سوره یس، آیه ۴۰ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۴۲
لاَ الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَ لاَ اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَ كُلٌ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ
نه خورشید را سزاست که به ماه رسد، و نه شب بر روز پیشی میگیرد؛ و هر کدام در مسیر خود شناورند.
معنی کلمات و عبارات
«یَنبَغِی لَهَا»: آن را سزد. سزاوار آن است. «أَن تُدْرِکَ»: برسد. ملحق شود. «یَسْبَحُونَ»: شناورند. مراد حرکت آرام خورشید و ماه بر حسب ظاهر و مطابق حسّ بینائی ما، و یا حرکت هر یک در فلک مربوط است که متوازی یکدیگرند.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - هر یک از خورشید و ماه - در قرارگاه ویژه خود - دور از هم در حرکتند و هرگز با هم تلاقى نخواهند کرد. «لا الشمس ینبغى لها أن تدرک القمر و لا الّیل سابق النهار»
مقصود از نرسیدن خورشید به ماه (لا الشمس ینبغى لها أن تدرک القمر)، به قرینه آیات پیشین - که درباره حرکت خورشید و ماه به سوى قرارگاه ویژه خود بود - این است که آن دو کره در دو مسیر مجزا در حرکت بوده و به دور از هم قرار دارند و هرگز باهم تلاقى نخواهند کرد.
۲ - توالى شب و روز و نظام حاکم بر آنها، تا قیامت باقى خواهد بود. «و لا الّیل سابق النهار»
مقصود از پیشى نگرفتن شب از روز (و لا اللیل سابق النهار)، پیشى گرفتن از نظر سیر و حرکت نیست; بلکه مراد مسخر خدا بودن ماه و خورشید و بقاى نظم موجود بر روز و شب و نیز تغییرناپذیرى حرکت ماه و خورشید است.
۳ - خورشید و ماه، در مدارى به سرعت و شتابان در حرکت اند. «لا الشمس ینبغى لها أن تدرک القمر ... و کلّ فى فلک یسبحون»
«سبح» (مصدر «یسبحون») به معناى حرکت سریع در آب و هوا است (مفردات راغب) و مقصود از «فلک» مدار حرکت ماه و خورشید و ستارگان است.
۴ - تمامى ستارگان به سرعت در مدارى در حرکت اند. «و کلّ فى فلک یسبحون»
مضاف الیه «کلّ» در تقدیر است و تنوین آن عوض از آن شىء مقدر مى باشد. جمع آمدن «یسبحون» قرینه است بر این که مقصود، خورشید و ماه نیست; بلکه «کواکب» (ستارگان) مى باشد.
۵ - توالى شب و روز و پدیدار شدن نور و تاریکى در زندگى، از نعمت هاى الهى براى بشر است. «لا الشمس ینبغى لها أن تدرک القمر ... و کلّ فى فلک یسبحون»
برداشت یاد شده از آن جا است که آیه شریفه، در مقام امتنان و برشمردن نعمت هاى الهى براى بشر است.
۶ - توالى شب و روز و نور و تاریکى در زندگى انسان، جلوه قدرت و تدبیر خداوند است. «و ءایة لهم الّیل ... لا الشمس ینبغى لها أن تدرک القمر و لا الّیل سابق النهار ... و کلّ فى فلک یسبحون»
برداشت یاد شده از آن جا است که آیه شریفه در سلسله آیاتى قرار دارد که درصدد بیان نشانه هاى قدرت و تدبیر خداوند است; چنان که در آیه ۳۷ نیز به آن تصریح شده است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۳–۴۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۳–۶۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۶–۴۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تداوم تتابع شب و روزفلک ستارگانفلک ماه(قمر)نعمت تاریکینعمت نورگردش ستارگانتتابع شب و روزفلک خورشیدگردش ماه(قمر)اهمیت تاریکیاهمیت نورقانونمندی گردش ماه(قمر)قانونمندی گردش خورشیدگردش خورشیدنظم آفرینشنشانه های تدبیر خدانشانه های قدرت خدانعمتهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۱)
- گردش منظّم و دقیق خورشید، از ایات الهی+۳ آیه
- امد و رفت شب و روز، از ایههای خدا+۱۳ آیه
- گردش دایم ماه در مداری مشخّص، نشانه خدا+۸ آیه
- نظاممند بودن حرکت خورشید و ماه و حرکت ان در مدارهای خود، دلیلی بر توحید ربوبی+۸ آیه
- گردش منظّم خورشید، وسیلهای برای محاسبه زمان و اندازهگیری ان+۴ آیه
- گردش ماه، وسیلهای مطمین برای محاسبه و اندازهگیری زمان+۴ آیه
- دور بودن مسیر حرکت خورشید و ماه و مسیر مجزای ان، دو دلیل بر عدم تلاقی ان دو با هم
- حرکت خورشید در مدار خود، با سرعت و شتابان
- تخلّف خورشید از حرکت شتابان و معیّن شده، امری ناممکن
- گردش خورشید، در مدار معیّن+۲ آیه
- توالی روز و شب، دارای نظمی ثابت و پایدار
- نظم ثابت و پایداری در توالی روز و شب، نشانی از تدبیر و قدرت خداوند+۱ آیه
- گردش منظّم و دقیق شب و روز، نشانه حرکت زمین+۱۳ آیه
- سبقت نگرفتن شب بر روز، از ایات الهی+۱ آیه
- گردش شب و روز، دارای نظم و قانون خاصّ خود+۳ آیه
- نظم و حساب در حرکت خورشید، ماه و جهان، براساس علم و اگاهی خدا+۴ آیه
- حرکتِ شتابان و دقیق خورشید، در مدار و فلک خود+۴ آیه
- حرکت شتابان و دقیق خورشید در فلک و مدار خود، از ایات خدا+۶ آیه
- تصادم نکردن خورشید، در حرکت فلکی خود با ماه
- حرکت شتابان ستارگان، در مدارهای مخصوص خود+۱ آیه
- حرکت شتابان ستارگان در مدارهای مخصوص خود، از ایات خدا+۲ آیه
- حرکت افلاک و ستارگان، در مدارهای خود و تصادم نکردن انها با یکدیگر+۱ آیه
- حرکت هر یک از شب و روز، در مدار و فلک خود+۱ آیه
- سبقت نگرفتن شب از روز، در حرکت فلکی خود
- حرکتِ شتابان و دقیق ماه، در مدار و فلک خود+۴ آیه
- حرکت منظّم و دقیق ماه، در مدار خود، از ایات خدا+۳ آیه
- برخورد نکردن ماه و خورشید با یکدیگر، در حرکت فلکی خود+۲ آیه
- حرکت قانونمند خورشید، بر اساس اندازه تقدیر خداوند+۶ آیه
- حرکت قانونمند ماه، بر اساس حساب تعیین شده و تقدیر الهی+۸ آیه
- عدم تلاقی ماه و خورشید، در حرکت مستمرّ در مدار خود
- ماه دارای مدار ویژه، برای حرکت و گردش