قاموس قرآن:
مساوات. بيضاوى در ذيل آيه 61 بقره گويد بوء در اصل به معنى مساوات است. راغب در مفردات گفته: اصل بواء مساوات اجزاء استأ مجمع البيان ذيل آيه 61 بقره آن را از زجّاج نقل مىكند و مىگويد از عبادة بت صامت نقل شده كه گفت: خدا انفال را پيغمبرش قرار داد «فقسّمها بينهم على بواء» يعنى بالسويه تقسيم كرد. در نهج البلاغه آمده «فيكون الثواب جراءً العقاب بَواءً» (خطبه 142): تا ثواب پاداش و قصاص برابر باشد. ولى مجمع البيان و المنار وغيره معنى اصلى آن را، رجوع گفتهاند. نا گفته نماند: معناى مساوات در اين كلمه و مشتقّات آن بسيار مناسب است مثلا در آيه [بقره:61]، اگر گوئيم با غضب خدا برگشتند چندان دلچسب نمىشود المنار گويد: اين مثل آن است كه بگوئيم: فلانى جمع كرد و به صفت مغبون برگشت، يعنى نتيجه سعى يهود آن شد كه با غضب خدا برگشتند. فكر مىكنم اين بهترين بيان است كه المنار گفته است ولى بنابر آنچه ما اختيار كرديم معنى آيه اين مىشود: با غضب خدا قرين شدند كه عبارت اخراى مساوات است [بقره:90]، پس قرين غضب بالاى غضب گشتند. [حج:26]، آنگاه كه مكان بيت را براى ابراهيم مهيّا كرديم. مهيّا كردن ساختن و تسويه است [آل عمران:121]، براى مؤمنين مواضعى به جهت جنگ آماده و تسويه مىكنى [حشر:9]، [مائده:29]، من مىخواهم تو با گناه من و گناه خودت قرين و با هم باشى تنا از اصحاب آتش گردى. آيه شريفه در قضيّه پسران آدم واقع است و ظاهر آن انتقال سيئات مقتول به قاتل است در محاسن برقى كتاب عقاب الاعمال باب عقاب القتل از امام باقر «عليه السلام» مرورى است «مَنْ قَتَلَ مُؤْمَناً مُتَعَمِّداً اَثْبَتَ اللّه عَلى قاتِلِهِ جَميعَ الذُّنوبِ وَ بَرَّ المقتولَ مِنْها وَ ذلكَ قَوْلُ اللّهِ تَبارَكَ وَ تَعالى اِنّى اُريدُ اَنْ تَبوءَ بِاِثْمى وَ اِثْمِكَ فَتَكونَ مِنْ اَصحابِ النّارِ» يعنى هر مؤمنى را عمداً بكشد خدا همه گناهان او را بر قاتل ثبت و مقتول را از آنها كنار مىكند و اين است سخن خدا «ارنّى اُريدُ اَنْ تَبوءَ... الخ». در المنار از ابن عبّاس نقل شده كه «اثمى» را به معنى اثم القتل گرفته يعنى: من مىخواهم با گناه خودت و گناه گشتن من، قرين و متلبّس باشى. و در وجه ديگر انتقال سيئات را كه گفتيم آورده است در قابل استفاده است به آنجا رجوع شود و نيز راجع به توضيح و تحقيق مفصّل انتقال اعمال، به كتاب تجسّم عمل يا تبدّل نيرو به مادّه صفحه 345-351 تأليف آقاى محمّد امين رضوى مراجعه شود كه بسيار جالب و مفيد است.
و (نیز به خاطر بیاورید) زمانی را که گفتید: «ای موسی! هرگز حاضر نیستیم به یک نوع غذا اکتفا کنیم! از خدای خود بخواه که از آنچه زمین میرویاند، از سبزیجات و خیار و سیر و عدس و پیازش، برای ما فراهم سازد.» موسی گفت: «آیا غذای پستتر را به جای غذای بهتر انتخاب میکنید؟! (اکنون که چنین است، بکوشید از این بیابان) در شهری فرود آئید؛ زیرا هر چه خواستید، در آنجا برای شما هست.» و (مهر) ذلت و نیاز، بر پیشانی آنها زده شد؛ و باز گرفتار خشم خدائی شدند؛ چرا که آنان نسبت به آیات الهی، کفر میورزیدند؛ و پیامبران را به ناحق میکشتند. اینها به خاطر آن بود که گناهکار و متجاوز بودند.
ولی آنها در مقابل بهای بدی، خود را فروختند؛ که به ناروا، به آیاتی که خدا فرستاده بود، کافر شدند. و معترض بودند، چرا خداوند به فضل خویش، بر هر کس از بندگانش بخواهد، آیات خود را نازل میکند؟! از این رو به خشمی بعد از خشمی (از سوی خدا) گرفتار شدند. و برای کافران مجازاتی خوارکننده است.
هر جا یافت شوند، مهر ذلت بر آنان خورده است؛ مگر با ارتباط به خدا، (و تجدید نظر در روش ناپسند خود،) و (یا) با ارتباط به مردم (و وابستگی به این و آن)؛ و به خشم خدا، گرفتار شدهاند؛ و مهر بیچارگی بر آنها زده شده؛ چرا که آنها به آیات خدا، کفر میورزیدند و پیامبران را بناحق میکشتند. اینها بخاطر آن است که گناه کردند؛ و (به حقوق دیگران،) تجاوز مینمودند.
و (به یاد آور) زمانی را که صبحگاهان، از میان خانواده خود، جهت انتخاب اردوگاه جنگ برای مؤمنان، بیرون رفتی! و خداوند، شنوا و داناست (گفتگوهای مختلفی را که درباره طرح جنگ گفته میشد، میشنید؛ و اندیشههایی را که بعضی در سر میپروراندند، میدانست).
و به خاطر بیاورید که شما را جانشینان قوم «عاد» قرار داد، و در زمین مستقر ساخت، که در دشتهایش، قصرها برای خود بنا میکنید؛ و در کوهها، برای خود خانهها می تراشید! بنابر این، نعمتهای خدا را متذکر شوید! و در زمین، به فساد نکوشید!»
و هر کس در آن هنگام به آنها پشت کند -مگر آنکه هدفش کنارهگیری از میدان برای حمله مجدد، و یا به قصد پیوستن به گروهی (از مجاهدان) بوده باشد- (چنین کسی) به غضب خدا گرفتار خواهد شد؛ و جایگاه او جهنم، و چه بد جایگاهی است!
و به موسی و برادرش وحی کردیم که: «برای قوم خود، خانههایی در سرزمین مصر انتخاب کنید؛ و خانههایتان را مقابل یکدیگر (و متمرکز) قرار دهید! و نماز را برپا دارید! و به مؤمنان بشارت ده (که سرانجام پیروز میشوند!)»
(سپس) بنی اسرائیل را در جایگاه صدق (و راستی) منزل دادیم؛ و از روزیهای پاکیزه به آنها عطا کردیم؛ (امّا آنها به نزاع و اختلاف برخاستند!) و اختلاف نکردند، مگر بعد از آنکه علم و آگاهی به سراغشان آمد! پروردگار تو روز قیامت، در آنچه اختلاف میکردند، میان آنها داوری میکند!
و اینگونه ما به یوسف در سرزمین (مصر) قدرت دادیم، که هر جا میخواست در آن منزل میگزید (و تصرّف میکرد)! ما رحمت خود را به هر کس بخواهیم (و شایسته بدانیم) میبخشیم؛ و پاداش نیکوکاران را ضایع نمیکنیم!
(به خاطر بیاور) زمانی را که جای خانه (کعبه) را برای ابراهیم آماده ساختیم (تا خانه را بنا کند؛ و به او گفتیم:) چیزی را همتای من قرار مده! و خانهام را برای طوافکنندگان و قیامکنندگان و رکوعکنندگان و سجودکنندگان (از آلودگی بتها و از هر گونه آلودگی) پاک ساز!
و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادند، آنان را در غرفههایی از بهشت جای میدهیم که نهرها در زیر آن جاری است؛ جاودانه در آن خواهند ماند؛ چه خوب است پاداش عملکنندگان!
آنها میگویند: «حمد و ستایش مخصوص خداوندی است که به وعده خویش درباره ما وفا کرد و زمین (بهشت) را میراث ما قرار داد که هر جا را بخواهیم منزلگاه خود قرار دهیم؛ چه نیکوست پاداش عمل کنندگان!»
و برای کسانی است که در این سرا [= سرزمین مدینه] و در سرای ایمان پیش از مهاجران مسکن گزیدند و کسانی را که به سویشان هجرت کنند دوست میدارند، و در دل خود نیازی به آنچه به مهاجران داده شده احساس نمیکنند و آنها را بر خود مقدّم میدارند هر چند خودشان بسیار نیازمند باشند؛ کسانی که از بخل و حرص نفس خویش باز داشته شدهاند رستگارانند!