آیه ۹۸ سوره نحل

سوره نحل(النحل)، آیه ۹۸ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۷۸

معنی کلمات و عبارات
«فَاسْتَعِذْ بِاللهِ ...»: به خدا پناه ببر و خویشتن را در پناه او بدار. مراد گفتن: (أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ) به هنگام خواندن قرآن در نماز و جز آن است. با توجّه بدین نکته که این پناه بردن و استعاذه گفتن، تنها نباید محدود به گفتار باشد، بلکه باید از ته دل از خدا خواست که مدد فرماید و اهریمن را از محیط فکر انسان به دور و سایر موانع را از سر راه فهم قرآن بردارد تا جمال دلارای حقیقت جلوه‌گر آید. «الرَّجِیمِ»: مطرود. ملعون. فَعیل به معنی مَفْعُول است (نگا: آل‌عمران / ).
نزول
نکات آیه
۱- لزوم پناه بردن به خدا از شرّ شیطان، به هنگام قراءت قرآن «فإذا قرأت القرءان فاستعذ بالله من الشیطن الرجیم» ۲- تأثیر استعاذه و پناه بردن به خدا، در ایمن ماندن از شرّ شیطان «فاستعذ بالله من الشیطن الرجیم» ۳- قرآن، از نامهاى کتاب آسمانى اسلام و شناخته شده در مراحل آغازین نزول وحى بر پیامبر(ص) «فإذا قرأت القرءان» ۴- انسان به هنگام قراءت قرآن، در معرض هجوم و خشم شیطان است. «فإذا قرأت القرءان فاستعذ بالله من الشیطن الرجیم» ۵- شیطان، مخالف قراءت قرآن و آشنایى انسان با آموزه هاى آن است. «فإذا قرأت القرءان فاستعذ بالله من الشیطن الرجیم» پناه بردن انسان از شرّ شیطان به خداوند، بیانگر این است که شیطان قراءت قرآن و آشنایى با آن را خوش ندارد. گفتنى است آیه بعدى - که سخن از سلطه شیطان و مصونیت مؤمنان از این سلطه است - مؤید همین برداشت است. ۶- شیطان، مطرود درگاه الهى است. «من الشیطن الرجیم» ۷- مطرود بودن شیطان از درگاه الهى، موجب شرآفرینى او براى انسان و فلسفه لزوم پناه بردن به خدا از شرّ اوست. «فاستعذ بالله من الشیطن الرجیم» توصیف شیطان به «رجیم» مى تواند مشعر به علیت بیان و فلسفه لزوم استعاذه باشد. ۸- قراءت قرآن، عملى صالح و داراى اهمیتى ویژه * «من عمل صلحًا ... فإذا قرأت القرءان فاستعذ» برداشت فوق، از ارتباط میان آیه قبل، که درباره عمل صالح به صورت عموم بود و آیه فوق که در رابطه با یکى از اعمال با ارزش (قراءت قرآن) است، به دست آمد. ۹- انسان در هر عمل صالح، مورد هجوم و وسوسه شیطان و نیازمند استعاذه و پناه بردن به خداوند است. * «من عمل صلحًا ... فإذا قرأت القرءان فاستعذ بالله من الشیطن الرجیم» برداشت فوق، بدان احتمال است که قراءت قرآن به عنوان نمونه اى از عمل صالح ذکر شده باشد که در آیه قبل از آن سخن به میان آمده بود. ۱۰- همه انسانها حتى پیامبر(ص)، نیازمند استعاذه به خداوند از شر شیطان «فإذا قرأت القرءان فاستعذ بالله من الشیطن الرجیم»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۱- «عن أبى جعفر(ع) قال: ... فإذا قرأت: بسم الله الرحمن الرحیم فلاتبالى ألاّ تستعیذ...; [منبع: کافى، ج ۳، ص ۳۱۳، ح ۳; نورالثقلین، ج ۳، ص ۸۴- ، ح ۲۱۷.] از امام باقر(ع) روایت شده است که فرمود: ... هر گاه «بسم الله الرحمن الرحیم» را قراءت کردى باکت نباشد که استعاذه (أعوذ بالله من الشیطان الرجیم) نگویى ...». ۱۲- «عن سماعة عن أبى عبدالله(ع) فى قول الله: «و إذا قرأت القرآن فاستعذ بالله من الشیطان الرجیم» قلت: کیف أقول قال: تقول: أستعیذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم و قال: ان الرجیم أخبث الشیاطین; [منبع: عیاشى، ج ۲، ص ۲۷۰، ح ۶۷; نورالثقلین، ج ۳، ص ۸۵، ح ۲۲۵.] سماعه گوید: از امام صادق(ع) درباره سخن خدا «و إذا قرأت القرآن فاستعذ بالله من الشیطان الرجیم» سؤال کردم که چگونه بگویم؟ حضرت فرمود: مى گویى: «أستعیذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم» و حضرت فرمود: همانا رجیم خبیث ترین شیاطین است». ۱۳- «عن على بن محمدالعسکرى(ع) یقول: معنى الرجیم انه مرجوم باللعن مطرود من مواضع الخیر لایذکره مؤمن إلاّ لعنه و إن فى علم الله السابق انه إذا خرج القائم(ع) لایبقى مؤمن فى زمانه إلاّ رجمه بالحجارة کما کان قبل ذلک مرجوماً باللعن; [منبع: معانى الأخبار، ص ۱۳۹، ح ۱; نورالثقلین، ج ۳، ص ۸۵، ح ۲۲۷.] از امام هادى(ع) روایت شده است که درباره «رجیم» مى فرمود: او (شیطان) با لعن مورد رجم واقع شده و از درهاى خیر رانده و مطرود گشته است. مؤمنى از او یاد نمى کند مگر آنکه او را لعن مى کند و چون در علم الهى از پیش روشن بود که هر گاه حضرت قائم(ع) خروج کرد، هیچ مؤمنى در زمان او نیست مگر آنکه شیطان را با سنگ رجم مى کند; چنان چه قبل از آن با لعن رجم مى شد».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۱)
  • لزوم پناه بردن به خدا از شرّ شیطان، به هنگام تلاوت قران
  • پناه بردن به خدا، سبب رهایی از وسوسههای شیطان+۸ آیه
  • گفتن «استعیذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم»، ذکر استعاذه به خداوند
  • توجّه به تسلّط نداشتن شیطان بر مؤمنان متوکّل، زمینه استعاذه به خدا+۱ آیه
  • استعاذه به خدا هنگام تلاوت قران توصیه خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • پناه جستن محمّد(صلی الله علیه واله) به خدا، هنگام تلاوت قران، فرمان الهی به او
  • ایمان، زمینه رهایی از سلطه شیطان+۱ آیه
  • پناه بردن به خدا از شرّ شیطان، از اداب تلاوت قران
  • توکّل به خداوند، موجب محفوظ ماندن انسان از سلطه و ضرر شیطان+۳ آیه
  • استعاذه، نوعی از توکّل و اعتماد بر خداوند+۱ آیه
  • رجحان استعاذه به خداوند، از شرّ شیطان+۲ آیه
  • استحباب استعاذه (گفتن اعوذ باللّه من الشّیطان الرّجیم)، هنگام قرایت قران
  • لزوم پناه بردن از شیطان به خداوند، هنگام تلاوت قران
  • استحباب استعاذه به خدا، در اغاز نماز
  • شیطان، مطرود از درگاه پروردگار و محروم از خیر
  • شرکورزی، زمینه ساز سلطه و ولایت شیطان بر ادمی+۶ آیه
  • مشرکان، تحت تسلّط و ولایت شیطان+۱ آیه
  • اطاعت از شیطان و پذیرش ولایت او، از موارد شرک به خدا+۵ آیه
  • پذیرش ولایت غیر خدا، از مصادیق شرک به او+۳ آیه
  • لزوم پناه بردن به خدا از شرّ شیطان، هنگام قرایت قران
  • استعاذه به خداوند، نوعی توکّل بر او و مانع تسلّط شیطان+۱ آیه
  • توجه به سلطه نداشتن شیطان بر متوکلان به خدا، زمینه پناه بردن به او+۱ آیه
  • پناه بردن به خدا، سبب ایمنی و رهایی از وسوسه های شیطان+۱۰ آیه
  • توجّه به تسلّط نداشتن شیطان بر مؤمنان، زمینه استعاذه به خدا+۱ آیه
  • شرک، از اثار پیروی از شیطان+۵ آیه
  • استیلای شیطان بر فرمانبران از او و مشرکان+۱ آیه
  • اطاعت از شیطان و پذیرش ولایت او، مایه سلطه و سیطره او بر انسان+۲ آیه
  • شرک، زمینه ساز سلطه و سیطره شیطان بر انسان+۱ آیه
  • ناتوانی شیطان، از هرگونه سلطه گری بر مؤمنان و متوکلان به خدا+۱ آیه
  • ایمان به خدا، مانع نفوذ و سلطه شیطان بر ادم+۱ آیه
  • توکّل بر خدا، مانع مسلّط شدن شیطان بر انسان+۱ آیه
  • انسان به هنگام قرایت قران، در معرض هجوم و خشم شیطان
  • شیطان، مخالف قران و اشنایی انسان با اموزه های ان
  • تسلّط و استیلای شیطان بر مشرکان+۳ آیه
  • مؤمنان متوکّل بر خدا، محفوظ از سلطه شیطان+۲ آیه
  • مطرود بودن و دوری از رحمت خدا، ویژگی بارز شیطان+۲ آیه
  • ناتوانی شیطان، در گمراه کردن همه انسانها+۲ آیه
  • عجز شیطان، از سلطه بر مؤمنان متوکّل+۱ آیه
  • استیلای شیطان بر مشرکان+۱ آیه
  • مصون بودن مؤمنان متوکّل، از شیطان+۱ آیه
  • ایمان، عامل مصونیّت انسان از شرّ شیطان+۲ آیه
  • توکّل و اعتماد بر خدا، راهی برای در امان ماندن از گزند شیطان+۲ آیه
  • پذیرش ولایت شیطان، سبب سلطه او بر ادمی+۱ آیه
  • مؤمنان متوکّل، خارج از سیطره و حکومت شیطان+۱ آیه
  • مشرکان، تحت ولایت شیطان+۱ آیه
  • عجز ابلیس از سلطه بر مؤمنان متوکل به خدا+۱ آیه
  • محدود بودن توان ابلیس، در وسوسه و انحراف انسانها+۴ آیه
  • استفاده شیطان از تمام قدرت خود، در انحراف و وسوسه انسانها+۴ آیه
  • پناه جستن محمّد صلی الله علیه و اله به خدا، هنگام تلاوت قران، فرمان الهی به او
  • توکّل محمّد صلی الله علیه و اله بر خداوند، موجب محفوظ ماندن از سلطه و ضرر شیطان+۱ آیه
  • «استَعِذ»+۳ آیه
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۳ آیه
  • پناه خواستن از خدا، هنگام رو به رو شدن با وسوسههای شیطان، فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله+۸ آیه
  • مصونیّت مؤمنان متوکل، از سلطه گری شیطان+۱ آیه
  • مصونیّت مؤمنان، از سلطه شیطان+۲ آیه
  • استعاذه به خدا هنگام قرایت در نماز، امری پسندیده
  • استحباب استعاذه به خدا، در اغاز نماز
  • پناه بردن به خدا، سبب رهایی از وسوسههای شیطان+۸ آیه
  • پذیرش ولایت شیطان، از سوی مشرکان+۲ آیه
  • پذیرش ولایت شیطان از سوی مشرکان، موجب تسلّط او بر انان+۱ آیه
  • شرکورزی مایه قرار گرفتن در تحت ولایت شیطان+۶ آیه
واژه‌ها