آیه ۴۱ سوره هود

سوره هود، آیه ۴۱ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۶

وَ قَالَ ارْكَبُوا فِيهَا بِسْمِ اللَّهِ مَجْرَاهَا وَ مُرْسَاهَا إِنَ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

او گفت: «به نام خدا بر آن سوار شوید! و هنگام حرکت و توقف کشتی، یاد او کنید، که پروردگارم آمرزنده و مهربان است!»

معنی کلمات و عبارات
«بِسْمِ اللهِ»: به نام خدا. با یاری و نگهداری و قوّت و قدرت خدا. «مَجْری»: حرکت. زمان حرکت. مسیر حرکت. مصدر میمی و اسم زمان و مکان است. «مُرْسی»: لنگر انداختن. زمان ایستادن. لنگرگاه. مصدر میمی و اسم زمان و مکان است و از ماده (رسو) می‌باشد. «بِسْمِ اللهِ مَجْریها وَ مُرْساها»: این جمله می‌تواند متّصل به (إِرْکَبُوا) و حال از ضمیر (و) بوده و تقدیر چنین باشد: مُسَمّینَ اللهَ. یا این که: قائِلینَ بِسْمِ الله وَقْتَ إِجْرائِها وَ وَقْتَ إرْسائِها. و همچنین می‌تواند کلام جداگانه‌ای باشد و مژده‌ای از سوی پروردگار به حفظ و حراست کشتی در همه احوال بشمار آید.
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- نوح(ع) ، پس از شروع طوفان و انجام مقدمات حرکت،ازپیروان و خانواده اش خواست تا بر کشتى سوار شوند. «و قال ارکبوا فیها» به نظر مى رسد جمله «قال ارکبوا ...» عطف بر جملاتى مقدر باشد که به خاطر دخالت نداشتن آنها در هدفهاى نقل ماجرا بیان نشده است; یعنى: قلنا احمل فیها ... ففعل کذا و کذا و قال ارکبوا فیها .... و لذا در برداشت «انجام مقدمات حرکت» آورده شد. ۲- کشتى نوح ، با نام خدا حرکت مى کرد و با نام خدا از حرکت باز مى ایستاد. «بسم الله مجریها و مرسیها» «مجرى» و «مرسى» مصدرهاى میمى هستند و در کلام مبتدا واقع شده اند و به ترتیب به معناى «جرى» (حرکت کردن) و «إرساء» (از حرکت بازداشتن) مى باشد. حرف «باء» براى استعانت و «بسم الله» خبر براى «مجریها ...» است. بنابراین جمله «بسم الله مجریها ...» چنین معنا مى شود: [نوح گفت: ]حرکت این کشتى و نیز بازداشتن آن از حرکت، با نام خدا تحقق مى یابد. ۳- خداوند ، غفور (بسیار آمرزنده) و رحیم (مهربان) است. «إن ربى لغفور رحیم» ۴- اتکا به مغفرت و رحمت خدا براى نجات از حادثه طوفان ، توصیه نوح(ع) به پیروان خویش «قال ارکبوا فیها ... إن ربى لغفور رحیم» نوح(ع) با یادآورى مغفرت و رحمت الهى ، پس از فرمانش مبنى بر سوار شدن به کشتى ، درصدد بیان این حقیقت بود که کشتى تنها یک وسیله است و آنچه تأمین کننده نجات مى باشد شمول مغفرت و رحمت الهى است. ۵- پیروان نوح ، به هنگام سوارشدن بر کشتى نجات ، نگران گناهان و تخلفات خویش بودند. «قال ارکبوا فیها ... إن ربى لغفور رحیم» ۶- نجات پیروان نوح از حادثه طوفان ، پرتوى از مغفرت و رحمت الهى بود. «قال ارکبوا فیها ... إن ربى لغفور رحیم» ۷- نوح(ع) ، واسطه شمول مغفرت و رحمت خداوند بر مؤمنان و پیروان او «إن ربى لغفور رحیم» به دلیل «ارکبوا» که خطاب به پیروان نوح است، متعلق «غفور» و «رحیم» نیز پیروان آن حضرت مى باشد; یعنى: إن ربى لغفور لکم رحیم بکم. (خداوند آمرزنده شما و نازل کننده رحمت بر شماست). لازمه این سخن آن بود که نوح مى فرمود: «ربکم» (پرورگار شما) نه «ربى». این جابه جایى بیانگر این نکته است که: خداوند به واسطه نوح(ع)، مغفرت و رحمت خویش را به پیروان او مى گستراند. ۸- بخشش گناهان بندگان وگسترش رحمت بر آنان، جلوه اى از ربوبیت خداوند «إن ربى لغفور رحیم»
تفسیر (۱۷)
روایات و احادیث

۹- «عن أبى عبدالله(ع): إن نوحاً(ع) رکب السفینة أوّل یوم من رجب ...; [منبع: خصال صدوق، ج ۲، ص ۵۰۳، ح ۶، ب ۱۵; نورالثقلین، ج ۲، ص۳۶۰، ح ۱۰۱.] از امام صادق(ع) روایت شده است: حضرت نوح اول ماه رجب بر کشتى سوار شد...». ۱۰- «عن أبى عبدالله(ع) قال: جاء رجل إلى أمیرالمؤمنین(ع) و هو فى مسجد الکوفة فقال (ع): ... صلّ فى هذا المسجد ... منه سارت سفینة نوح ...; [منبع: کافى، ج ۳، ص ۴۹۲، ح ۲; نورالثقلین، ج ۲، ص ۳۶۱- ، ح ۱۰۶.] از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمود: امیرالمؤمنین(ع) در مسجد کوفه بود. مردى نزد وى آمد،آن حضرت فرمود:...در این مسجد نماز بخوان... از همین مسجد کشتى نوح سیر خود را آغاز کرد ...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۷)
  • فوران اب از تنور در طوفان نوح(علیه السلام)+۲ آیه
  • فوران اب از تنور به صورت خارقالعاده در طوفان نوح(علیه السلام)+۲ آیه
  • حرکت و سکون کشتی نوح با نام خدا
  • لزوم اغاز کردن کارها با نام «الله» و گفتن (بسمالله)
  • سفارش نوح(علیه السلام) به مسافران کشتی خود به بسمله (گفتن بسم الله) هنگام حرکت و توقف کشتی+۲ آیه
  • سفارش حضرت نوح(علیه السلام) به اهل و قومش، برای تبرک جستن به نام خدا، هنگام سوار شدن بر کشتی
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
  • استحباب اغاز کارها با نام «اللّه» و گفتن «بسم اللّه»+۱ آیه
  • استفاده نوح(علیه السلام) از کشتی، برای حمل و نقل همراهان خویش+۸ آیه
  • بردن نام خدا هنگام استفاده از وسایل حمل و نقل، امری پسندیده
  • رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیّت او+۱ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی امرزش گری او+۲ آیه
  • اشنایی مردم عصر نوح(علیه السلام)، با صنعت دریانوردی+۲ آیه
  • سرنشینان کشتی نوح (مؤمنان)، مشمول رحمت الهی+۱ آیه
  • برخورداری مؤمنان، از رحمت خداوند+۲ آیه
  • سفر نوح(علیه السلام) و همراهانش با کشتی، عامل نجات انان از عذاب الهی+۱۰ آیه
  • فضیلت شروع کارها با نام خدا+۲ آیه
  • نجات اقلّیّت مؤمن قوم نوح، از حادثه توفان، پرتویی از مغفرت و رحمت الهی+۱ آیه
  • فضیلت شروع کارها با نام خدا+۲ آیه
  • بردن نام خدا، هنگام سفر با کشتی، امری پسندیده+۱ آیه
  • توقّف کشتی نوح با «بسم اللّه»
  • حرکت کشتی نوح با بسم اللّه
  • خداوند، تعیین کننده زمان بارگیری کشتی نوح و سوار و پیاده شدن مسافران ان+۳ آیه
  • مسافران کشتی نوح، تنها مؤمنان قوم وی+۴ آیه
  • کشتی نوح، موجب نجات نوح(علیه السلام) و همراهانش، از توفان پدید امده+۱۱ آیه
  • نجات نوح علیه السلام و همراهانش از هلاکت و غرق شدن، پرتوی از مغفرت و رحمت پروردگار+۱ آیه
  • امیدواری به مغفرت و رحمت خداوند، برای نجات از حادثه توفان، توصیه نوح علیه السلام به پیروان خویش
  • ایمان موجب مغفرت و امرزش الهی+۱ آیه
  • مؤمنان، بهرهمند از مغفرت و امرزش الهی+۱ آیه
  • امرزش گناهان بندگان، جلوهای از ربوبیّت خداوند+۲ آیه
  • غفران و امرزش الهی از شؤون رحمت او+۱ آیه
  • برخورداری مؤمنان از رحمت خدا+۲ آیه
  • یاد خدا و ذکر نام وی (بسماللّه) توصیه نوح علیه السلام به همراهانش، هنگام سوار شدن به کشتی+۲ آیه
  • اعتقاد نوح علیه السلام به غفران الهی و بخشش گناهان بندگان+۱ آیه
  • نوح علیه السلام، مامور سوار شدن بر کشتی با نام خدا+۲ آیه
  • نجات نوح علیه السلام و همراهانش، از حادثه توفان+۶ آیه
  • سفارش نوح علیه السلام به همراهان خود برای تبرک جستن به نام خدا، به هنگام سوار شدن بر کشتی+۱ آیه
واژه‌ها