آیه ۵۷ سوره هود

سوره هود، آیه ۵۷ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۸

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ مَا أُرْسِلْتُ بِهِ إِلَيْكُمْ وَ يَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْماً غَيْرَكُمْ وَ لاَ تَضُرُّونَهُ شَيْئاً إِنَ رَبِّي عَلَى كُلِ شَيْ‌ءٍ حَفِيظٌ

پس اگر روی برگردانید، من رسالتی را که مأمور بودم به شما رساندم؛ و پروردگارم گروه دیگری را جانشین شما می‌کند؛ و شما کمترین ضرری به او نمی‌رسایند؛ پروردگارم حافظ و نگاهبان هر چیز است!»

معنی کلمات و عبارات
«تَوَلَّوْا»: پشت بکنید. اعراض نمائید. «یَسْتَخْلِف»: جاینشین و جایگزین می‌سازد. «حَفِیظٌ»: مطّلع و آگاه. مراقب و مواظب (نگا: انعام / .
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- هود(ع) ، موظف به ابلاغ پیامهایى از ناحیه خداوند به قوم عاد «فقد أبلغتکم ما أُرسلت به إلیکم» ۲- هود(ع) ، پیامهاى الهى را به مردم رسانید و وظیفه رسالت را به خوبى انجام داد. «فقد أبلغتکم ما أُرسلت به إلیکم» ۳- هود(ع) ، پس از ابلاغ پیامهاى الهى و اتمام حجت بر مردم ، خویشتن را مسؤول اعراض آنان نمى دانست. «فإن تولّوا فقد أبلغتکم ما أُرسلت به إلیکم» روشن است که جمله «فقد أبلغتکم ...» نمى تواند جواب شرط «فإن تولّوا ...» باشد; زیرا هود(ع) رسالت خویش را ابلاغ کرده بود - چه مردم اعراض کنند و چه ایمان آورند - بلکه آن جمله سببِ جواب و جانشین آن مى باشد; یعنى، اگر اعراض کنید، من مسؤولیتى ندارم و مؤاخذه اى بر من نیست; زیرا آنچه را که به خاطر آن به سوى شما فرستاده شده بودم، به شما ابلاغ کردم. ۴- مسؤولیت مبلغان دین ، ابلاغ حقایق و معارف الهى به مردم است نه واداشتن آنان به پذیرش. «فإن تولّوا فقد أبلغتکم ما أُرسلت به إلیکم» ۵- نابودى کفرپیشگان قوم عاد و جایگزینى اقوامى دیگر به جاى آنها ، هشدار هود(ع) به آنان «فإن تولّوا ... و یستخلف ربى قومًا غیرکم» «إستخلاف» به معناى جانشین ساختن و جایگزین کردن است و این معنا در آیه شریفه ، مستلزم نابود کردن قوم عاد مى باشد. ۶- مخالفان انبیا و اعراض کنندگان از حقایق و معارف الهى ، در خطر نابودى و عذاب الهى اند. «فإن تولّوا ... یستخلف ربى قومًا غیرکم» ۷- پدیدآوردن اقوامى صالح و موحد ، درپى نابود سازى کفرپیشگان ، پرتوى از ربوبیت خداوند است. «و یستخلف ربى قومًا غیرکم» روشن است که قوم جانشین ، همواره غیر از قوم نابود شده است. بنابراین کلمه «غیرکم» ناظر به مغایرت در عقیده و مرام مى باشد و لذا «غیرکم» به صالح و موحد بودن تفسیر شد. ۸- شرک ورزى و مخالفت با تعالیم و توصیه هاى پیامبران ، از عوامل مهم نابودى جامعه ها و تحولات تاریخ و دگرگونیهاى آن است. «فإن تولّوا ... یستخلف ربى قومًا غیرکم» ۹- اعراض مردم از دین و معارف الهى ، هیچ ضررى متوجه خداوند نخواهد کرد. «فإن تولّوا ... و لاتضرونه شیئًا» برداشت فوق ، مبتنى براین است که «لاتضرونه» نیز جواب شرط (فإن تولّوا) باشد. قابل ذکر است که مجزوم نشدن «تضرون» به خاطر عطف شدن آن بر فعل ماضى «قد أبلغتکم» مى باشد. ۱۰- هلاکت کفرپیشگان به عذابهاى الهى ، هرگز مایه زیان و ضررى براى خداوند نیست. «و یستخلف ربى قومًا غیرکم و لاتضرونه شیئًا» در برداشت فوق ، جمله «لاتضرونه» در ارتباط با «یستخلف ربى ...» معنا شده است; یعنى ، در صورت نابودى شما ، ضررى متوجه خداوند نمى شود. ۱۱- نزول عذاب الهى بر کفرپیشگان ، برخاسته از استحقاق آنان است نه آنکه وجودشان موجب ضرر و زیان بر خدا باشد. «و یستخلف ربى قومًا غیرکم و لاتضرونه شیئًا» برداشت فوق مبتنى براین است که جمله «لاتضرونه» حال باشد. براین اساس جمله «یستخلف ... و لاتضرونه» چنین معنا مى شود. در حالى که ضرر و زیانى را متوجه خدا نمى کنید شما را عذاب مى کند و این معنا مى رساند که موجب عذاب، استحقاق کفرپیشگان است نه این که وجودشان مایه ضررى بر خدا باشد. ۱۲- خداوند ، مراقبت کننده اى دقیق و حفاظت کننده اى آگاه بر همه چیز است. «إن ربى على کل شىء حفیظ» ۱۳- مالک و مربى بودن خداوند بر همه چیز ، مستلزم مراقبت و حفاظت کامل او ، از آنهاست. «إن ربى على کل شىء حفیظ» ۱۴- کردار کفر پیشگان قوم عاد و کیفر آنان ، تحت حسابرسى دقیق خداوند بود. «إن ربى على کل شىء حفیظ» ۱۵- آگاهى گسترده خداوند و مراقبت او بر همه چیز ، دلیل عجز همگان از آسیب رسانى به اوست. «و لاتضرونه شیئًا إن ربى على کل شىء حفیظ» جمله «إن ربى ...» تعلیل است براى جمله «لاتضرونه شیئاً».
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۸)
  • رسالت هود(علیه السلام)، خالی از هر گونه اکراه و تحمیل در دعوت مردم به دین
  • رسالت هود(علیه السلام)، خالی از هر گونه اکراه و تحمیل در دعوت مردم به دین+۱ آیه
  • حفیظ
  • هشدار هود(علیه السلام) به قوم خویش از عذاب و نابودی انان و جایگزینشدن اقوامی دیگر به جای انها+۱ آیه
  • اعراض از تعالیم الهی، زمینهساز تحوّل تاریخ با جایگزین کردن قومی به جای قوم دیگر+۱ آیه
  • نقش و تاثیر عملکرد مردم، در تحولات تاریخ
  • خداوند، منشا تحوّلات تاریخ بشری+۱ آیه
  • توکّل و اعتماد پیامبران به خداوند، در رسالت تبلیغی خویش+۲ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۸ آیه
  • توکّل به خداوند، امری مطلوب در تبلیغ و اجرای رسالتهای الهی+۳ آیه
  • توکّل به خدا، امری شایسته و لازم در مبارزه با شرک و بتپرستی+۳ آیه
  • حفاظت گسترده خداوند، از جهان افرینش+۶ آیه
  • برخورداری همه انسانها، از حق ازادی عقیده
  • نپذیرفتن ربوبیّت خداوند و مخالفت با پیامبران، زمینه ساز نظام استبدادی و حاکمیّت ستمگران+۲ آیه
  • نپذیرفتن ربوبیّت خداوند و مخالفت با پیامبران، زمینه ساز نظام استبدادی و حاکمیّت ستمگران+۲ آیه
  • حفاظت و نگهداری خداوند، از موجودات جهان+۶ آیه
  • حفاظت موجودات جهان، نشان ربوبیّت خدا+۲ آیه
  • خلافت و جایگزینی انسانهایی به جای دیگران، پرتوی از ربوبیّت الهی+۱ آیه
  • خداوند، منشا خلافت انسانها در زمین+۲ آیه
  • اگاهی گسترده خداوند و مراقبت او بر همه چیز، دلیل عجز همگان از ضرررسانی به او
  • عدم تضرّر خداوند، در صورت هلاک کردن کفرپیشگان+۱ آیه
  • عدم تضرّر خداوند، در صورت اعراض مردم از دین و معارف الهی+۱ آیه
  • عجز کافران، از زیان رسانی به خداوند+۱ آیه
  • اتمام حجّت هود(علیه السلام) با قوم عاد+۷ آیه
  • اطمینان هود(علیه السلام) به محفوظ ماندن از توطیه های قوم عاد+۲ آیه
  • عجز قوم عاد از زیان رسانی به خدا، در صورت اعراض از هود(علیه السلام)+۱ آیه
  • اعمال انسانها، تحت نظارت و اگاهی کامل خداوند+۲ آیه
  • اعلام عدم مسیولیّت هود(علیه السلام) از اعراض قوم و رفتار انان، پس از ابلاغ پیام الهی به انان+۱ آیه
  • پیروی از دستور ستمگران، زمینه لجاجت انسان در عناد با ایات الهی+۴ آیه
  • هود علیه السلام، مبلّغ پیامهای الهی برای قوم عاد+۱۰ آیه
  • ماموریت هود علیه السلام، برای تبلیغ رسالت خود برای قومش+۹ آیه
  • هشدار هود علیه السلام به قوم عاد، از نابودی انان و جایگزین شدن قومی دیگر به جای انان+۱ آیه
  • تهدید شدن قوم عاد به عذاب، از سوی هود علیه السلام+۵ آیه
  • هود علیه السلام، تنها موظف به ابلاغ رسالت خویش+۳ آیه
  • رسالت هود علیه السلام خالی از هر گونه اکراه و تحمیل، در دعوت مردم به دین+۱ آیه
  • ادای کامل تکلیف و مسیولیت رسالت، از سوی هود علیه السلام+۳ آیه
  • هود علیه السلام از انبیا و فرستادگان الهی+۸ آیه
  • هود علیه السلام، شخصیتی مؤمن و معتقد به خدا و صفات او+۶ آیه
واژه‌ها