آیه ۶۷ سوره زخرف

سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۶۷ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۴

معنی کلمات و عبارات
«الأخِلآّءُ»: جمع خَلیل، دوستان. رفیقان. مراد دوستان بی‌دین دنیائی است. امّا دوستان دیندار دنیائی، در قیامت نیز دوستان و عزیزان یکدیگرند.
نزول
نکات آیه
۱ - تبدیل شدن دوستى هاى غیرخدایى، به عداوت و دشمنى در قیامت «الأخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوّ إلاّ المتّقین» ۲ - مودّت و دوستى تقواپیشگان، پابرجا و مستحکم حتى در قیامت «الأخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوّ إلاّ المتّقین» ۳ - تقوا، عامل حفظ و ثبات دوستى ها و مودّت ها است. «الأخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوّ إلاّ المتّقین» ۴ - آشکار شدن آثار زیانبار دوستى و مودّت بى تقوایان در روز قیامت «الأخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوّ إلاّ المتّقین» دوستانى که دوستى خویش را بر غیر تقوا بنا نهاده اند، در قیامت خواهند فهمید که چه اثرات شومى را به واسطه آن متحمل شده اند و در نتیجه با یکدیگر دشمن خواهند شد. ۵ - دوستى هاى بنا شده بر بى تقوایى، داراى باطنى عداوت خیز و دشمنى پرور «الأخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوّ إلاّ المتّقین» برداشت یاد شده بدین احتمال است که آیه شریفه اشاره به کشف باطن این گونه دوستى ها در قیامت داشته باشد. ۶ - عمیق ترین روابط مودّت آمیز بدون پشتوانه معنویت و تقوا، محکوم به گسستن و نابودى است. «الأخلاّء یومئذ» واژه «الأخلاّء» (جمع «خلیل») از ماده «خلّة» گرفته شده است که به معناى مودّت و دوستى مى باشد. ریشه اصلى آن «خلل» به معناى فاصله میان دو شىء است که به دلیل نفوذ محبت و دوستى در عمق قلب آدمى، این واژه در مورد دوستان به کار مى رود. ۷ - لزوم رعایت معیارهاى ارزشى و معنوى در انتخاب دوست «الأخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوّ إلاّ المتّقین» ۸ - تأثیر مهم روابط صمیمانه و ماهیت دوستان، در موضع گیرى هاى دینى انسان و فرجام اخروى او «فاختلف الأحزاب ... الأخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوّ» با توجه به ارتباط این آیه با آیات پیشین - که در زمینه اختلاف گروهى و احزاب درباره عیسى(ع) و دین الهى بود - مطلب بالا استفاده مى شود.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۹ - «قال أمیرالمؤمنین(ع) الناس إخوان فمن کانت اُخوّته فى غیر ذات اللّه فهى عداوة و ذلک قوله عزّوجلّ «الأخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوّ إلاّ المتّقین»; [منبع: بحارالأنوار، ج ۷۱، ص ۱۶۵، ح ۲۹.] امیرالمؤمنین(ع) فرمود: مردم با یکدیگر برادرند، پس کسى که برادرى او براى غیر خدا باشد، آن دشمنى است و این است سخن خداوند عزّوجلّ: الأخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوّ إلاّ المتّقین». ۱۰ - «عن على(ع) قال: فى ... خلیلین کافرین ... أمّا الکافران فتخالاّ بمعصیة اللّه و تباذلا علیها و توادّا علیها فمات أحدهما قبل صاحبه فأراه اللّه تبارک و تعالى منزله فى النار فقال یا ربّ فلان خلیلى کان یأمرنى بمعصیتک و ینهانى عن طاعتک فثبّته على ما ثبّتنى علیه من المعاصى حتى تُریَه ما أرَیتنى من العذاب فیلتقیان عند اللّه یوم القیامة یقول کلّ واحد منهما لصاحبه جزاک اللّه من خلیل شرّاً کنت تأمرنى بمعصیة اللّه و تنهانى عن طاعة اللّه قال ثمّ قرأ(ع) «الأخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوّ إلاّ المتّقین»...; [منبع: تفسیر قمى، ج ۲، ص ۲۸۷; بحارالأنوار، ج ۷، ص ۱۷۴، ح ۴.] از امام على(ع) روایت شده که درباره دو دوست کافر فرمود: ... اما آن دو کافر، دوستى آنان در نافرمانى خداوند بوده و در این نافرمانى به یکدیگر کمک کرده و دوستى نموده بودند یکى از آنان قبل از دوست دیگرى مرده و جایگاهش را در آتش به او نشان مى دهند; پس مى گوید: پروردگارا! فلانى دوست من بود و مرا به نافرمانى تو دستور مى داد و از طاعت تو نهى مى کرد. پس او را بر همان چیزى ثابت قدم بدار که مرا بر آن نگه داشت تا به او نشان دهى عذابى راکه به من نشان دادى، پس در روز قیامت همدیگر را ملاقات مى کنند و هر یک از آنان به دوست خود مى گوید: خداوند تو را به عنوان «دوست»، جزاى شرّ بدهد! مرا به نافرمانى خدا دستور مى دادى و از اطاعت خدا نهى مى کردى. راوى گوید: حضرت على(ع) سپس آیه «الأخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوّ إلاّ المتّقین» را تلاوت فرمود...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۹)
  • ارامش دادن خداوند به بندگان متّقی و خالص خود در قیامت+۱ آیه
  • مؤمنان، برخوردار از ارامش در قیامت+۱ آیه
  • رعایت تقوای الهی، ارامشافرین در اخرت+۳ آیه
  • ایمان به ایات الهی، ویژگی بارز بندگان خاصّ خدا+۲ آیه
  • تقوا، موجب برخورداری از پاداش الهی+۸ آیه
  • تقوا، زمینهساز ارامش و رفع اندوه در اخرت+۴ آیه
  • استمرار دوستی و برادری پارسایان در اخرت، نتیجه دوستی توام با تقواپیشگی انان در دنیا+۲ آیه
  • اراسته شدن به تقوا، زمینهساز مصونیّت ادمی از ترس و دلهره+۲ آیه
  • بهشت و نعمتهای ان، از پاداشهای متقین+۵ آیه
  • همسران پاک بهشتی، از پاداشهای تقواپیشگان+۲ آیه
  • اطاعت توام با خضوع در برابر خداوند، از اوصاف اهل تقوا+۲ آیه
  • ایمان به ایات الهی، از اوصاف پرهیزکاران+۱ آیه
  • تسلیم خدا بودن، از صفات متّقین+۱ آیه
  • تقرّب در پیشگاه خداوند، از ویژگیهای متّقین+۲ آیه
  • پذیرایی خادمان بهشتی از پرهیزکاران و خانواده شان با نوشیدنیهایی در جامهای زرّین+۲ آیه
  • تمامی زیباییها و لذّتهای مورد تمایل اهل تقوا و خانواده شان، اماده برای انان در بهشت+۲ آیه
  • بهره وری پرهیزکاران با خانواده شان، از میوه های فراوان در بهشت+۱ آیه
  • پذیرش ایین اسلام، عامل در امان ماندن از خوف اخرتی+۲ آیه
  • تسلیم بودن در برابر خدا از سوی مؤمنان به ایات خدا، عامل مصونیّت از خوف در قیامت+۲ آیه
  • تقوا، از عوامل ایمنی از ترس+۴ آیه
  • تبدیل شدن دوستیهای بی تقوایان، به دشمنی، در قیامت+۱ آیه
  • دوستیهای بنا شده بر پایه بی تقوایی، دارای باطنی عداوت خیز و دشمن پرور
  • اشکار شدن اثار زیانبار دوستی افراد ناشایست، در قیامت+۱ آیه
  • مودّت و دوستی تقواپیشگان، پایدار و مستحکم، حتّی در قیامت
  • قیامت، صحنه بی تاثیری دوستیها+۱ آیه
  • تبدیل شدن دوستیهای غیر خدایی به دشمنی، در قیامت+۱ آیه
  • ناپایداری دوستی بی تقوایان در قیامت
  • تقوا، معیاری ارزشمند برای انتخاب دوست
  • ورود پرهیزگاران و همسران شان به بهشت، با زیباترین زینتها+۱ آیه
  • ورود شادمانه پرهیزگاران و همسران شان به بهشت+۱ آیه
  • راهیابی تقواپیشگان به بهشت، همراه با همسران دنیایی خود، مایه شادمانی عمیق انان+۱ آیه
  • تبدیل شدن دوستیهای اشخاص بی تقوا، به دشمنی، در قیامت
  • تقوا عامل تداوم معاشرت دوستانه در قیامت
  • تقوای افراد از شرایط معاشرت با انان
  • معاشرت بین دوستان در قیامت براساس تقوا+۱ آیه
  • تقوا، معیار و ملاکی ارزشمند برای معاشرت و دوستی
  • تبدیل شدن دوستیهای مهربانانه بیتقوایان، به عداوت و دشمنی در قیامت
  • دوستیهای مهربانانه و محبّتامیز تقواپیشگان، پابرجا و مستحکم، حتّی در قیامت
  • تقوا، عامل ثبات دوستیهای مهربانانه و محبّتامیز
واژه‌ها