تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ (66) الْأَخِلاَّءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلاَّ الْمُتَّقِينَ (67) يا عِبادِ لا خَوْفٌ عَلَيْکُمُ الْيَوْمَ وَ لا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ (68) الَّذِينَ آمَنُوا بِآياتِنا وَ کانُوا مُسْلِمِينَ (69) ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَ أَزْواجُکُمْ تُحْبَرُونَ (70)
يُطافُ عَلَيْهِمْ بِصِحافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَ أَکْوابٍ وَ فِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَ أَنْتُمْ فِيها خالِدُونَ (71) وَ تِلْکَ الْجَنَّةُ الَّتِي أُورِثْتُمُوها بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (72) لَکُمْ فِيها فاکِهَةٌ کَثِيرَةٌ مِنْها تَأْکُلُونَ (73) إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي عَذابِ جَهَنَّمَ خالِدُونَ (74) لا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ وَ هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ (75)
ترجمه
آيا انتظار ميکشند مگر قيامت را که بيايد آنانرا ناگهان با آنکه آنها ندانند
دوستان در چنين روز بعضيشان براى بعضى دشمنند مگر پرهيزکاران
اى بندگان من نيست ترسى بر شما امروز و نه شما اندوهگين ميشويد
آنانکه گرويدند بآيتهاى ما و بودند منقادان اوامر ما
وارد شويد ببهشت شما و همسرانتان آنجا اکرام و مسرور خواهيد شد
بگردش درآورده شود بر آنان قدحها و تنگهائى از طلا و در آنست آنچه ميخواهد آنرا نفسها و لذّت ميبرد چشمها و شما در آن جاودانيانيد
و اين آن بهشتى است که بارث داده شديد آنرا بسبب آنچه بوديد
جلد 4 صفحه 614
که ميکرديد
براى شما در آن ميوه بسيار است که از آنها ميخوريد
همانا گناهکاران در عذاب دوزخ جاودانيانند
تخفيف داده نشود بر آنها و آنان در آن نوميدانند.
تفسير
خداوند متعال براى توبيخ و ملامت کفّار و فجّار ميفرمايد که آيا بعد از آمدن قرآن و کشف حقائق براى فرق مختلفه آنان باز منتظر چيزى هستند جز روز قيامت که ناگهان بر آنها وارد و آنان بکلّى غافل و بى‌خبر از آن باشند چون ايمان بآن ندارند و بايد دانست که دوستانى که براى امور دنيوى با يکديگر مرافقت مينمايند بدون غرض الهى در آخرت با هم دشمن ميشوند چنانچه از امام صادق عليه السّلام نقل شده چون آنجا معلوم ميشود که هر يک موجب بعد ديگرى از مقام ربوبى شده‌اند و بيکديگر ضرر اخروى وارد نموده‌اند ولى دوستى و معاشرت و مرافقتى که براى خدا باشد مانند دوستى اهل تقوى با يکديگر در دنيا هميشه باقى و برقرار خواهد بود و در آنروز خداوند بآنها ميفرمايد اى بندگان من خوف و ترس و حزن و اندوه شما تمام شد امروز روز آسايش و راحتى شما است تا خدا خدائى ميکند و مخاطب کسانى هستند که ايمان آوردند بائمه اطهار و مطيع و منقاد ايشان بودند چون اطاعت و انقياد از ايشان اطاعت و انقياد از خدا و پيغمبر است چنانچه مراد از متّقين هم بروايت کافى از امام صادق عليه السّلام شيعيان ايشانند و امر ميشود بآنها که داخل بهشت شويد بازنهاتان در دنيا که شيعه بودند اکرام و پذيرائى ميشود از شما که مسرور شويد بطوريکه آثار سرور از چهره شما نمايان باشد و آنها داخل ميشوند و گردش ميکنند در اطراف ايشان حوران و غلمان بهشتى با قدحهائى مملوّ از طعام و تنگهائى پر از شراب طهور بهشتى که تمام آنها از طلاى خالص است و در بهشت است آنچه نفس و دل مؤمن بخواهد از طعام و شراب و لباس و تعيّن و تجمّل و تغنّى و خلوت و جلوت و صحبت و عشرت و انواع لذائذ روحى و جسمى که بچشم ديده شود مانند گل و سبزه و درخت و آب جارى و قصر عالى که لذّت نظرى دارد و غير اينها که قبلا ذکر شد و همه در آن هميشه سالم و غانم و باقى و برقرار خواهند بود و بالاتر از همه آنکه اهل تقوى اين بهشت و نعمتهاى آنرا باستحقاق در مقابل اعمالشان در دنيا مالک ميشوند و از کفّار و فجّار ارث ميبرند
جلد 4 صفحه 615
بتقريبى که در اوّل سوره المؤمنون نقل شد و اوصاف ميوه‌هاى گوناگون زياد بهشتى مکرّر ذکر شده و اجمالش آنستکه تمام محسّنات ميوه‌هاى دنيا را دارد و از تمام عيوب آنها مبرّى است و هر چه از آنها خورده شود کم نميشود و آنجا در هر خوراکى بقدريکه شخص در دنيا خورده ميخورد و کفّار و مشرکين (و قمّى ره فرموده دشمنان آل محمد صلّى اللّه عليه و اله و سلّم) در عذاب جهنّم مخلّدند و تخفيف عذابى براى آنها نيست و مأيوس از هر خيرى ميباشند و تشتهى الأنفس بدون ضمير مفعول نيز قرائت شده و گفته‌اند آن بهتر است براى آنکه کلمه طولانى نشود.