تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لا يَمْلِکُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلاَّ مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ (86) وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَکُونَ (87) وَ قِيلِهِ يا رَبِّ إِنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ لا يُؤْمِنُونَ (88) فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (89)
ترجمه
و مالک نيستند آنان که ميخوانند غير از خدا شفاعت را مگر
جلد 4 صفحه 618
کسانيکه شهادت دهند بحق با آنکه ايشان ميدانند
و اگر بپرسى از آنان چه کس آفريدشان هر آينه گويند البتّه خدا پس چگونه روى گردانده ميشوند
و ميداند گفتارش را اى پروردگار من همانا اينها گروهى هستند که ايمان نميآورند
پس روى گردان از آنها و بگو سلامت باشيد پس زود باشد که بدانند.
تفسير
خداوند متعال در مقام ردّ عقائد مشرکين مکّه که قائل بشفاعت بتها از آنان نزد خدا بودند فرموده قادر و متمکّن نيستند آنانکه عبادت ميکنند اهل شرک آنها را در دنيا از شفاعت در آخرت مگر کسانيکه شهادت دادند بوحدانيّت خدا از روى علم و دانش مانند حضرت عيسى و عزيز و ملائکه که هر يک را جمعى معبود خود قرار دادند با آنکه ايشان خدا را عبادت نموده و مينمايند و از عبادت غير خدا بيزارند و تعجب در آنستکه اگر بپرسى تو اى پيغمبر از آنها که خالق شما و ساير موجودات کيست قطعا ميگويند خدا خالق تمام خلق است ولى با وجود اين از حقّ بباطل منقلب و برگردانده ميشوند و تعبير بفعل مجهول شايد براى اشاره بآن باشد که خودشان بالفطره ميدانند که جز خدا قابل پرستش نيست ولى شيطان آنها را برميگرداند از حقّ بباطل و در اينمقام ظاهرا پيغمبر اکرم مأيوس از ايمان آنها شده و بخدا از اين امر شکايت نموده و خداوند براى گوشزد آنها نقل فرموده شکايت پيغمبر خود را باين تقريب که و خدا ميداند قول پيغمبر خود يا رب انّ هؤلاء قوم لا يؤمنون و بنابر اين قول خداوند قيله مفعول يعلم مقدّر است و ضمير در آن به پيغمبر راجع است و بيشتر قرّاء بنصب قرائت نموده‌اند و آن اجود از کسر است که قرائت عاصم و حمزه است و معمول شده است در نوشتن قرآنها و بقرائت آن دو که جرّ است بايد معطوف باشد به السّاعة در آيات سابقه يعنى نزد خدا است علم بقيامت و علم بقول پيغمبر اى پروردگار من همانا اينها گروهى هستند که ايمان نميآورند و اخيرا خداوند امر فرموده است به پيغمبر خود که از دعوت آنها صرف نظر فرمايد و بحال خودشان واگذارد و متارکه خود را از معارضه آنها اعلام نمايد يا بآنها سلام وداع کند و براى تسليت خاطر آنحضرت و تهديد آنها فرموده است بعدا خواهند دانست بچه عذابى گرفتار شده‌اند در ثواب الاعمال و مجمع از امام باقر عليه السّلام نقل نموده
جلد 4 صفحه 619
که کسيکه قرائت نمايد سوره زخرف را خداوند او را در قبر از جانوران زمين و فشار قبر ايمن ميفرمايد تا در پيشگاه الهى حاضر شود و از آنجا بامر خدا داخل بهشت گردد و الحمد للّه رب العالمين.
جلد 4 صفحه 620