴ آیه
- اعتماد و اتکای بی حاصل کافران، به ثروت و فرزندان خویش+۴ آیه
- مستند بودن نامه عمل، در عقوبت بندگان