آیه ۷۷ سوره یس

سوره یس، آیه ۷۷ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۴۵

أَ وَ لَمْ يَرَ الْإِنْسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ

آیا انسان نمی‌داند که ما او را از نطفه‌ای بی‌ارزش آفریدیم؟! و او (چنان صاحب قدرت و شعور و نطق شد که) به مخاصمه آشکار (با ما) برخاست!

معنی کلمات و عبارات
«أَوَلَمْ یَرَ؟»: (نگا: انعام / رعد / ، نحل / و ). «خَصِیمٌ مُبِینٌ»: (نگا: نحل / .
نزول

سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۷۷ تا ۸۳

ابن عباس و نیز مجاهد و عکرمة و عروة بن الزبیر و سدى گویند: که عاص ابن وائل استخوان پوسیده اى در دست گرفته، نزد پیامبر آمد و گفت: یا محمد آیا خداى تو این استخوان را بعد از آن که پوسیده است برمى انگیزاند؟ پیامبر فرمود: بلى، خداوند آن را برمى انگیزاند سپس تو را می‌میراند و بعد زنده مى گرداند سپس به دوزخ داخل می‌کند و بعد این آیات با آیه ۷۸ نازل گردید و مراد از انسان در آیه ۷۷ ابى بن خلف است. و همچنین محمد بن محمد بعد از شش واسطه از سعید بن مینا و او از عده زیادى از اصحاب ما روایت کرده که طائفه قریش که از زمره آن‌ها عتبة بن ربیعة و ابى بن خلف و ولید بن مغیرة و عاص بن سعید بودند به حال اعتراض نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمدند و ابى بن خلف از میان آن‌ها استخوان پوسیده اى در دست گرفت و آن را در حالتى که به باد می‌داد، گفت: یا محمد مى پندارى که خداى تو آن را زنده خواهد کرد؟ سپس آیات ۷۸ و ۷۹ نازل گردید. و نیز حلبى از امام صادق علیه‌السلام موضوع ابى بن خلف را با گفتار وى نزد پیامبر روایت نموده و گوید: سپس آیه ۷۸ نازل شده است.

تفسیر ابن ابى حاتم و حاکم صاحب المستدرک. کتاب امالى از شیخ طوسى و کتاب امالى از شیخ مفید. تفسیر عیاشى.

در آن زمان چه می‌گذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند انسان کافر را به دلیل اندیشه نکردن در چگونگى مبدأ پیدایش خود سرزنش کرده است. «أوَلم یر الإنسن أنّا خلقنه من نطفة» برداشت یاد شده از لحن سرزنش آمیز آیه شریفه به دست مى آید. ۲ - نطفه، مبدأ پیدایش و خمیرمایه آفرینش انسان است. «أوَلم یر الإنسن أنّا خلقنه من نطفة» ۳ - نطفه انسان، چیزى پست و بى ارزش «أوَلم یر الإنسن أنّا خلقنه من نطفة» برداشت یاد شده از آن جا است که تنکیر «نطفة» بر تحقیر دلالت دارد. ۴ - انکار معاد و ممکن ندانستن آن در عین آگاهى از مبدأ پیدایش انسان، امرى شگفت آور است. «أوَلم یر الإنسن أنّا خلقنه من نطفة» برداشت یاد شده از آن جا است که همزه در «أوَلم یر...» براى استفهام انکارى و تعجبى است. گفتنى است مخاطب آیه شریفه - به قرینه آیات بعد - منکران قیامت است. ۵ - آفرینش انسان از نطفه، دلیل و نشانه توانایى خداوند بر برپایى قیامت و زنده کردن انسان «أوَلم یر الإنسن أنّا خلقنه من نطفة» با توجه به آیات بعدى و نیز شأن نزول ها که این آیه و آیات بعدى را درباره فردى به نام «عاصب بنوائل» (از منکران معاد) دانسته است (مجمع البیان و دیگر تفاسیر)، برداشت یاد شده به دست مى آید. ۶ - خصومت و ستیزه جویى با خدا، از ویژگى هاى نوع انسان ها است. «أوَلم یر الإنسن أنّا خلقنه من نطفة فإذا هو خصیم» برداشت یاد شده مبتنى بر این دیدگاه است که «الف» و «لامِ» «الإنسان» براى جنس و یا استغراق عرفى باشد نه براى عهد; چنان که برخى از مفسران آن را مربوط به فردى خاص به نام «عاصب بن وائل» دانسته اند. ۷ - کفر و انکار قیامت، خصومت و ستیزه جویى آشکار و روشن با خداوند است. «أوَلم یر الإنسن أنّا خلقنه من نطفة فإذا هو خصیم مبین» ۸ - خصومت و ستیزه جویى انسان با خدا، امرى شگفت آور و به دور از انتظار و شأن آدمى «فإذا هو خصیم مبین» برداشت بالا از «إذا»ى فجائیه - که براى امرى غیر منتظره به کار مى رود - استفاده شده است. ۹ - توجه انسان به مبدأ پیدایش خود، زمینه ساز ممکن دانستن معاد و تصدیق به آن «أوَلم یر الإنسن أنّا خلقنه من نطفة فإذا هو خصیم مبین» یادآورى مبدأ پیدایش انسان در شرایطى که آیه شریفه و آیات بعد، درصدد اثبات معاد و رد شبهه منکران قیامت است، گویاى برداشت یاد شده است.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۸)
  • خلق شدن انسان از نطفه، از نشانههای قدرت خداوند+۸ آیه
  • احتجاج مشرکان با پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای انکار معاد به پوسیده شدن مردگان+۵ آیه
  • نطفه، از عناصر اغازین پیدایش انسان+۶ آیه
  • انسان، مجادله گری گویا
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱۱ آیه
  • انکار معاد جسمانی و ممکن ندانستن ان، در عین اگاهی از مبدا پیدایش انسان، امری شگفتاور+۳ آیه
  • مجادله انسان افریده شده از نطفه، امری شگفتاور+۱ آیه
  • توجّه به قدرت خدا، از عوامل رفع تعجّب+۲ آیه
  • تامّل در مبدا پیدایش انسان، زمینهساز باور او به قیامت+۶ آیه
  • مجادلهگری انسانِ افریده شده از نطفه با خداوند، امری شگفتاور+۲ آیه
  • انسان، مجادلهگری گویا و ماهر+۱ آیه
  • مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۸ آیه
  • خداوند، پدیداورنده حیات+۵ آیه
  • غرور، زمینه ساز دشمنی
  • سؤال انکارامیز کافران از معاد و حیات دوباره انسان بعد از مرگ+۵ آیه
  • توجه نکردن کافران در باره خلقت خود از نطفه و دشمنی اشکار با خدا، مورد سؤال انکاری و نکوهش امیز او+۱ آیه
  • نیندیشیدن کافران و منکران معاد، درباره قدرت داشتن افریدگار جهان بر احیای مجدد انسانها، مورد پرسش انکاری و نکوهش امیز خدا+۷ آیه
  • سؤال خدا از انسانها برای اقرار به توانایی او بر احیای مجدّد انان، مثل توانایی او در افرینش اولیّه انان+۴ آیه
  • توجّه نکردن کافران، درباره خلقت خود از نطفه و دشمنی اشکار با خدا، مورد سؤال انکاری و نکوهش امیز او+۱ آیه
  • نیندیشیدن منکران معاد، درباره قدرت داشتن افریدگار جهان بر احیای مجدد انسانها، مورد پرسش انکاری و نکوهش امیز خدا+۴ آیه
  • توجّه نکردن منکران معاد، درباره قدرت افریدگار انسانها بر اعاده خلقت انان، مورد پرسش انکاری و توبیخی خدا+۴ آیه
  • سؤال انکارامیز کافران از حیات دوباره انسان، بعد از مرگ+۵ آیه
  • انکار معاد از سوی مشرکان و محدود دانستن زندگی به عالم دنیا+۳ آیه
  • انکار معاد، در عین اگاهی از مبدا پیدایش انسان امری شگفت اور+۳ آیه
  • بازسازی و حیات مجدّد استخوانهای پوسیده مردگان، امری بعید، از نظر منکران معاد و از شبهات انان درباره رستاخیز+۳ آیه
  • افرینش انسان از نطفه پاسخ تشکیک مشرکان در معاد پس از تبدیل شدن انسانها به استخوان پوسیده+۲ آیه
  • استبعاد و انکار معاد، از سوی کافران مشرک+۶ آیه
  • مشرکان منکر معاد و محدود دانستن زندگی به عالم دنیا+۲ آیه
  • افرینش نخست انسان، دلیلی بر امکان معاد از جانب خدا+۴ آیه
  • مجادله گری انسان در برابر پروردگار، مورد توبیخ و سرزنش خداوند
  • نیندیشیدن کافران، درباره قدرت افریدگار اسمان و زمین و خلقت مجدّد انسانها، از سوی او، مورد پرسش نکوهشی خدا+۱ آیه
  • توجّه نکردن کافران درباره خلقت خود از نطفه و دشمنی اشکار با خدا، مورد سؤال نکوهشی خدا+۱ آیه
  • سرزنش خدا از انسان کافر، به دلیل فکر نکردن در چگونگی مبدا پیدایش خود+۱ آیه
  • سرزنش مشرکان، به علت انکار قیامت+۱ آیه
  • فکر نکردن منکران معاد درباره قدرت افریدگار جهان بر احیای مجدّد انسانها، مورد سؤال نکوهشی خدا+۷ آیه
  • منی، از عناصر اغازین پیدایش انسان+۷ آیه
  • افرینش انسان از منی، برهان قدرت الهی بر معاد و تجدید حیات انسان+۱ آیه
  • خداوند، خالق و منشا افرینش انسان از منی+۸ آیه
واژه‌ها