تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلاً رَجُلَيْنِ جَعَلْنا لِأَحَدِهِما جَنَّتَيْنِ مِنْ أَعْنابٍ وَ حَفَفْناهُما بِنَخْلٍ وَ جَعَلْنا بَيْنَهُما زَرْعاً (32) کِلْتَا الْجَنَّتَيْنِ آتَتْ أُکُلَها وَ لَمْ تَظْلِمْ مِنْهُ شَيْئاً وَ فَجَّرْنا خِلالَهُما نَهَراً (33) وَ کانَ لَهُ ثَمَرٌ فَقالَ لِصاحِبِهِ وَ هُوَ يُحاوِرُهُ أَنَا أَکْثَرُ مِنْکَ مالاً وَ أَعَزُّ نَفَراً (34) وَ دَخَلَ جَنَّتَهُ وَ هُوَ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ قالَ ما أَظُنُّ أَنْ تَبِيدَ هذِهِ أَبَداً (35) وَ ما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً وَ لَئِنْ رُدِدْتُ إِلى رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيْراً مِنْها مُنْقَلَباً (36)
ترجمه
و بزن براى آنها مثلى مانند دو مرد که قرار داديم براى يکى از آن دو دو باغ از انگورها و پر نموديم اطراف آن دو را از درخت خرما و قرار داديم ميان آن دو را کشتزار
هر دو باغ آوردند خوردنيهاى خود را و کم نکردند از آن چيزيرا و پيدا و روان نموديم ميان آندو نهر آبى
و بود براى او انواع اموال پس گفت برفيقش وقتى که با او صحبت ميکرد من افزونم از تو در مال و مزيّت دارم بر تو در اولاد و احفاد
و داخل شد در باغش با آنکه ستمکار بود بر خودش گفت گمان نميکنم که نابود شود اين هرگز
و گمان نميکنم قيامت بر پا شود و اگر بر گردانيده شوم بسوى پروردگارم هر آينه مى‌يابم بهتر از اين جاى بازگشتى.
تفسير
قمّى ره فرموده نازل شد در باره مرديکه دو باغ بزرگ خوب پر ميوه داشت چنانچه خداوند حکايت فرموده داراى درختهاى خرما و کشتزار و آب جارى و همسايه فقيرى داشت که بر او فخر نمود به دارائى خود و بعضى گفته‌اند آن دو باغ داراى انواع ميوه‌ها بود و اختصاص خرما و انگور بذکر براى زيادى آن دو است و باين جهت خداوند فرموده و بود براى او ثمر يعنى انواع ميوه‌ها و بعضى ثمر بد و ضمّه قرائت نموده‌اند که جمع ثمار يا ثمره است و ثمر بدو فتحه که قرائت
جلد 3 صفحه 425
مشهور است اگر چه بمعناى ميوه و فائده و انواع مال آمده ولى در اينجا چون در دو آيه قبل بيان ميوه و فائده دارى آنمرد شده بود مناسب معناى سوّم است تا کلام مستقلّ بافاده شود در هر حال خداوند در اين آيات شريفه براى بيان حال و مئال کسانيکه کافر شدند و کفران نعمت خدا را نمودند و مفاخره بکثرت مال و اولاد کردند و مغرور بدوام و ثبات متاع دنيا شدند و غفلت از آخرت و ترديد در آن داشتند و خود را مستحقّ نعمت دانستند مثلى زده و آن مثل دو مرد است که خداوند بيکى از آنها دو باغ عطا فرموده بود که در وسط آندو انواع درختان انگور بود و بر اطراف آنها درختان خرما احاطه داشت و بين آن دو باغ زمين زراعتى بود که در آن انواع حبوبات کشت و زرع ميشد با منظره زيبا و جمال روح افزا و منافع بسياريکه در هر سال از آن عائد او ميشد و هر يک از آن دو باغ در هر سال ميوه کامل ميداد و از ميوه آن در هيچ سالى چيزى کم نميشد با آنکه رسم باغات است که يک سال ميوه آن زياد و يک سال کم است بنابراين ضمير آتت در آيه دوم راجع بهر يک از آن دو جنّت است و ضمير منه راجع است به اکل که ظاهرا اسم جنس است و مراد از آن ميوه است و اينکه تعبير بأکل شده که بمعناى خوراکى است شايد براى آن باشد که برگ موهم مأکول است با آنکه ميوه نيست و بعضى از افراد ميوه هم خوراکى نيست و در مقام بيان نعمت ذکر خوراکى انسب است با آنکه ميوه از جنس خوراکى است و ظلم در اينجا بمعناى نقص است و بعضى گفته‌اند اين دو مرد دو برادر بودند يکى مؤمن و نامش يهودا بود و ديگرى کافر و اسمش قطروس و تفاصيلى ذکر کرده‌اند و چون مخالف با ظاهر آيات و فرموده قمى ره بود حقير از نقلش اعراض نمودم در هر حال مرد سابق الذکر بديگرى که نسبت باو فقير بود افتخار نمود بمال و اولاد و اعوان و روزى با او وارد باغ خود شد در حاليکه ستمکار بود بر خود بعجب و غرور و براى غفلت از آخرت و اقبال بدنيا و طمع بدوام نعم آن و درازى آمال و آرزو گفت گمان نميکنم اين باغ فانى و نابود شود هرگز و گمان نميکنم قيامتى بر پا شود و بر فرض صحت و حضور من در پيشگاه الهى براى احترام و استحقاق من بهتر از اين باغ بمن داده خواهد شد و منهما نيز قرائت شده يعنى بهتر از اين دو باغ جاى باز گشت من خواهد بود و بملاحظه قرب کلمه هذه،
جلد 3 صفحه 426
منها احسن است ..