سوره یونس، آیه ۱۰۰ · جزء ۱۱ · صفحه ۲۲۰
وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَن تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ
(اما) هیچ کس نمیتواند ایمان بیاورد، جز به فرمان خدا (و توفیق و یاری و هدایت او)! و پلیدی (کفر و گناه) را بر کسانی قرارمیدهد که نمیاندیشند.
معنی کلمات و عبارات
«الرِّجْسَ»: پلیدی و کثافت. در اینجا مراد عذاب است.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - انسان در عین مختار بودن، بدون اذن خداوند قادر بر انتخاب و انجام هیچ کارى نیست. «و لو شاء ربک لأمن من فى الأرض ... و ما کان لنفس أن تؤمن إلا بإذن اللّه»
خداوند در آیه قبل (و لو شاء ربک) مختار بودن انسانها را بیان فرمود. این آیه شریفه نیز براى دفع توهم تفویض است; یعنى، گر چه آدمیان در پذیرش ایمان و کفر آزادند، لکن باید متوجّه باشند که انتخاب هر یک از آنها بى اذن خداوند ممکن نیست. برداشت فوق با الغاى خصوصیت از ایمان، آورده شده است.
۲ - انسان در عین مختار بودن، توانایى انتخاب ایمان بدون رخصت و اذن خداوند را نخواهد داشت. «و لو شاء ربک لأمن من فى الأرض ... و ما کان لنفس أن تؤمن إلا بإذن اللّه»
۳ - کسانى که پیامبران الهى را تکذیب کنند و به آیات و نشانه هاى خدا ایمان نیاورند، مردمى بى خرد و نادان هستند. «و یجعل الرجس على الذین لایعقلون»
مراد از «الذین لایعقلون» - به قرینه مقابله با «ما کان لنفس أن تؤمن ...» - تکذیب کنندگان و کافران هستند. گفتنى است ذکر «لایعقلون» به جاى «لایؤمنون» برداشت فوق را تأیید مى کند.
۴ - کافران و تکذیب کنندگان آیات الهى، مردمى پلید هستند. «و یجعل الرجس على الذین لایعقلون»
۵ - خداوند، پیوسته بر پلیدى کافران و تکذیب کنندگان پیامبران خود مى افزاید. «و یجعل الرجس على الذین لایعقلون»
۶ - به کار نبستن عقل و خرد، عامل آلودگى انسان به پلیدیهاست. «و یجعل الرجس على الذین لایعقلون»
۷ - اهل ایمان، از عقل و خرد برخوردار و از نادانى و سفاهت مبرّا هستند. «و ما کان لنفس أن تؤمن ... و یجعل الرجس على الذین لایعقلون»
۸ - ایمان، مایه طهارت مؤمنان و پاکیزه کننده آنان از هرگونه رجس و پلیدى است. «و ما کان لنفس أن تؤمن ... و یجعل الرجس على الذین لایعقلون»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اختیار انسان هاازدیاد پلیدی مکذبان انبیاازدیاد پلیدی کافرانبیعقلانبیعقلی مکذبان آیات خدابیعقلی مکذبان انبیاجهل مکذبان آیات خداجهل مکذبان انبیاعجزها انسانعوامل پاکی مؤمنانمؤمنان و جهلمؤمنان و سفاهتپلیدی مکذبان آیات خدارد تفویضپلیدی کافرانآثار بیعقلیپلیدانجاهلانعوامل پلیدیتنزیه مؤمنانصفات مؤمنانآثار ایمانافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۳)
- توفیق یافتن انسان برای ایمان، در قلمرو اذن خدا
- قرار دادن پلیدی بر بیخردان، از ناحیه خداوند
- ایمان، عامل طهارت انسان از رجس و پلیدی+۳ آیه
- به کار نبستن عقل و خرد، عامل الودگی انسان به پلیدیها
- عدم تعقّل، سبب احاطه زشتیها و پلیدیها در نهاد ادمی
- عدم تفکّر، مانع ایمان واقعی انسان+۴ آیه
- نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۲ آیه
- شناخت معارف دینی در پرتو عقل ناب+۴ آیه
- بهره مندی از ایات خداوند، نشانه خردمندی+۳ آیه
- کفرورزی، مایه پلیدی و الودگی کافران+۲ آیه
- تفکّر و اندیشه، از صفات مؤمنان
- مؤمنان، بهرهمند از طهارت روح، و مبرّا از هرگونه پلیدی+۴ آیه
- مؤمنان، مبرّا از هرگونه پلیدی و ناپاکی