تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ (46) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ (47) ذَواتا أَفْنانٍ (48) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ (49) فِيهِما عَيْنانِ تَجْرِيانِ (50)
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ (51) فِيهِما مِنْ کُلِّ فاکِهَةٍ زَوْجانِ (52) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ (53) مُتَّکِئِينَ عَلى فُرُشٍ بَطائِنُها مِنْ إِسْتَبْرَقٍ وَ جَنَى الْجَنَّتَيْنِ دانٍ (54) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ (55)
فِيهِنَّ قاصِراتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَ لا جَانٌّ (56) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ (57) کَأَنَّهُنَّ الْياقُوتُ وَ الْمَرْجانُ (58) فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ (59) هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلاَّ الْإِحْسانُ (60)
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ (61)
ترجمه
و براى کسيکه بترسد از مقام خود در پيشگاه پروردگارش دو بهشت است
پس بکدام يک از نعمتهاى پروردگارتان انکار ميورزيد
داراى انواع درختها و ميوه‌ها ميباشند
پس بکدام يک از نعمتهاى پروردگارتان انکار ميورزيد
در آن دو است دو چشمه که روان ميباشند
پس بکدام يک از نعمتهاى پروردگارتان انکار ميورزيد
در آن دو از هر ميوه‌اى دو قسم است
پس بکدام يک از نعمتهاى پروردگارتان انکار ميورزيد
آنان تکيه زنندگانند بر بسترهائى که آسترهاى آنها از ديبا است و ميوه رسيده آن دو بهشت نزديک زمين است
پس بکدام يک از نعمتهاى پروردگارتان انکار ميورزيد
در آنها است زنان فروهشته چشم که دست درازى نکرده باشد بآنها انسانى پيش از آنان و نه جنيان
پس بکدام يک از نعمتهاى پروردگارتان انکار ميورزيد
گوئيا آنان ياقوت و مرجانند
پس بکدام يک از نعمتهاى پروردگارتان انکار ميورزيد
آيا هست پاداش نيکى جز نيکى
پس بکدام يک از نعمتهاى پروردگارتان انکار ميورزيد.
تفسير
خداوند سبحان بعد از ذکر احوال اهل جهنم و انواع عذاب آنها
جلد 5 صفحه 120
بيان حال اهل بهشت را فرموده باين تقريب که براى کسيکه بترسد از وقت اقامت خود در پيشگاه الهى براى حساب اعمال و جزاى آنها و باين جهت مرتکب معصيت خدا نشود دو بهشت است که بمنزله داخل و خارج و بيرونى و اندرونى يا منزل مسکونى و باغ تفريحى براى او باشد که در دنيا مردم طالب آنند و در کافى از امام صادق عليه السّلام در تفسير اين آيه نقل فرموده که کسيکه بداند خدا او را مى‌بيند و سخن او را ميشنود و بر مقاصد او مطّلع است پس اين دانش باز دارد او را از اعمال قبيحه پس آنکس آنست که ترسيده از مقام پروردگار خود و باز داشته خود را از هوى و هوس و در فقيه از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده که کسيکه پيش آمد کند براى او کار زشتى يا شهوترانى‌اى پس اجتناب نمايد از آن از ترس خدا حرام فرمايد خدا بر او آتش جهنّم را و ايمن نمايد او را از فزع اکبر و انجاز فرمايد براى او وعده خود را در کتابش که فرموده و لمن خاف مقام ربّه جنّتان و آن دو باغ داراى انواع نعم و ميوه‌ها يا اقسام اشجار و اثمارند چون افنان يا جمع فنن بمعناى شاخه درخت است که برگ و ميوه ميدهد و سايه دارد يا جمع فن بمعناى گونه و نوع و در آن دو باغ دو چشمه آب جارى است هر يک مخصوص بباغى که در کنار نهرها و زير قصرها گردش ميکند و در آن دو باغ از هر نوع ميوه دو قسم موجود است يک قسم معمولى و متعارف که در دنيا مشاهده شده و يک قسم غير متعارف که مانند آن مشهود نشده و بعضى گفته‌اند از هر ميوه‌اى دو صنف شبيه بهم مانند رطب و تمر و انگور و مويز موجود است ولى خشک از هر ميوه‌اى از تازه آن در خوبى کمتر نيست و ايشان استناد و اتّکاء دارند بر بالشها و بسترهائيکه آسترهاى آنها از ديبا و حرير است و رويه آنها را ديگر خدا ميداند که از چيست چون وقتى آستر حرير باشد رويه را نميشود بيان کرد که چه چيز است که از حرير بالاتر است و از خصوصيّات ميوه بهشتى آنست که در دسترس اهل بهشت است بطوريکه در هر حال که بخواهند بچينند در دست آنها است خواه ايستاده باشند خواه نشسته خواه خوابيده پس ميشود گفت نزديک بآنها است و ميشود گفت نزديک بزمين است و در آن باغهاى بهشتى که به هر پرهيزکارى دو باغ از آنها داده ميشود يا در آن بسترهاى حرير که براى ايشان گسترده شده زنانى بزير افکنده
جلد 5 صفحه 121
چشم از غير شوهرانند که دست احدى از جن و انس قبلا بآنها نرسيده بلکه بکر و پاک و پاکيزه‌اند و قمّى ره نقل فرموده که حور العين از نور رويشان چشمها بزير افکنده شود و بعضى گفته‌اند آن زنان دو نوعند انسيّه و جنيّه بزنان انسيّه دست انس نرسيده و بزنان جنيّه دست جن و هر يک از دو نوع مخصوص بهم جنس خودشانند از اهل ايمان و تقوى و در هر حال آن زنان دست نخورده بهشتى در رنگ و ضياء و بهاء و صفاء و جلاء مانند ياقوت و مرجانند که در آيات سابقه بيان شد و در روايات توصيف شده لطافتشان بآنکه مغز ساق پاى آنها از زير هفتاد حلّه حرير بهشتى نمايان است آيا پاداش کسيکه نيکوکار باشد جز نيکى چيزى است و مستفاد در بيان اين آيه از چند روايت آنست که نيست جزاء معرفت بخدا و توحيد او مگر بهشت و از امام صادق عليه السّلام نقل شده که اين آيه جارى است در باره مؤمن و کافر و نيکوکار و بدکار هر کس در باره کسى خوبى کند بايد تلافى کند آنرا بخوبترى و الّا تلافى نکرده چون فضل در ابتداء بخوبى است پس هيچ يک از نعم الهيّه را نبايد انکار نمود.