آیه ۵۶ سوره هود

سوره هود، آیه ۵۶ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۸

إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَ رَبِّكُمْ مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلاَّ هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

من، بر «الله» که پروردگار من و شماست، توکل کرده‌ام! هیچ جنبنده‌ای نیست مگر اینکه او بر آن تسلط دارد؛ (اما سلطه‌ای با عدالت! چرا که) پروردگار من بر راه راست است!

معنی کلمات و عبارات
«آخِذٌ بِنَاصِیَتِهَا»: موی پیشانی او را در دست دارد. مراد این است که بر آن تسلّط کامل دارد و به هر سو که بخواهد می‌برد و از هرچه بخواهد باز می‌دارد. «إِنَّ رَبِّی ...»: مراد این است که کارهای خدا بر طریق عدل ساری و در راه حق جاری می‌شود.
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- قوم عاد ، درصدد آزار و اذیت هود(ع) و از میان برداشتن او بودند. «فکیدونى جمیعًا ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله ربى و ربکم» ۲- هود(ع) به خاطر توکلش بر خداوند ، مطمئن به محفوظ ماندن از دسیسه ها و توطئه هاى قوم عاد بود. «فکیدونى جمیعًا ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله» جمله «إنى توکلت...» بیان علت براى معناى کنایى «فکیدونى جمیاً...» است و آن معناى کنایى ، عجز و ناتوانى قوم عاد بر ضربه زدن به هود(ع) مى باشد. ۳- خداوند ، پروردگار و مالک همه انسانها و مدبر امور ایشان است. «على الله ربى و ربکم» ۴- شناخت خداوند و ربوبیت فراگیرش ، موجب توکل کردن بر او و نهراسیدن از دشمنان دین «ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله ربى و ربکم» توصیف خداوند به ربوبیت (ربى و ربکم) ، پس از بیان توکل بر او ، مى رساند که: خداوند رب همگان است ، شایسته و بایسته این است که بر او توکل شود. ۵- هود(ع) مصمم به ابلاغ رسالتهاى الهى و تحمل هر گونه گزند و آزار در طریق آن بود. «فکیدونى جمیعًا ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله ربى و ربکم» ۶- مبلغان دین ، باید با توکل بر خدا و وانهادن امور خویش به خداوند ، از مخالفان دین نهراسند و وظیفه خویش را قاطعانه به انجام رسانند. «فکیدونى جمیعًا ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله ربى و ربکم» ۷- باور به حاکمیت خداوند بر موجودات و توجه به ربوبیت او بر انسانها ، ایجاد کننده روحیه توکل در آنان است. «إنى توکلت على الله ربى و ربکم ما من دابّة إلاّ هو ءاخذ بناصیتها» ۸- همه موجودات زنده ، تحت فرمان و حاکمیت خداوند هستند. «ما من دابّة إلاّ هو ءاخذ بناصیتها» «ناصیة» به قسمت جلوى سر گفته مى شود و گاهى به موهاى جلوى سر نیز به اعتبار رستنگاهش ، اطلاق مى گردد. گرفتن جلوى سر و یا موهاى آن ، کنایه از تسلط و حاکمیت مى باشد. ۹- هیچ جنبنده اى - چه انسان و چه حیوان - بدون خواست خداوند ، توانا بر ضرر رسانى به دیگرى نیست. «ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله ... ما من دابّة إلاّ هو ءاخذ بناصیتها» مقصود از بیان سلطه خداوند بر همه جانداران ، به دلیل وقوع آن پس از مبارزه طلبى هود(ع) و توکل بر خداوند ، این معناست که: همه چیز مقهور خواست خداوند است و بدون رخصت او ، هیچ جاندارى - چه رسد به بتهاى بى جان - توانا بر ضرر رسانى نیست. ۱۰- ربوبیت فراگیر خداوند ، سیطره او بر همه جنبندگان و ضرورت توکل بر او ، از تعالیم حضرت هود(ع) «إنى توکلت على الله ربى و ربکم ما من دابّة إلاّ هو ءاخذ بناصیتها» ۱۱- افعال خداوند و تدبیرات او ، به تمامى براساس حکمت و بر طریق صواب است. «إن ربى على صرط مستقیم» بر صراط مستقیم بودن شخص ، به معناى راستى و درستى کارهاى اوست. ۱۲- حمایت خداوند از پیامبران در برابر دشمنان آنان ، مقتضاى ربوبیت او و پایه قرار دادن افعالش بر حکمت و صواب است. «إنى توکلت على الله ربى و ربکم ... إن ربى على صرط مستقیم» «إنى توکلت ...» متضمن حمایت خداوند از هود پیامبر مى باشد و جمله «إن ربى ...» تعلیل براى این معناست. بنابراین راستى و درستى کارهاى خداوند ، اقتضا مى کند که هود(ع) را در برابر دشمنانش ، حمایت کند. ۱۳- خداوند ، حامى و پشتیبان مؤمنان و توکل کنندگان بر او «إنى توکلت على الله ... إن ربى على صرط مستقیم»
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۴- «عن على ابن أبى طالب(ع) فى قوله «إن ربى على صراط مستقیم» یعنى انه على حق یجزى بالإحسان إحساناً و بالسّىء سیّئاً و یعفو عمن یشاء و یغفر سبحانه و تعالى; [منبع: تفسیرعیاشى، ج ۲، ص ۱۵۱، ح ۴۲; نورالثقلین، ج ۲، ص ۳۷۴، ح ۱۵۰.] از على(ع) درباره قول خداى تعالى «إن ربى على صراط مستقیم» روایت شده که معناى آیه این است: پروردگار بر طریق حق است، نیکى را به نیکى و بدى را به بدى پاداش مى دهد و او - که منزه و بلند مرتبه است - از هر کس بخواهد مى گذرد و او را مى آمرزد».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
  • خداوند اخذ و مسلط بر همه جنبندگان
  • توجه و باور به اخذ بودن خداوند (سلطه و قدرت الهی) موجب توکل بر خداوند
  • اعتقاد به اخذیت و سلطه خداوند بر تمامی جنبندگان عامل نهراسیدن هود(علیه السلام) از مکر مخالفان+۳ آیه
  • رفتار عادلانه و حکیمانه خداوند به جنبندگان عالم در عین اخِذیت و قدرت بیپایان
  • اخذ
  • گرفتن موی پیشانی جنبندگان، کنایه از قدرت و تسلّط خداوند
  • توکّل و اعتماد پیامبران به خداوند، در رسالت تبلیغی خویش+۲ آیه
  • تربیت انسانها، از جانب خداوند+۲ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۷ آیه
  • حاکمیّت بلامنازع خدای یگانه، بر تمام موجودات
  • توکّل، مایه پایداری و استقامت انسان، در برابر مخالفتها و سختیها+۹ آیه
  • توکّل، کفایتکننده انسان از توطیهها و مکر دشمنان+۵ آیه
  • توکّل به خدا، مایه شهامت و شجاعت در برابر دشمن+۶ آیه
  • اطمینان هود(علیه السلام) به محفوظ ماندنش از توطیههای قوم عاد، به دلیل توکّلش بر خداوند+۲ آیه
  • توجّه به حاکمیّت انحصاری خداوند بر هستی، زمینه توکّل بر او+۱ آیه
  • اعتقاد به ربوبیّت خداوند، زمینه توکّل و اتّکا بر او+۳ آیه
  • توکّل به خداوند، امری مطلوب در تبلیغ و اجرای رسالتهای الهی+۹ آیه
  • لزوم توکّل به خدا در برابر توطیه دشمنان+۵ آیه
  • توکّل به خدا، امری شایسته و لازم در مبارزه با شرک و بتپرستی+۸ آیه
  • همه حیوانات، تحت فرمان و حاکمیّت خداوند
  • تسلّط و سیطره خداوند بر حیوانات، از تعالیم هود(علیه السلام)+۲ آیه
  • توانایی ضرررسانی جنبنده ای به جنبنده دیگر، منوط به خواست خداوند
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی توکّل به او+۱ آیه
  • گرفتن موی پیشانی جنبندگان، کنایه از قدرت و تسلّط خداوند
  • شجاعت هود(علیه السلام)، در اعلام انزجار از معبودهای قومش و امادگی برای پیامدهای ان+۳ آیه
  • توکّل بر خدا، از عوامل شجاعت و پایداری در برابر دشمن+۳ آیه
  • تشبیه دین حق، به صراط مستقیم
  • تنها راه خدا، صراط مستقیم و بدون هیچ انحراف+۱ آیه
  • توطیه قوم عاد، برای مبارزه و دشمنی با هود(علیه السلام)+۱ آیه
  • اطمینان هود(علیه السلام) به محفوظ ماندن از توطیه های قوم عاد+۲ آیه
  • اعلام توکّل هود(علیه السلام) بر خدا، در برابر مکرهای قوم عاد+۱ آیه
  • استعانت هود علیه السلام از خدا، در برابر تکذیبگران قوم خویش+۲ آیه
  • هود علیه السلام مصمّم به ابلاغ رسالتهای الهی و تحمل هر گونه گزند و ازار در طریق ان+۲ آیه
  • بیان ربوبیّت خدا برای قوم خود، در راس تعالیم و تبلیغات هود علیه السلام+۱ آیه
  • سلطه و حاکمیّت خداوند بر هستی، از پیامهای هود علیه السلام، برای قوم خویش+۱ آیه
  • بیان صفات خدا از قبیل سیطره او بر همه جنبندگان، از تعالیم او به قومش+۱ آیه
  • تهدید شدن قوم عاد به عذاب، از سوی هود علیه السلام+۵ آیه
  • هود علیه السلام، شخصیتی مؤمن و معتقد به خدا و صفات او+۳ آیه
  • هود علیه السلام، انسانی متوکل بر پروردگار+۱ آیه
  • هود علیه السلام به سبب توکّلش بر خدا، مطمینّ به محفوظ ماندن از دسیسههای قوم عاد+۲ آیه
واژه‌ها