تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَناً قَلِيلاً إِنَّما عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (95) ما عِنْدَکُمْ يَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ وَ لَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما کانُوا يَعْمَلُونَ (96) مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما کانُوا يَعْمَلُونَ (97) فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ (98) إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَکَّلُونَ (99)
إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَ الَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِکُونَ (100)
ترجمه
و عوض مگيريد بعهد خدا بهاء اندک را همانا آنچه نزد خدا است
جلد 3 صفحه 314
آن بهتر است براى شما اگر باشيد که بدانيد
آنچه نزد شما است فانى ميشود و آنچه نزد خدا است باقى ميماند و هر آينه جزا ميدهيم البتّه آنانرا که صبر نمودند مزدشان را ببهتر چيزيکه بودند بجا مى‌آوردند
هر کس بجا آورد کار شايسته را از مرد و زن و او مؤمن باشد پس هر آينه زندگانى دهيم او را زندگانى پاکيزه و هر آينه جزا دهيم ايشانرا مزدشانرا ببهتر چيزيکه بودند بجا مى‌آوردند
پس چون بخوانى قرآن را پس پناه بر بخدا از شيطان رانده شده
همانا نيست مر او را تسلّطى بر آنانکه ايمان آوردند و بر پروردگارشان توکّل ميکنند
جز اين نيست که تسلّط او بر کسانى است که زير فرمان او ميروند و آنانکه براى او شرک مى‌آورند.
تفسير
- خداوند در تعقيب آيات سابقه نهى فرموده است از نقض عهد نمودن مسلمانان بطمع مال و جاه دنيوى از کفّار قريش که طالب نقض بودند تا ثابت قدم فرمايد در دين کسانى را که عهد کرده بودند با پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و قسم خورده بودند که از ايمان و اطاعت او سر نه پيچند باين تقريب که مبادله و معاوضه ننمائيد عهد خدا را با بهاء کمى چون مال و جاه دنيوى هر قدر زياد باشد در مقابل ثواب و مقام اخروى ناچيز و کم و حقير است و ارباب علم و دانش ميدانند که اجر الهى که نزد خدا است و به بندگان صالح خود وعده فرموده بهتر است از دنيا و ما فيها چون باقى و ثابت و دائم است و متاع دنيا فانى و زائل و متزلزل است و خداوند کسانيرا که صبر نمودند بر ثبات قدم در دين و وفاء بعهد و قسم و تحمّل آزار و اضرار مشرکين جزا ميدهد در دنيا و آخرت باعمال حسنه ايشان که احسن است از ساير اعمال يا آنکه جزا ميدهد بجزائى که احسن است آن جزا بمراتب و جهاتى از اعمال حسنه ايشان و کسانيکه داراى اعمال صالحه‌اند از مرد و زن در صورتى که مؤمن باشند بخدا و پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه اطهار و روز قيامت خداوند زندگانى پاکيزه خوش خوب بايشان عطا ميفرمايد در دنيا چون اين عقايد و اعمال صالحه موجب رضا و تسليم در برابر مقدرات الهى است و کسيکه باين مقام برسد از هيچ پيش آمدى ملول و مکدّر نخواهد شد و در تمام امور با توکّل بخدا و اميد بأجر اخروى شاد کام و مقضى المرام خواهد بود و خداوند او را نااميد از رحمت خود نميفرمايد و بتقريب مذکور پاداش اعمال حسنه او را عطا خواهد فرمود قمّى ره نقل فرموده که مراد از حياة
جلد 3 صفحه 315
طيّبه قناعت بروزى خداداد است و در نهج البلاغه نيز بقناعت تفسير شده و در مجمع از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده که مراد قناعت و رضاى بقسمت الهيّه است و چون سر چشمه حيات طيّبه واصل اعمال صالحه قرائت قرآن و مقدمه آن استعاذه از شيطان است خداوند به پيغمبر خود دستور فرموده که چون اراده قرائت قرآن کنى قبل از تلاوت پناه ببر بخداوند از وسوسه شيطان که رجيم و مطرود از درگاه الهى شد تا محفوظ شوى از تزلزل در الفاظ و تحيّر در معانى آن و بکمک الهى مفتوح شود بر تو ابواب علم و معرفت بحقائق کلّيّه اشياء از برکت تلاوت قرآن و تدبّر در آن و مقصود بخطاب در واقع امّتند اگر چه صيغه آن در ظاهر متوجّه بآنحضرت شده است مانند ساير خطابات قرآنيه که مکرّر ذکر شده است و امر از براى استحباب است و ممکن است در عوض استعاذه بسم اللّه الرحمن الرحيم گفته شود چنانچه در کافى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده و عيّاشى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کيفيّت استعاذه چنين است که شخص بگويد استعيذ باللّه السّميع العليم من الشيطان الرجيم که او خبيث‌ترين شياطين است و بصيغه اعوذ نيز روايت شده است و ينظر حقير عمده آنستکه قبلش را متوجه بخدا نمايد و زبانش را حفظ نمايد از ذکر غير خدا و از صميم قلب در خواست نمايد که خداوند او را از وسوسه و شرّ شيطان مادامى که مشغول بتلاوت است حفظ فرمايد و با توکل بخدا مشغول شود که انشاء اللّه تعالى کامياب خواهد شد چون آن ملعون بر کسانيکه داراى ايمان و توکل بخدايند تسلّط و اقتدارى ندارد و نميتواند ايشانرا منصرف از حقّ و متوجّه بباطل نمايد جز اين نيست که تسلّط و اقتدار و فرمانفرمائى او بر کسانى است که قبول حکم او را نموده‌اند و زير بار فرمان او رفته‌اند و مطيع او شده و او را شريک با خدا در اطاعت قرار داده‌اند يا بامر او بت‌پرست و مشرک شده‌اند در کافى و عياشى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که شيطان بر بدن مؤمن مسلّط ميشود ولى بردينش مسلّط نميشود مانند حضرت ايّوب که بر بدنش مسلّط شد و بر دينش نشد امّا اهل شرک پس مسلّط ميشود بر ابدان و اديانشان و در بعضى از روايات فرموده‌اند از ولايت ائمه عليهم السلام نميتواند اهل ايمانرا بيرون ببرد ولى ميتواند بمعصيت وادار کند و بنظر حقير تا شخص متوجّه بخدا و ذکر حقّ است
جلد 3 صفحه 316
شيطان در او نفوذ ندارد يعنى وسوسه‌اش مؤثر نميشود ولى وقتى از ياد خدا غافل و متوجّه بدنيا شود شيطان در او نفوذ پيدا ميکند بوسوسه و کم کم بر او مسلّط ميشود و او را بدام خود در ميآورد و چون بدام او افتاد ديگر او را رها نميکند تا به اسفل السّافلين برساند مگر باز متوجّه بخدا شود و متوسل بائمه اطهار تا ببرکت توجّه آن ذوات مقدسه رستگار گردد و در مجمع عدم تسلّط شيطان بر مؤمن را بعدم قدرت بر اجبار بکفر و معصيت تفسير فرموده و ظاهرا باين معنى تسلّط بر غير مؤمن هم ندارد و در کلام الهى نفى و اثبات متوجه بيک معنى شده است و اللّه اعلم ..