سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۳۱ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۱
وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ هَٰذَا الْقُرْآنُ عَلَىٰ رَجُلٍ مِّنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ
و گفتند: «چرا این قرآن بر مرد بزرگ (و ثروتمندی) از این دو شهر (مکه و طائف) ناز ل نشده است؟!»
معنی کلمات و عبارات
«رَجُلٍ»: مرد بزرگوار. مرادشان مردی سرشناس و ثروتمند است. هرچند منظورشان چه بسا شخص معیّنی نباشد، ولی اغلب گفتهاند مرادشان ولید پسر مغیره مخزومی از مکّه، و عروه پسر مسعود ثقفی از طائف بود. «الْقَرْیَتَیْنِ»: دو شهر. مرادشان مکّه و طائف بود.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - توقع بى جاى مشرکان مکه در لزوم انتخاب پیامبر، از میان اشراف «مکه» و «طائف» «و قالوا لولا نزّل هذا القرءان على رجل من القریتین عظیم»
عموم مفسران مراد از «قریتین» را مکه و طائف دانسته اند.
۲ - انتقاد جاهلانه مشرکان مکه به نزول وحى بر محمد(ص) و نه فردى از اشراف «و قالوا لولا نزّل هذا القرءان على رجل من القریتین عظیم»
۳ - ثروت و اشرافیت، ملاک تمامى ارزش ها - حتى ارزش هاى دینى - در نگاه مشرکان مکه «لولا نزّل هذا القرءان ... عظیم»
مشرکان در مقام اعتراض به پیامبر(ص) اظهار مى داشتند: اگر وحى اصالت داشت، مى بایست بر اشراف نازل مى شد. از این نکته استفاده مى شود که ملاک ارزش براى آنان، مال و مقام بوده است.
۴ - اظهار شگفتى و ناباورى مشرکان مکه، نسبت به نزول وحى بر فردى عادى و غیراشرافى «لولا نزّل هذا القرءان على رجل من القریتین عظیم»
با توجه به اعتراض مشرکان مکه که چرا پیامبر، از میان اشراف و ثروتمندان برگزیده نشد، فقر و تنگدستى پیامبر(ص) به دست مى آید.
۵ - بهانه جویى هاى پیاپى و گوناگون مشرکان مکه، در برابر پیامبر(ص) و قرآن «قالوا هذا سحر ... و قالوا لولا نزّل هذا القرءان»
از این که مشرکان مکه گاهى قرآن را به سحر متهم مى کردند و گاهى فقر و تنگدستى پیامبر(ص) را بهانه قرار مى دادند، مطلب بالا استفاده مى شود.
۶ - درونمایه هاى فرهنگ طبقاتى و مادى مردم مکه، زمینه ساز گرایش آنان به کفر و شرک «و إنّا به کفرون . و قالوا لولا نزّل هذا القرءان»
با توجه به این که آیه شریفه پس از بیان کفر مشرکان (إنّا به کافرون) روحیه مادى گرایانه آنان را بازگو مى کند، تأثیر این بینش در انحراف و کفر استفاده مى شود.
۷ - دنیاگرایى و مال پرستى، عامل اساسى در مخالفت با حق «لمّا جاءهم الحقّ ... لولا نزّل هذا القرءان على رجل»
با توجه به توضیح برداشت قبل و الغاى خصوصیت از مورد (مشرکان مکه)، مطلب بالا به دست مى آید.
۸ - مکه و طائف، دو شهر مهم جامعه عصر بعثت، نزد عرب جاهلى «و قالوا ... على رجل من القریتین»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۵۶ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۱–۳۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۱
روایات و احادیث
۹ - «عن الهادى على بن محمد(ع) فى قوله تعالى «... على رجل من القریتین عظیم»; یعنى، بذلک اُمیّة بن أبى الصلت و أبامسعود الثقفى; [منبع: تحف العقول، ص ۴۶۵; بحارالأنوار، ج ۵، ص ۷۴- ، ح ۱.] از امام هادى(ع) درباره قول خداى تعالى «... على رجل من القریتین عظیم» روایت شده که مقصود امیة بن ابى صلت و ابومسعود ثقفى است».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تفکر طبقاتی اهل مکهآثار مادیگرایی اهل مکهارزش اشرافیتانتقاد مشرکان مکهاهمیت طائفتاریخ طائفتوقع نبوت اشراف طائفتوقع نبوت اشراف مکهتوقعات بیجای مشرکان مکهزمینه شرک اهل مکهزمینه کفر اهل مکهشگفتی مشرکان مکهمادیگرایی مشرکان مکهمشرکان مکه و نزول وحینزول وحی بر محمداهمیت مکهآثار علاقه به مالارزش ثروتمشرکان مکه و قرآنمشرکان مکه و محمدعوامل حق ستیزیبهانه جویی مشرکان مکهتاریخ مکهبینش مشرکان مکهآثار دنیاطلبی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- از طبقه اشراف بودن، ملاک ارزشمندی برای احراز مقام رسالت از دیدگاه اشراف مکّه+۲ آیه
- طبقه اشراف شایسته احراز مقام رسالت از دیدگاه اشراف صدر اسلام
- روحیّه اشرافیگری، مقتضی امتیازخواهی
- روحیّه اشرافیگری، باعث حسادت و تعجّب سران قریش از نزول قران بر فردی یتیم و تهیدست+۲ آیه
- باورهای غلط، عامل کفر به حق+۱ آیه
- رسالت پیامبر(صلی الله علیه واله) و نزول قران، از اثار ربوبیّت خدا+۲ آیه
- نبوّت، رحمت اعطایی پروردگار، به پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- برخورداری پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، از رحمت نبوّت+۱ آیه
- رسالت انبیا، مقامی برگزیده از سوی خدا+۲ آیه
- سؤال مشرکان، درباره نازل نشدن قران بر یکی از دو مرد بزرگ (طایف و مکّه)
- سؤال و بهانه جویی مشرکان از پیامبر(صلی الله علیه واله)درباره نازل نشدن قران بر یکی از دو مرد بزرگ (طایف و مکّه)
- توقّع مشرکان مکّه در لزوم انتخاب پیامبر، از میان اشراف مکّه و طایف
- انتقاد مشرکان مکّه به نزول قران بر محمّد(صلی الله علیه واله)و نه فردی از اشراف مکّه و طایف
- تعجّب مشرکان مکّه از نزول قران بر فردی غیر از اشراف مکّه و طایف
- مکّه و طایف، دو شهر مهم جامعه عصر بعثت نزد عرب جاهلی
- اعتراض عربهای مکّه در صدر اسلام، به نزول قران بر محمّد(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- مکّه و طایف، دو شهر مهم عرب، در عصر بعثت
- بهانه جوییهای پیاپی و گوناگون عربهای مشرک مکّه، در برابر پیامبر(صلی الله علیه واله) و قران
- قوم عرب، دارای تعصّب نژادی شدید+۲ آیه
- طایف، شهری اباد، در زمان پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)
- مکّه، شهری اباد، در عصر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
- روحیّه اشرافی گری، باعث حسادت و تعجب سران قریش، از نزول قران بر فردی مثل خودشان+۲ آیه
- نزول قران به صورت تدریج و در فواصل زمانی مختلف+۱ آیه
- شک و تردید اشراف قریش نسبت به حقانیت قران+۲ آیه
- مال، تنها ملاک ارزش انسان، از نگاه مخالفان پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- ثروت و اشرافیّت، ملاک تمامی ارزشها، حتّی ارزشهای دینی، در نگاه مشرکان مکّه+۱ آیه
- دنیاگرایی و مالپرستی، عامل اساسی در مخالفت با حق+۱ آیه
- نبوّت پیامبر صلی الله علیه و اله، جلوه رحمت پروردگار به ان حضرت+۱ آیه
- منوط دانستن نبوت و رسالت به اشرافیّت و توانمندیهای مادی، از عوامل انکار رسالت حضرت محمّد صلی الله علیه و اله به وسیله مشرکان مکه+۱ آیه
- منوط بودن نبوت به اراده الهی، پاسخ خداوند به توقع بیجای مشرکان منکر رسالت محمّد صلی الله علیه و اله در لزوم انتخاب پیامبر، از میان اشراف مکّه
- اعتراض اشراف کافر مکّه، به نزول وحی بر محمّد صلی الله علیه و اله، نه بر یکی از اشراف
- اتّهام سحر، وسیلهای برای مبارزه کافران، با رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- بهانهجوییهای پیاپی و گوناگون مشرکان مکّه، در برابر پیامبر صلی الله علیه و اله و قران+۱ آیه
- نبوّت، رحمت اعطایی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- اظهار شگفتی و ناباوری مشرکان مکه نسبت به نزول وحی، بر مردی معمولی و غیر اشرافی
- تهمت سحر و جادو به معجزات قرانی حضرت محمد صلی الله علیه و اله+۴ آیه
- مکه و طایف دو شهر مهم عصر بعثت، نزد عرب جاهلی
- مکه، شهری اباد، در عصر پیامبر+۵ آیه
- نبوّت، نمود رحمت الهی بر بندگان+۱ آیه
- نبوّت پیامبران، پرتوی از عزّت خداوند+۳ آیه
- نبوّت، رحمت اعطایی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه