تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ اذْکُرْ عِبادَنا إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ أُولِي الْأَيْدِي وَ الْأَبْصارِ (45) إِنَّا أَخْلَصْناهُمْ بِخالِصَةٍ ذِکْرَى الدَّارِ (46) وَ إِنَّهُمْ عِنْدَنا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيارِ (47) وَ اذْکُرْ إِسْماعِيلَ وَ الْيَسَعَ وَ ذَا الْکِفْلِ وَ کُلٌّ مِنَ الْأَخْيارِ (48) هذا ذِکْرٌ وَ إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ (49)
جَنَّاتِ عَدْنٍ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوابُ (50) مُتَّکِئِينَ فِيها يَدْعُونَ فِيها بِفاکِهَةٍ کَثِيرَةٍ وَ شَرابٍ (51) وَ عِنْدَهُمْ قاصِراتُ الطَّرْفِ أَتْرابٌ (52) هذا ما تُوعَدُونَ لِيَوْمِ الْحِسابِ (53) إِنَّ هذا لَرِزْقُنا ما لَهُ مِنْ نَفادٍ (54)
ترجمه
و ياد کن بندگان ما ابراهيم و اسحق و يعقوب صاحبان قوّت و بصيرت را
همانا ما خالص نموديم ايشانرا بخود براى صفت مخصوصى که ياد آنسراى است
و همانا ايشان نزد ما هر آينه از برگزيدگانى نيکانند
و ياد کن اسمعيل و اليسع و ذا الکفل را و همه از نيکانند
اين ذکر جميل ايشان است و همانا براى پرهيزکاران هر آينه خوبى بازگشت است
در بهشتهاى جاى اقامت هميشگى با آنکه گشوده است براى ايشان درها
در حاليکه تکيه زنندگانند در آنها ميخواهند در آنها ميوه بسيار و آشاميدنى
و نزد ايشانست زنان فروهشته چشم هم سن با هم
اينست آنچه وعده داده ميشويد براى روز شمار
همانا اينست روزى ما نيست براى آن پايانى.
تفسير
خداوند متعال متذکر فرموده است پيغمبر خود را از احوال بندگان برجسته خود تا مردم اقتداء نمايند باخلاق حسنه و صفات پسنديده ايشان مانند حضرت ابراهيم و فرزندش اسحق و فرزند او يعقوب عليهم السلام که صاحبان قواى ايمانى و عبادى بودند و ارباب بصيرتها و معرفتهاى دينى و عقلى و نيز فرموده که ما بايشان توفيق اخلاص در عبادت و اطاعت خود را عنايت فرموديم براى آنکه مخصوص نموديم آنانرا بخصلت خالصه‌اى از شوائب اوهام و اغراض دنيوى که آن فکر و ذکر سراى باقى و عالم آخرت بود که خانه حقيقى است نه دنيا که سراى عاريت و دار فانى و معبر واقعى است و ايشان در علم ازلى و ابدى ما از برگزيدگان براى نبوّت و رسالت و اهل خير و سعادت بوده و خواهند بود و نيز فرموده که ياد کن از حضرت اسمعيل جدّ امجد خود و پسر بزرگ حضرت ابراهيم از هاجر خاتون واقعى که از انبياء نامى و معروف بحلم و صبر و رضا و تسليم بود و از اليسع که گفته‌اند نام والدش اخطوب بود و الياس پيغمبر او را جانشين خود در بنى اسرائيل فرمود و
جلد 4 صفحه 474
غائب شد و بعدا او بمقام نبوّت فائز گشت و از ذو الکفل که در سوره انبياء ذکر شد او يوشع بن نون است و بعضى او را پسر عموى اليسع دانند که کفالت از انبياء مهجور مينمود و از تبيان نقل شده که او پسر ايّوب پيغمبر است و بعد از او مبعوث به نبوّت شد و در هر حال تمام آنها از مردان نيک نيکوکار اهل خير و سعادت بودند اين فقط ذکر خير و نام نيکى است که از ايشان در دنيا برقرار و باقى مانده و همانا براى اشخاص پرهيزکار هر آينه عاقبت نيکو و پسنديده‌اى است چه رسد بانبياء عظام و اوصياء کرام ايشان و آن عاقبت نيکو بهشتهائى است که اقامتگاه دائمى ايشانست و درهاى آنها هميشه بروى ايشان باز است و مانعى از ورود ايشان در آنها نيست و باعمال صالحه خودشان در دنيا نعمتهاى آنرا کامل مينمايند و چون روز قيامت شود بدون انتظار و وقوف داخل در آنها ميگردند و ملائکه باستقبال ميآيند و ايشان بر تختها نشسته و بر پشتيها تکيه ميکنند و فرمان ميدهند که انواع ميوجات و مشروبات را براى ايشان حاضر نمايند و فورا حاضر مينمايند براى تفکّه و تلذّذ نه براى گرسنگى و تشنگى چون در بهشت بروى کسيکه باز شد در الم و سختى بروى او بسته ميشود و دختران حوريّه با لباسهاى گوناگون بهشتى نزد آنها حاضر شوند و از خصوصيّات آنها آنستکه چشمهاشان مقصور و منحصر بشوهران بهشتى خودشان است و بديگرى چشم نيندازند و با هم همسن و در جمال و کمال متقاربند نه پير در آنها وجود دارد و نه طفل و نه زشت و نه بى‌معرفت اين اجمالى است از آنچه خداوند وعده ميدهد به بندگان پرهيزکار خود براى روز جزاى اعمالشان و اينرا هم بايد دانست که روزى و عطا و بخشش خدا تمامى ندارد اين اوضاع بهشتى بهمين منوال هميشه باقى و برقرار خواهد بود