تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ تَعالى عَمَّا يُشْرِکُونَ «3» خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ «4» وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَکُمْ فِيها دِفْ‌ءٌ وَ مَنافِعُ وَ مِنْها تَأْکُلُونَ «5» وَ لَکُمْ فِيها جَمالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَ حِينَ تَسْرَحُونَ «6» وَ تَحْمِلُ أَثْقالَکُمْ إِلى بَلَدٍ لَمْ تَکُونُوا بالِغِيهِ إِلاَّ بِشِقِّ الْأَنْفُسِ إِنَّ رَبَّکُمْ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ «7»
ترجمه
آفريد آسمانها و زمين را براستى و درستى برتر است از آنچه شريک قرار ميدهند
آفريد آدمى را از نطفه پس آنگاه او خصومت کننده‌اى است آشکار
و شتر و گاو و گوسفند را آفريدشان براى شما که در آنها است موجب گرمى و منفعتها و از آنها ميخوريد
و از براى شما است در آنها نمايش و آرايش هنگاميکه باز ميگردانيد از چراگاه و هنگاميکه روانه ميکنيد
و بر ميدارند بارهاى گران شما را تا شهرى که نمى‌باشيد رسنده بآن مگر بمشقّت نفسها همانا پروردگار شما هر آينه با رأفت و رحمت است.
تفسير
- خداوند آفريد آسمانها و زمين را بحقّ و عدل و راستى و درستى بر وفق حکمت و نظام احسن که هر دانشمندى از فکرت در آن عبرت گيرد و بوحدت صانعش پى برد و بى‌اختيار گويد برتر و بالاتر است مدبّر و خالق اين دستگاه وسيع منظّم که چنين شريکهائى از قبيل بتها و غيرها داشته باشد و خصوص انسانرا که خداوند در وجود او از هر يک از اجزاء عالم نمونه‌اى قرار داده لذا عالم اصغرش خوانده‌اند از نطفه که آب گنديده‌اى است خلق فرموده و چون بحد رشد و بلوغ رسد شروع بمخاصمه و مجادله با پدر و مادر و خدا و خلق نمايد و قولا و عملا شکر نعمت و اداء حقوق ايشانرا ننمايد بلکه احيانا اشکالات و اعتراضات بيجائى از او نسبت بپدر و مادر و دستگاه خلقت مشاهده شود که بايد بکمک رسول باطنى و ظاهرى دفع و رفع گردد و اين دليل بر کمال قدرت الهى است که از چنين جسم کثيف خفيفى چنين شخص قوى شريفى خلق نموده که قادر بر مجادله و مخاصمه و قابل هدايت و ارشاد بمقامات عاليه است چنانچه روايت شده است که ابى بن خلف استخوان پوسيده‌اى را بدست گرفت و خدمت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رسيد و گفت اى محمّد تو گمان ميکنى که اين استخوان پوسيده را خدا دو مرتبه زنده ميکند پس اين آيه نازل شد. و خداوند انعام را که شتر و گاو و گوسفند است و شامل بزهم ميشود لذا از آنها در سوره انعام بازواج ثمانية تعبير شده بود بملاحظه وجود نر و ماده در آنها خلق فرمود براى معيشت و انتفاع بنى آدم تا از پشم و کرکشان فرش و روپوش و لباس تهيّه کنند و گرم شوند و از شير و سوارى و شيار زمين و روغن و ساير منافع آنها بهره‌مند گردند و گوشتشان را نيز حلال فرمود که
جلد 3 صفحه 272
بخورند بعلاوه موجب جمال و زينت و آرايش و نمايش جلو خانه‌هاى صاحبانشان شوند و ايشانرا در انظار با تشخص و تعين کنند در دو وقت يکوقت که اهمّيتش بيشتر است و لذا مقدم ذکر شده با آنکه طبعا مؤخّر است وقتى است که ايشان آنها را با شکمهاى پر و پستانهاى مملوّ از شير از چراگاه بجايگاه خودشان بر ميگردانند ديگر وقتى است که ايشان آنها را از جايگاهشان بچراگاه روانه مينمايند و يکى از فوائد مهمّ آنها باربرى است از بلدى ببلد ديگرى که صاحبان آنها پياده و بى‌بار نمى‌توانند برسند بآن بلد مگر با مشقّت و رنج بسيار چه رسد بآنکه بخواهند بار خود را هم بدوش بکشند يا مال التجاره با خود حمل نمايند خواه مکه معظّمه باشد که از ابن عباس نقل شده خواه بلد ديگر از بلاد بعيده که گفته‌اند در هر حال اينها همه دلائل رأفت و رحمت و مهربانى و عطوفت پروردگار است بر بندگان که وسائل تعيّش و تنعّم و آرايش و آسايش و سهولت کار آنها را براى ايشان خلق و در دستشان مسخّر و رام فرموده است ..