سوره یس، آیه ۶۶ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۴۴
وَ لَوْ نَشَاءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُوا الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ
و اگر بخواهیم چشمانشان را محو کنیم؛ سپس برای عبور از راه، میخواهند بر یکدیگر پیشی بگیرند، امّا چگونه میتوانند ببینند؟!
معنی کلمات و عبارات
«لَطَمَسْنَا»: محو میکردیم. از بین میبردیم (نگا: نساء / ، یونس / ، مرسلات / . در اینجا مراد کور کردن و از میان بردن بینائی دیدگان است. «فَاسْتَبِقُوا»: (نگا: بقره / یوسف / و ). «فَأَنّی»: چگونه؟ «فَأَنّی یُبْصِرُونَ؟»: چگونه میتوانند ببینند؟ یعنی به هیچ وجه نمیتوانند مسیر خود را ببینند. «الصِّرَاطَ»: مفعول به، یا منصوب به نزع خافض است.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - توانایى خداوند بر عذاب کافران، به گونه اى که آنان با از بین رفتن چشم ها و نوردیدگانشان، راه معمول خود را پیدا نکرده و از پیمودن راه درست محروم خواهند شد. «و لو نشاء لطمسنا على أعینهم فاستبقوا الصرط فأنّى یبصرون»
«طمس» (مصدر «طمسنا») به معناى از بین بردن آثار و شواهد چیزى است و مقصود از «لطمسنا على أعینهم» از بین بردن کامل عضو چشم و یا نور و بینایى آن مى باشد. مراد از «الصراط» نیز راه معمول و متداولى است که افراد آن را طى مى کنند.
۲ - عذاب کافران با از بین بردن چشم ها و نوردیدگانشان (به گونه اى که راه درستى را پیدا نکنند) جزء مشیت و سنت خدا نیست. «و لو نشاء لطمسنا على أعینهم فاستبقوا الصرط فأنّى یبصرون»
از به کار رفتن «لو» - که براى امتناع و امر محالى است - برداشت یاد شده به دست مى آید.
۳ - عذاب شدن برخى از کافران و عذاب نشدن برخى دیگر در دنیا، به مشیت خدا بستگى دارد. «و لو نشاء لطمسنا على أعینهم ... فأنّى یبصرون»
۴ - بینایى، از ابزار شناخت و هدایت است. «و لو نشاء لطمسنا على أعینهم ... فأنّى یبصرون»
۵ - مشیت و سنت خداوند در هدایت انسان ها، بر بهره جستن آنان از ابزارهاى متعارف شناخت (مانند بینایى و ...) استوار است; نه بر اعجاز و ارائه کارهاى خارج از توان بشر. «و لو نشاء لطمسنا على أعینهم فاستبقوا الصرط فأنّى یبصرون»
برداشت یاد شده مبتنى بر این نکته است که اگر خداوند چشم و بینایى مردم کافر را از بین مى برد، آنان به قدرت خدا پى برده و به او ایمان مى آورند; ولى خدا چنین نکرده بلکه خواسته است که آنان از راه دیدن حقایق الهى و شنیدن آنها (راه متعارف راهنمایى بشر) هدایت گردند.
۶ - انسان ها، در برابر مشیت و اراده الهى ناتوان اند. «و لو نشاء لطمسنا على أعینهم ... فأنّى یبصرون»
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
منشأ عذاب دنیویگمراهی اخروی کافراننقش سنتهای خداسنت هدایتاهمیت اراده خدافواید چشمکوری کافراناهمیت مشیت خداعذاب دنیوی کافرانهدایت انسان هاعجز انسان هاابزار شناختعذاب کافرانآثار مشیت خدامشیت خداسنتهای خداقدرت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۳)
- طامس عیون الاعداء
- بینایی چشمها، در قبضه قدرت خداوند+۲ آیه
- عدم تعلّق مشیّت الهی، به محو کردن چشمان کافران
- چشم، از ابزار شناخت انسان+۱ آیه
- توانایی خداوند، بر کور نمودن چشمان کافران
- بینایی، از ابزارهای شناخت حسّی و راهی برای درک عقلی انسان+۳ آیه
- طامس عیون الاعداء / اسماوصفات+۲ آیه
- کیفر کافران در قیامت با محو بینایی یا مسخ انان، منوط به مشیّت خدا+۳ آیه
- توانایی خداوند، بر کور نمودن چشمان کافران
- بینایی کافران، در قلمرو مشیّت خداوند+۱ آیه
- کوری و بینایی کافران، در قلمرو مشیّت خدا+۱ آیه
- ترک اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و اله عامل ندامت در عرصه قیامت+۲ آیه
- کارکرد بینایی با عنوان ابزار هدایت و راهیابی، تحت مشیّت و اراده خداوند