اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما يَستَوِي الأَعمي وَ البَصِيرُ «19» وَ لا الظُّلُمات‌ُ وَ لا النُّورُ «20» وَ لا الظِّل‌ُّ وَ لا الحَرُورُ «21» وَ ما يَستَوِي الأَحياءُ وَ لا الأَموات‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ يُسمِع‌ُ مَن يَشاءُ وَ ما أَنت‌َ بِمُسمِع‌ٍ مَن فِي القُبُورِ «22» إِن أَنت‌َ إِلاّ نَذِيرٌ «23»
و مساوي نيستند کور و بينا و تاريکي و نور و سايه و حرارت و مساوي نيست زنده‌ها و مرده‌ها محققا خداوند ميشنواند هر که را بخواهد و نيستي تو که بتواني شنوا کني کساني را که در قبرها هستند نيستي تو مگر انذار کننده.
اينکه آيه شريفه در مقام تشبيه و تمثيل است که همين نحوي که کور و بينا و تاريکي و روشنايي و سايه و تابش و زنده و مرده مساوي نيستند بالحس و الوجدان همين نحو دو نقطه مقابل يکديگر که کمال مضاده با هم دارند تساوي ندارند مثل خير و شر حسن و قبح نفع و ضرر سعادت و شقاوت موحد و مشرک مؤمن و کافر عادل و فاسق مطيع و عاصي بهشت و جهنم نعمت و بلاهدايت و ضلالت ثواب و عقاب عالم و جاهل خوب و بد.
وَ ما يَستَوِي الأَعمي وَ البَصِيرُ دو قسم کوري داريم کوري چشم سر و کوري چشم قلب چنانچه ميفرمايد صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ فَهُم لا يَرجِعُون‌َ (بقره آيه 17) چنان چه بصير هم دو قسم است چشم سر و چشم قلب و يکي از اسامي الهيه است بصير عالم بجميع مبصرات و بسا عالم ببعض امور را بصير ميگويند بصير به امور تجارتي امور مملکتي امور زراعتي امور صنعتي و نحوها.
وَ لَا الظُّلُمات‌ُ وَ لَا النُّورُ اينهم دو قسم است بلکه اقسامي دارد ظلمت خارجي ظلمت قلب ظلمت قبر ظلمات يوم القيمة ظلمت جحيم ظلمت جهل و کذلک نور خارجي نورانيت قلب که فرمود
«العلم نور يقذفه اللّه في قلب من يشاء»
نور صورت مؤمن در قيامت انوار مقدسه انبياء و ائمه بلکه يکي از اسماء الهيه است اللّه نور السموات و الارض يا نور يا قدوس.
وَ لَا الظِّل‌ُّ وَ لَا الحَرُورُ سايه عرش الهي بر مؤمنين پاي منبر وسيله زير لواء حمد و در بهشت و حرور حرارت جهنم و حرارت زمين محشر براي کفار
جلد 15 - صفحه 22
که مثل کوره حدادي ميجوشد و خورشيد يک ني بالاي سر آنها است.
وَ ما يَستَوِي الأَحياءُ وَ لَا الأَموات‌ُ زنده دل و دل مرده فَإِنَّک‌َ لا تُسمِع‌ُ- المَوتي وَ لا تُسمِع‌ُ الصُّم‌َّ الدُّعاءَ (روم آيه 51).
إِن‌َّ اللّه‌َ يُسمِع‌ُ مَن يَشاءُ قدرت دارد هر که را بخواهد ميشنواند مرده زنده کر و شنوا حتي جمادات و نباتات و حيوانات.
وَ ما أَنت‌َ بِمُسمِع‌ٍ مَن فِي القُبُورِ همين نحوي که مرده‌هاي در قبر را نميتواني بشنواني همين نحو مرده‌هاي در لجن زار دنيا را نميتواني شنوا کني.
إِن أَنت‌َ إِلّا نَذِيرٌ فقط وظيفه شما انذار است در بند آن نباش که نشنيد يا شنيد.