تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنْ کُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلاَّ آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً (93) لَقَدْ أَحْصاهُمْ وَ عَدَّهُمْ عَدًّا (94) وَ کُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَرْداً (95) إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا (96) فَإِنَّما يَسَّرْناهُ بِلِسانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِينَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا (97)
وَ کَمْ أَهْلَکْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِکْزاً (98)
ترجمه
نيست هر کس در آسمانها و زمين است مگر آنکه آينده باشد نزد خداوند بخشنده بنده وار
همانا بتحقيق احاطه نمود بر آنها و شمردشان شمردنى
و تمام آنها آينده‌اند نزد او روز قيامت منفرد
همانا آنانکه ايمان آوردند و بجا آوردند کارهاى شايسته را زود باشد که قرار دهد براى ايشان خداوند بخشنده دوستى را
پس جز اين نيست که آسان کرديم آنرا بزبان تو تا مژده دهى بآن پرهيز کاران را و بيم دهى بآن گروهى را که دشمنان شديد عداوتند
و چه بسيار هلاک کرديم پيش از آنها از اهالى اعصار آيا مى‌بينى از آنها احديرا يا ميشنوى از ايشان صوت آهسته‌اى.
تفسير
نيست هيچ کس از کسانيکه در آسمان و زمين هستند از ملائکه و جن و انس و ذکور و اناث و شاه و گدا مگر آنکه راجع و آينده و حاضر باشد در مقام اقدس ربوبى مانند عبد ذليل منقاد مملوک خواه پيغمبر باشد خواه فرشته خواه بى‌پدر بدنيا آمده باشد خواه با پدر و همه از رحمت رحمانيّه خداوند موجود و مرزوق شده و هستند و نميشود مجانس و مماثل با او باشند تا بشود فرزند حقيقى او
جلد 3 صفحه 495
شوند و نيز مناسب نيست فرزند او خوانده شوند چون بنده و مملوک شباهتى بمولى و مالک ندارد و جسارت بمولى است اگر چنين نسبتى فرض شود لذا هيچ يک از کسانيکه مردم آنها را فرزند خدا خواندند از ملائکه و بشر هيچگاه مدّعى چنين نسبتى نشدند و همه معترف بعبوديت بوده و خواهند بود و خداوند تمام اهل آسمانها و زمين را احصاء و حصر و تعداد فرموده چون همه در حيطه تصرّف و قبضه قدرت اويند و بتمام ذوات و صفات و افعال و اقوال و حرکات و سکنات آنها احاطه علميّه دارد مانند آنکه همه را تعداد فرموده و مردم روز قيامت در پيشگاه الهى حاضر ميشوند در حاليکه هر يک منفرد از همه کس و همه چيز است نه مالى دارد و نه اولادى و نه دوستى و نه ياورى و نه همّى جز همّ بخود و تحيّر در عاقبت امر خويش و انتظار فرمان الهى در باره او با آنکه جز خداوند فرما نفرمائى نيست حتى شفعاء هم بايد باذن او شفاعت کنند و از آثار ايمان بمبدء و معاد و بجا آوردن اعمال خيريّه آنستکه خداوند مودّت و محبّت آنها را در قلوب يکديگر جاى ميدهد بطوريکه همه همديگر را دوست دارند و همه امير المؤمنين عليه السّلام را از همه بيشتر دوست دارند چنانچه قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که امير المؤمنين عليه السّلام در حضور پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نشسته بود پس آنحضرت فرمود اى على بگو خدايا مودّت مرا در دلهاى اهل ايمان قرار ده پس اين آيه نازل شد و عيّاشى ره از آنحضرت نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دعا فرمود که خدايا مودت على را در سينه‌هاى اهل ايمان قرار ده و هيبت و عظمت او را در سينه‌هاى اهل نفاق پس اين آيه نازل شد و در کافى از آنحضرت نيز اين معنى را که تفسير ودّ بولايت امير المؤمنين عليه السّلام باشد نقل نموده و در مجمع از امام باقر عليه السّلام و جابر بن عبد اللّه نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بامير المؤمنين عليه السّلام فرمود بگو خدايا قرار ده براى من در نزد خود عهدى و قرار ده براى من در دلهاى اهل ايمان مودتى و او هر دو دعا را نمود پس اين آيه نازل شد و ظاهرا قسمت اوّلش راجع به آيه لا يَمْلِکُونَ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً باشد که در ضمن آيات سابقه اشاره بآن شد و خداوند قرآن را بلغت عرب نازل و قرائت آنرا بر حضرت ختمى مرتبت آسان فرمود تا بسهولت بتواند بشارت بدهد ببهشت و نعيم بى‌پايان آن اهل تقوى و پرهيزکارى را و بيم دهد از عذاب جهنم دشمنان شديد العداوة از اهل کفر
جلد 3 صفحه 496
و نفاق را چون لدّ جمع الدّاست که بر دشمن سر سخت اطلاق ميشود و از ابن عباس نقل شده که مراد قريشند و قمى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که مراد اصحاب جدل و خصومتند و در کافى و قمى ره از آنحضرت نقل نموده که خداوند آسان فرمود بر زبان پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اعلام نمودن ولايت امير المؤمنين عليه السّلام را به اهل ايمان پس بشارت داد ايشان را باو و انذار فرمود کفّار را که مراد از قوما لدّا در اين آيه ميباشند و چه بسيار خداوند قبل از قريش و دشمنان امير المؤمنين عليه السّلام اقوامى را که اهل اعصار سابقه بودند هلاک فرمود بانواع عذابها از خسف و غرق و حرق و غيرها پس نبايد آنها مطمئن بمهلت چند روزه باشند و نبايد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و امير المؤمنين عليه السّلام متأثر از حال آنها باشند خداوند هر وقت بخواهد آنها را بجزاى اعمالشان خواهد رسانيد چنانچه پيشينيان آنها را بسزاى کردارشان رسانيد بطوريکه اثرى از آثار آنها باقى نماند آيا احساس ميکنى تو اى پيغمبر من و مى‌بينى يکنفر از آنها را يا ميشنوى آواز خفى و صحبتى از آنان که در ميان باشد نه چنين است بلکه محو و نابود شدند در ثواب الاعمال و مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که هر کس مداومت بخواندن سوره مريم نمايد نميرد تا آنکه از جان و مال و اولاد بهره‌مند گردد و در آخرت از ياران حضرت عيسى باشد و بقدر ملک حضرت سليمان باو اجر داده شود اللهم وفقنا بمداومتها و الحمد للّه رب العالمين و صلى اللّه على محمد و آله الطاهرين.
جلد 3 صفحه 497