تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ يَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدىً وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَواباً وَ خَيْرٌ مَرَدًّا (76) أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي کَفَرَ بِآياتِنا وَ قالَ لَأُوتَيَنَّ مالاً وَ وَلَداً (77) أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً (78) کَلاَّ سَنَکْتُبُ ما يَقُولُ وَ نَمُدُّ لَهُ مِنَ الْعَذابِ مَدًّا (79) وَ نَرِثُهُ ما يَقُولُ وَ يَأْتِينا فَرْداً (80)
وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لِيَکُونُوا لَهُمْ عِزًّا (81) کَلاَّ سَيَکْفُرُونَ بِعِبادَتِهِمْ وَ يَکُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا (82)
ترجمه
و زياد ميکند خدا آنانرا که هدايت يافتند هدايتى و کارهاى پاينده شايسته بهتر است نزد پروردگارت در پاداش خوب و بهتر است از جهت باز گشت کار
آيا ديدى آنرا که کافر شد بآيتهاى ما و گفت هر آينه داده شوم
جلد 3 صفحه 490
البتّه مال و فرزند را
آيا اطلاع يافت بر غيب يا گرفت نزد خدا پيمانى
نه چنين است بزودى مى‌نويسيم آنچه را ميگويد و امتداد ميدهيم براى او عذاب را امتداد دادنى
و ارث ميبريم از او آنچه را ميگويد و ميآيد نزد ما منفرد
و گرفتند غير از خداوند خدايانى تا باشند براى آنها عزّت
نه چنين است زود باشد که انکار کنند بندگى آنها را و باشند براى آنان مخالف و معاند.
تفسير
خداوند کسانى را که قبول هدايت نمودند و در شاهراه دين مبين اسلام وارد شدند تأييد ميکند و توفيق اطاعت و عبادت مرحمت ميفرمايد و باين سبب هدايت و معرفت ايشان روز بروز زياد ميشود و بمقام قرب الهى و بهشت جاويد و اصل ميگردند و در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که خداوند در روز ظهور امام زمان هدايت اهل ايمان را زياد ميکند بمتابعت آنحضرت که هدايت ديگرى است و آن روزى است که خداوند عذاب ميفرمايد گمراهان و کسانيرا که منکر ولايت امير المؤمنين عليه السّلام و ما خاندان شدند بدست آنحضرت و آنروزى است که در آيه سابقه بآن اشاره شده که ميدانند کدام يک از دو فرقه منکر و مقرّ، مکان و منزلشان بدتر و ياور و لشگرشان ضعيف‌تر است و باقيات صالحات که کلّيه طاعات و عبادات است و فوائد و ثمرات اخروى آن هميشه باقى و برقرار است نزد خدا و بصاحبش عائد ميشود و مسترد ميگردد بهتر است که مزد و بهره انسانى باشد و بهتر است که مرجع و مئال و عاقبت کار آدمى گردد نه اين دارائيهاى دو روزه و تجمّلات خانمانسوزى که کفّار بآنها فخريّه و مباهات مينمودند و در آيات سابقه اشاره بآن شده بود چنانچه در سوره کهف نيز شمّه‌اى از تفسير باقيات صالحات گذشت و قمّى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که عاص بن وائل يکى از کسانى بود که بدين اسلام استهزاء مينمود و مديون خباب بن ارت بود چون براى مطالبه نزد او آمد گفت شما که گمان ميکنيد در بهشت طلا و نقره و حرير است حباب هم تصديق نمود عاص گفت پس موعد ما آنجا باشد قسم بخدا بهتر از آنچه در دنيا بمن دادى بتو خواهم داد و بنابراين ممکن است اشاره باين يا ساير مقالات فاسده کفّار از اين قبيل باشد که خداوند فرموده بطور استفهام تعجّب آميز که اى حبيب من آيا ديدى و شنيدى که آن کافر پليد و مستهزء عنيد چه
جلد 3 صفحه 491
گفت، گفت: هر آينه داده ميشوم من البته از جانب خداوند در آخرت مال و اولاد را و آنوقت طلب تو را خواهم داد آيا اين ملحد مقامش بجائى رسيده که مطّلع بر عالم غيب شده که چنين ادعائى مينمايد و قسم هم ياد ميکند يا از خداوند عهد و پيمانى گرفته که باو مال و ولد عنايت کند چون راهى براى اين اعتقاد غير از اين دو امر نيست ولى نه چنين است که اين خطا کار تصوّر نموده يا از باب استهزاء بزبان جارى کرده بلکه نويسنده ما گفتار او را مينويسد و عذاب او براى اين قبيل مزخرفاتش طولانى و زياد ميشود و بالاخره ميميرد و مال و اولادش بما ارث ميرسد يعنى براى ما در زمين باقى ميماند و روز قيامت خودش مجرد و تنها و منفرد بدون مال و اولاد نزد ما حاضر ميشود و ما هم باو چيزى نميدهيم چه قدر نادانند اين قبيل اشخاص بگمان آنکه موجب عزت و سعادت و وسيله قرب و شفاعت آنها باشد نزد خداوند هر قبيله‌اى مجسمه‌اى را براى خودشان خدا قرار دادند با آنکه امر برعکس است همين بتها روز قيامت از آنها و عبادتشان تبرّى ميکنند و بيزارى ميجويند و با آنها ضدّيت و عناد و خصومت مينمايند چنانچه قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده ولى در ذيل روايت فرموده که عبادت رکوع و سجود نيست بلکه آن اطاعت مردم است کسيکه اطاعت کند مخلوقى را در معصيت خالق بتحقيق عبادت نموده است او را فيض ره فرموده مراد امام عليه السلام آنستکه اراده فرموده خداوند از خدايانى که گرفتند آنانرا بخدائى جز خدا رؤساء آنها را که اطاعت آنان نمودند در معصيت خدا و بنظر حقير مراد امام عليه السّلام تعميم است و اينکه اختصاص به بتها ندارد نه آنکه شامل آنها نشود و خلاف ظاهر مراد باشد و کلمه ضدّ بر واحد و جمع اطلاق ميشود و اللّه اعلم ..