آیه ۳۶ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۳۶ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۸

وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَلَئِن رُّدِدتُّ إِلَىٰ رَبِّي لَأَجِدَنَّ خَيْرًا مِّنْهَا مُنقَلَبًا

و باور نمی‌کنم قیامت برپا گردد! و اگر به سوی پروردگارم بازگردانده شوم (و قیامتی در کار باشد)، جایگاهی بهتر از این جا خواهم یافت!»

معنی کلمات و عبارات
«السَّاعَةَ»: قیامت. «قَآئِمَةً»: پابرجا. برقرار. مفعول دوم است. «مُنقَلَباً»: عاقبت. جای بازگشت.
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- غرور و دنیاپرستى مرد رفاه مند، به تردید و تشکیک در برپایى قیامت و وقوع رستاخیز منتهى شد. «و ما أظنّ الساعة قائمة» ۲- به گمان مرد ثروت مند، عاملى که مى توانست باغ ها و کشت زار او را نابود، کند قیامت بود. «ما أظنّ أن تبید هذه أبدًا . و ما أظنّ الساعة قائمة» تناسب پایان آیه قبل و شروع این آیه را مى توان این گونه بیان کرد که مرد ثروت مند، گمان نابودى اموال خود را نداشت. سخن از قطعى نبودن قیامت نیز، پاسخى از جانب او به این سؤال است که: «با قیامت چه خواهى کرد که همه چیز را درهم مى ریزد؟» او براى پاسخ به این مشکل مى گوید: «و ما أظنّ الساعة قائمة ...». ۳- غفلت از معاد و تردید در آن، معلول دل بستگى شدید به دنیا است. «أنا أکثر منک مالاً ... قال ما أظنّ أن تبید هذه أبدًا . و ما أظنّ الساعة قائمة» ۴- مال و ثروت و سطح معیشت انسان، از زمینه هاى شکل گیرى اخلاق و جهان بینى او است. «أنا أکثر منک مالاً ... و هو ظالم لنفسه قال ما أظنّ أن تبید هذه أبدًا . و ما أظنّ الساعة قائمة» از مرد ثروت مند، دو گونه برخورد در آیات نقل گردیده است: ۱- در مسائل اخلاقى، به تفاخر (أنا أکثر منک مالاً) پرداخته است. ۲- در مسائل اعتقادى درباره قیامت اظهار تردید کرده است. بیان ورود مرد ثروت مند به باغ خویش و غرور و سرمستى او از دیدن آن همه نعمت، گویاى نقش تموّل در پدیدار شدن آن عقاید و برخوردها است. ۵- میان اخلاق و عقاید انسان، نوعى همگونى و رابطه وجود دارد. «أنا أکثر منک مالاً ... و ما أظنّ الساعة قائمة» تعبیر «أنا أکثر...» نشان دهنده روحیه خودبرتربینى و استکبار است. تعبیر «و ما أظنّ الساعة...» نشان دهنده بینش و عقیده اى است که از آن روحیّه، ناشى شده است. ۶- نفى معاد، مبتنى بر تردید و استبعاد و فاقد هرگونه دلیل قطعى است. «و ما أظنّ الساعة قائمة» بیان نفى قیامت با فعل «ما أظنّ» مى تواند اشاره به این نکته باشد که انکارِ معاد، بر مبناى استبعاد است نه این که منکران به آن قطع داشته باشند. ۷- «الساعه» از نام هاى قیامت است. «و ما أظنّ الساعة قائمة» ۸- عقیده به معاد، ناسازگار با دنیاپرستى و غیرقابل پذیرش براى دنیاپرستان است. «أنا أکثر منک مالاً ... و ما أظنّ الساعة قائمة» مرد ثروت مند، در پى غرور و افتخار به مال و منال و پندار جاودانه بودن آن، به انکار قیامت پرداخت. به نظر مى رسد که ارتباط این دو قسمت، به صورت زمینه و نتیجه باشد; یعنى، آنچه که فرد را به موضع انکار قیامت کشاند، دنیاپرستى و فریفته شدن بدان بود. فعل مجهول «رُددت» (برگردانده شوم) - که حاکى از اجبار شدن است - نیز گویاى نکته یاد شده است. ۹- رفاه مند مغرور، به برخوردارى از عاقبتى نیکوتر و نعمت هایى برتر در صورت برپایى قیامت مطمئن بود. «ولئن رُددتُّ إلى ربّى لأجدنّ خیرًا منها منقلبًا» ۱۰- مرد رفاه مند مغرور، به محبوبیّت خود نزد خدا، اطمینان داشت. «ولئن رُددتُّ إلى ربّى لأجدنّ خیرًا منها منقلبًا» اضافه «ربّ» به ضمیر متکلم، نشانه آن است که گوینده، خود را به «ربّ»، بسیار نزدیک مى داند; چرا که او را «ربِّ» خود مى داند و فاصله اى بین خود و پروردگار خویش - از نظر معنوى - نمى بیند. این نکته و نیز اطمینان به آخرتى برتر، نشان مى دهد که ثروت مند مغرور خود را محبوب خدا مى دید. ۱۱- در بینش دنیاگرایان، ثروت مندى، نشانه محبوبیّت بیشتر انسان نزد خداوند است. «ولئن رُددتُّ إلى ربّى لأجدنّ خیرًا منها منقلبًا»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۴)
  • کفر و غرور ناشی از داراییها، عامل اسیب رسیدن به اقتصاد+۶ آیه
  • ملازم نبودن بهرهمندی و توسعه اقتصادی جوامع با حقانیّت و معنویّت انان+۸ آیه
  • مثال دو باغ انگور (نمونه) و نابودی ان بر اثر غرور، شرک و ناسپاسی صاحبش، مایه عبرت+۱۱ آیه
  • ادّعای باغدار متکبّر، به داشتن باغی بهتر از باغ دنیا در اخرت، در صورت تحقّق قیامت+۲ آیه
  • سرگذشت باغدار متکبّر، سبب پند و عبرت دیگران+۱۰ آیه
  • غرور باغدار متکبّر، زمینه سوختن باغ وی به وسیله صاعقه+۴ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
  • تکاثر به فزونی مال و فرزند موجب انکار معاد+۱ آیه
  • کفر به خدا و قیامت، سبب تفاخر به امکانات خود+۴ آیه
  • غرور، خودبینی، شرک و خدافراموشی باغدار متکبّر، سبب حسرت او+۷ آیه
  • حرمت تکاثر و فزون طلبی+۶ آیه
  • تکاثر و فزون طلبی به وسیله مال و افراد، امری حرام+۱ آیه
  • کفر باغدار رفاه مند مغرور، سبب تبدیل شدن بوستانهای حاصلخیز وی به خاکی خشک و بی حاصل، با عذاب الهی+۴ آیه
  • شرک به خدا از سوی باغدار رفاه مند مغرور، عامل تبدیل شدن باغ وی به خاک، با نزول عذاب الهی+۴ آیه
  • ربوبیّت پروردگار، مقتضی سلب نعمت از فخرفروشان و مشرکان دنیاطلب و اعطای نعمتی افزون تر به موحّدان+۳ آیه
  • پندار باطل باغدار کافر، به برخورداری از خیر و عاقبت نیکو و نعمتهای برتر، در صورت برپایی قیامت+۱ آیه
  • ثروت اندوزی در بینش دنیاطلبان، نشانه محبوبیّت انسان، نزد خداوند+۱ آیه
  • رفاه و اسایش انسانها زمینه ساز انکار معاد+۵ آیه
  • توجّه به عوامل طبیعی به جای توجّه به خدا، از پیامدهای برخورداری انسان از رفاه+۸ آیه
  • کفر به افریدگار، موجب سلب رفاه+۷ آیه
  • اعتراف مرفّهان، هنگام احساس عذاب دنیوی و هلاکت به ظلم و ستم خویش+۱۰ آیه
  • تاسّف و پشیمانی مرفّهان، پس از احساس عذاب و هلاکت خویش+۱۰ آیه
  • عقیده مرفّهان به برتری خود بر دیگران به سبب برخورداری از امکانات گسترده مالی+۶ آیه
  • سؤال اعتراض امیز و توبیخی همنشین باغدار مغرور، از کفرورزی وی به افریدگار+۴ آیه
  • غرور و خودپسندی، از اثار شرکورزی به خدا+۲ آیه
  • مال و فرزند بسیار، نشانه خیر و فضیلت، در دیدگاه انسانهای شرک پیشه+۴ آیه
  • سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل+۵ آیه
  • ظلم، زمینه ساز انکار قیامت+۱ آیه
  • تکذیب معاد، عملی ظالمانه و تکذیبگران معاد، مردمی ستم پیشه+۱ آیه
  • مشرکان، مردمی ستم پیشه و ظالم، به دلیل شریک قرار دادن برای خداوند+۲ آیه
  • تکذیب و انکار اخرت، ظلم، و موجب عذاب اخرتی+۱ آیه
  • ظنّ عدم برپایی قیامت، گمانی باطل و به دور از واقعیّت+۷ آیه
  • ظنّ و گمان باغدار متکبّر، به عدم برپایی قیامت+۲ آیه
  • افرینش انسان از خاک و نطفه و تکامل ان به صورت انسان کامل، دلیلی روشن بر امکان معاد و بی پایگی گمان باغدار متکبر+۱ آیه
  • ظنّ باغدار متکبّر، به عدم برپایی قیامت+۱ آیه
  • ظنّ انسانهای کافر، به عدم برپایی قیامت+۵ آیه
  • انکار قیامت، فاقد دلیل و متکی به ظنّ و گمان+۵ آیه
  • برخورداری از امکانات زندگی و رفاهی، مایه غرور و سرمستی+۱۰ آیه
  • غفلت باغدار متکبّر از خدا و انکار معاد، موجب نزول عذاب و از دست دادن نعمت الهی+۴ آیه
  • رفاه و اسایش، زمینه ساز غفلت از یاد خدا+۴ آیه
  • تفاخر تکبّرامیز باغدار متکبّر و منکر معاد، به فزونی مال و فرزند+۲ آیه
  • تکاثر به فزونی مال و فرزند، موجب انکار معاد+۱ آیه
  • قدرتمندی، زمینه انکار معاد+۲ آیه
  • قدرتمندی، زمینه ساز عُجب و خودبینی+۱ آیه
  • بهره مندی از قدرت مالی، زمینه ای برای غرور و تفاخر+۶ آیه
  • قدرتمندی، عامل حق گریزی و کفر+۳ آیه
  • سوء استفاده از قدرت، زمینه زوال ان+۴ آیه
  • بهره مندی باغدار متکبّر از قدرت، عاملی برای انکار قیامت+۲ آیه
  • برخورداری باغدار متکبّر از قدرت، عاملی برای شایسته دانستن خود، در داشتن باغی بهتر از باغ موجود خود، در نزد خداوند+۲ آیه
  • توجّه به مشیّت نافذ و قدرت قاهر خداوند، بازدارنده ادمی از مغرور شدن به اموال دنیا و ابدی پنداشتن ان+۶ آیه
  • پیدایش و کارایی مظاهر طبیعت، متکی به مشیّت خدا و جلوه هایی از قدرت الهی+۶ آیه
  • انکار قیامت از سوی باغدار متکبّر، سبب پندار جاودانگی باغ خود+۴ آیه
  • قیامت، دارای زمان معیّن شده (ساعت) نزد خداوند و از نامهای قیامت+۲ آیه
  • نابودی کشاورزی دو باغ باغدار متکبّر، مغرور و منکر قیامت+۳ آیه
  • انکار قیامت، از عوامل نابودی کشاورزی باغدار متکبّر و مغرور+۲ آیه
  • تکبّر و غرور باغدار متکبّر، از عوامل نابودی کشاورزی وی+۲ آیه
  • غرور و خودبینی باغدار متکبّر، از عوامل نابودی کشاورزی وی+۳ آیه
  • کفر و غرور ناشی از داراییها، عامل اسیبهای اقتصادی+۴ آیه
  • برخورداری از رفاه و اسایش، زمینه گرایش به کفر+۵ آیه
  • کافران، تکذیب کننده قیامت+۴ آیه
  • برخورداری کافران، از روحیّه تکبّر+۵ آیه
  • غرور ناشی از داراییهای کافران، عامل اسیب رسیدن به اقتصاد+۷ آیه
  • عدم برپایی قیامت، از پندارهای کافران+۵ آیه
  • کافران، منکر برپایی قیامت و معاد+۴ آیه
  • تکبّر کافران در معاشرت با دیگران+۵ آیه
  • ثروت و مال فراوان، زمینه ناسپاسی در برابر نعمتهای الهی+۵ آیه
  • مال و ثروت، نشانه محبوبیّت بیشتر انسان نزد خداوند، در دیدگاه دنیاگرایان مشرک+۲ آیه
  • تکاثر به فزونی مال و غرور، زمینه ساز تردید در معاد+۱ آیه
  • غرور و دنیاپرستی مترفان، موجب تردید و تشکیک انها در برپایی قیامت+۱ آیه
  • تفاخر مترفان مغرور به امکانات و داراییهای خود، عامل نزول عذاب بر انان+۳ آیه
  • افرینش انسان از منی، برهان قدرت الهی بر معاد و تجدید حیات انسان+۱ آیه
  • ندامت و پشیمانی باغدار متکبّر از شرکورزی خود به پروردگار، در پی نابودی باغهای خویش+۳ آیه
  • ظلم به نفس به شکل خود برتربینی، زمینه بروز انکار قیامت+۱ آیه
  • اتش ظلم به نفس، در قالب خود برتربینی دامنگیر خود انسان+۲ آیه
واژه‌ها