قوم «ثمود» از قدیمی ترین اقوام اند، پیامبرشان صالح(علیه السلام) بود، و در سرزمینی به نام «وادی القری» میان «مدینه» و «شام» زندگی داشتند، تمدنی پیشرفته و زندگانی مرفه، و صاحب ساختمان های عظیم و پیشرفته بودند. بعضی گفته اند: «ثمود» نام پدر قبیله بود که به آن نامیده شده اند.
«ثمود» از نظر ریشه لغت از مادّه «ثمد» (بر وزن نمد)، به معنای آب کمی است که ماده نداشته باشد، و «مثمود» به کسی می گویند که از او زیاد مطالبه اموال کنند، به اندازه ای که اموالش نقصان پذیرد، بعضی نیز این کلمه را عجمی می دانند (مفردات راغب).
«مثمود» از مادّه «ثَمُود» به کسی می گویند که از او زیاد مطالبه اموال کنند، به اندازه ای که اموالش نقصان پذیرد.
=== قاموس قرآن ===
ثمود یکی از قبائل عرب ما قبل است که در محلّی بنام وادی القری ما بین حجاز و شام سکونت داشتند (المیزان ج 10 ص 329 - دائرة المعارف و جدی مادّه عرب) کلمه ثمود بتأویل منصرف و بتأویل قبیله غیر منصرف است (اقرب الموارد) گویند آن کلمه عجمی و گویند عربی است و علت عدم صرف اسم قبیله بودن آن است (مفردات) در مجمع البیان ذیل آیه 73 اعراف آن را نام یکی از نوادههای نوح فرموده که قبیله صالح بنام او نامگذاری شده بود. این کلمه 26 بار در قرآن کریم آمده، منصرف و غیر منصرف هر دو بکار رفته است طبرسی در ذیل آیه 68 از سوره هود فرماید: حفض بنقل از عاصِم و نیز یعقوب و حمزه «اَلا اِنَّ ثَمُودَ...» را بدون تنوین خواندهاند و دیگران در این سوره و سوره فرقان و عنکبوت و نجم آن را با تنوین خواندهاند زیرا که در این مواضع ثمود با الف نوشته شده است. به هر حال اگر آن را اسم قوم گرفتیم مذکّر و منصرف است و اگر اسم قبیله گرفتیم، غیر منصرف و علّت عدم صرف آن علمیّت و تأنیث است. راغب گوید: اصل آن از ثمد است و آن آبی است که ماده نداشته باشد. (مثل آب باران که در جائی جمع شده است) آن چه قرآن درباره قوم ثمود فرموده به قرار ذیل است: الف: مردمی بت پرست بودند و در آن اصرار داشته و پیامبرشان حضرت صالح میگفتند: میخواهی ما را از عبادت آن چه پدرانمان عبادت میکردند باز داری؟ حقّا که ما در دعوت تو شّک داریم. [هود:63]. ب: بعد از قوم عاد بودند و تمدّن خوبی داشتند و از وسائل طبیعی استفاده کرده و کامیاب بودند در جلگهها و همواریها، کاخها میساختند و از کوههاعمارتها میتراشیدند و از یاد خدا غافل و از اِفساد پروائی نداشتند [اعراف:74] و بشغل کشاورزی اشتغال داشته و مزرعههای مفصلی داشتند [شعراء:148]. حضرت صالح به هدایت آنها مبعوت شد هر چه تلاش کرد کمتر موفّق شد وعّده کمی ایمان آوردند و ناقه صالح را که معجزه بود پی کردند و با عذاب الهی نابود گردیدند. المیزان از [نمل:48] استفاده کرده که ثمود بصورت قبیلهها زندگی فرمانروائی مینمود. درباره نحوه عذاب قوم ثمود بعضی از آیات صریحاند که صاعقه بود مثل [فصّلت:13]، [ذاریات:44]. در بعضی از آیات هست که آنها را لرزه گرفت مثل [اعراف:78]. و در بعضی صیحه ذکر شده است نحوه [هود:67] و آیات دیگر. باید دانست که عذاب آنها صاعقه آسمانی بوده و بوسیله آن خشک شده و از بین رفتهاند و چون صاعقه توأم با صیحه و رعد استو از طرف دیگر برق زده میلرزید و بر زمین میافتد، لذا هر سه تعبیر صحیحاند و از هم جدا نیستند.
و به سوی (قوم) ثمود، برادرشان صالح را (فرستادیم)؛ گفت: «ای قوم من! (تنها) خدا را بپرستید، که جز او، معبودی برای شما نیست! دلیل روشنی از طرف پروردگارتان برای شما آمده: این «ناقه» الهی برای شما معجزهای است؛ او را به حال خود واگذارید که در زمین خدا (از علفهای بیابان) بخورد! و آن را آزار نرسانید، که عذاب دردناکی شما را خواهد گرفت!
آیا خبر کسانی که پیش از آنها بودند، به آنان نرسیده است؟! «قوم نوح» و «عاد» و «ثمود» و «قوم ابراهیم» و «اصحاب مدین» [= قوم شعیب] و «شهرهای زیر و رو شده» [= قوم لوط]؛ پیامبرانشان دلایل روشن برای آنان آوردند، (ولی نپذیرفتند؛) خداوند به آنها ستم نکرد، امّا خودشان بر خویشتن ستم میکردند!
و بسوی قوم «ثمود»، برادرشان «صالح» را (فرستادیم)؛ گفت: «ای قوم من! خدا را پرستش کنید، که معبودی جز او برای شما نیست! اوست که شما را از زمین آفرید، و آبادی آن را به شما واگذاشت! از او آمرزش بطلبید، سپس به سوی او بازگردید، که پروردگارم (به بندگان خود) نزدیک، و اجابتکننده (خواستههای آنها) است!»
آیا خبر کسانی که پیش از شما بودند، به شما نرسید؟! «قوم نوح» و «عاد» و «ثمود» و آنها که پس از ایشان بودند؛ همانها که جز خداوند از آنان آگاه نیست؛ پیامبرانشان دلایل روشن برای آنان آوردند، ولی آنها (از روی تعجّب و استهزا) دست بر دهان گرفتند و گفتند: «ما به آنچه شما به آن فرستاده شدهاید، کافریم! و نسبت به آنچه ما را به سوی آن میخوانید، شکّ و تردید داریم!»
هیچ چیز مانع ما نبود که این معجزات (درخواستی بهانهجویان) را بفرستیم جز اینکه پیشینیان (که همین درخواستها را داشتند، و با ایشان هماهنگ بودند)، آن را تکذیب کردند؛ (از جمله،) ما به (قوم) ثمود، ناقه دادیم؛ (معجزهای) که روشنگر بود؛ اما بر آن ستم کردند (و ناقه را کشتند). ما معجزات را فقط برای بیم دادن (و اتمام حجت) میفرستیم.
ما طایفه «عاد» و «ثمود» را نیز (هلاک کردیم)، و مساکن (ویران شده) آنان برای شما آشکار است؛ شیطان اعمالشان را برای آنان آراسته بود، از این رو آنان را از راه (خدا) بازداشت در حالی که بینا بودند.
امّا ثمود را هدایت کردیم، ولی آنها نابینایی را بر هدایت ترجیح دادند؛ به همین جهت صاعقه -آن عذاب خوارکننده- به خاطر اعمالی که انجام میدادند آنها را فروگرفت!