رَأَى

تکرارها: ۱۳

=== قاموس قرآن === دیدن. دانستن. نگاه کردن [انعام:76]. یعنی چون شب او را فرا گرفت ستاره‏ای دید گفت: این پروردگار من است. [یوسف:28]. ارباب ادب گفته‏اند: چون رأی به دو مفعول متعدی شود به معنی علم آید نحو[سباء:6]. «اَلَّذی اُنزِلَ» مفعول اول و «هُوَ الْحَقَّ» مفعول دوم «یَرَی» است یعنی: آنان که دانش داده شده‏اند می‏دانند آنچه به تو نتزل شده حق است و مثل [کهف:39]. یاء محذوف، مفعول اول و «اَقَلَّ...» مفعول دوم آن است یعنی: اگر مرا از خودت در مال و ولد کمتر می‏دانی. و چون با الی متعدی شود معنی نگاه کردن می‏دهد که موجب عبرت باشد (مفردات) نحو [بقره:243]. طبرسی فرمده رؤیت در اینجا به معنی علم است ولی بهتر است به معنی نگاه کردن باشد زیرا در آن صورت معنای «اِلَی» درست خواهد بود یعنی: آیا آنان که هزاران نفر بودند از دیارشان خارج شدند نگاه نکردی؟ منظور نگاه عبرت است گر چه منظور الیهم در وقت نزول آیه نبودند ولی نگاه عبرت با شنیدن اخبار آنها نیز صحیح است علی هذا هر کجا که رأی با الی متعدی باشد معنی نگاه کردن درست است. مگر در بعضی از آیات ***. «أَرَأَیْتَ» جاری مجرای «اخبرنی» آمده و به آن کاف خطاب برای تأکید ضمیر داخل می‏شود نحو [اسراء:62] یعنی: به من خبر ده که از من برتری دادی. طبرسی تصحیح کرده که این کاف فقط برای تأکید خطاب و نیز حرف خطاب است و اسم نیست که مفعول أرأیت باشد. در اقرب نیز چنین است. همچنین است «أرأیتم و «أرأیتکم» به معنی: خبر دهید است [یونس:50]، [انعام:47]. رأی چون به باب افعال رود پیوسته دو مفعول خواهد داشت مثل [انفال:43] یعنی اگر آنها را به تو در حال کثرت نشان می‏داد البته سست و متفرق می‏شدید ظاهر آنست که «کَثیراً» حال است از ضمیر «هم». «تَرائی» دیدن یکدیگر است نحو [شعراء:61]. چون دو جمع (فرعونیان و یاران موسی) گفتند:ما گرفتار شدگانیم. «رثاء» بکسر اول به معنی تظاهر و نشان دادن به غیر است (اقرب) و آن این است که کار خوبی انجام دهد و قصدش تظاهر و نشان دادن به مردم باشد نه برای تقرّب به خدا [بقره:264]. صدقات خود را با منّت و اذیت باطل نکنید مثل آن کسی که مال خویش برای تظاهر به مردم خرج می‏کند که خرج چنین شخص نیز باطل است. [ماعون:6]. آنان که تظاهر و ریا می‏کنند همچنین است آیه 142 نساء و 47 انفال. رِئْیْ (بر وزن علْمْ): منظر و قیافه [مریم:74]. چه بسیار کسانی پیش از آنها هلاک ساختیم که اثاث و منظرشان از اینها بهتر بود. * [ماعون:1]. أرأیت در آیه شریفه به معنی اخبرنی نیست بلکه معنی آن چنین است: آیا دیدی و شناختی آن که را جزا را تکذیب می‏کند او کسی است که یتیم را طرد می‏نماید. * [علق:9-13]. «أرأیت» در هر سه مورد برای افاده تعجب است و تکرار آن برای تأکید آمده و جواب اذا در آیه اول و جواب هر دو «ان» در آیات بعدی محذوف است و فاعل «کّذب و توّلی» همان نهی کننده است که در آیه اول مذکور می‏باشد یعنی: آیا دیدی آن کس را که نماز گزار را از نماز نهی می‏کند حال چنین کسی در پیش خدا چگونه خواهد بود؟! بگو به بینم اگر ناهی مکّذب و رو گردان از حق باشد پیش خدا چه وضعی خواهد داشت؟! هر سه «أرأیت» معنای خبر بده دارند. * [هود:27]. رأی به معنی دیدن و نیز به معنی نظریّه و آن چه به فکر می‏رسد آمده است. در این آیه ظاهراً رأی مشهور که جمع آن آراء است مراد می‏باشد زمخشری گفته: نصب بادی الرأی برای ظرفیت است و اصل آن «وقت حدوث اول رأیهم» یا «وقت حدوث ظاهر رأیهم» است یعنی مردم به نوح گفتند که فقط اشخاص پست به تو گرویده‏اند آن هم در ابتدای رأی و بدون تدّبر و تفکّر. در آیه [نساء:105] گفته‏اند مراد رأی و نظر است نه تعلیم احکام از جانب خدا. در گذشته گفتیم: رأی چون بدو مفعول متعددی شود به معنی علم آید و ارباب ادب به آن تصریح کرده‏اند مثلاً جوهری در صحاح گوید: رأی با چشم به یک مفعول، و رأی به معنی علم بدو مفعول متعددی می‏شود. راغب می‏گوید: رأی آن گاه که دو مفعول گیرد معنی علم می‏دهد. امام در بعضی جاها ملاحظه می‏شود با آنکه یک مفعول دارد به معنی علم آمده نظیر این آیه [انبیاء:30]. و آیات دیگر از این قبیل که زیاد است. در اقرب الموارد می‏گوید رأی و دیدن اعم است از آن که با چشم باشد یا با قلب. لذا باید در این گونه آیات بگوئیم: دیدن با قلب مراد است که همان دانستن و درک کردن است و هر جا که مناسب باشد می‏توان آنرا علم یعنی دیدن با قلب معنی کرد و لازم نیست در این باره در جستجوی دو مفعول باشیم.
۰۱۲۳۱۳۵۷۹۱۱۱۳۱۵۱۷۱۹۲۱۲۳سال ۱: ۰سال ۲: ۲سال ۳: ۰سال ۴: ۱سال ۵: ۰سال ۶: ۰سال ۷: ۰سال ۸: ۰سال ۹: ۱سال ۱۰: ۳سال ۱۱: ۲سال ۱۲: ۱سال ۱۳: ۰سال ۱۴: ۲سال ۱۵: ۰سال ۱۶: ۰سال ۱۷: ۱سال ۱۸: ۰سال ۱۹: ۰سال ۲۰: ۰سال ۲۱: ۰سال ۲۲: ۰سال ۲۳: ۰
انعام · ۷۶

فَلَمَّا جَنَ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَى كَوْكَباً قَالَ هٰذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لاَ أُحِبُ الْآفِلِينَ

هنگامی که (تاریکی) شب او را پوشانید، ستاره‌ای مشاهده کرد، گفت: «این خدای من است؟» امّا هنگامی که غروب کرد، گفت: «غروب‌کنندگان را دوست ندارم!»

انعام · ۷۷

فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بَازِغاً قَالَ هٰذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِنْ لَمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ

و هنگامی که ماه را دید که (سینه افق را) می‌شکافد، گفت: «این خدای من است؟» امّا هنگامی که (آن هم) غروب کرد، گفت: «اگر پروردگارم مرا راهنمایی نکند، مسلّماً از گروه گمراهان خواهم بود.»

انعام · ۷۸

فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هٰذَا رَبِّي هٰذَا أَكْبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي بَرِي‌ءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ

و هنگامی که خورشید را دید که (سینه افق را) می‌شکافت، گفت: «این خدای من است؟ این (که از همه) بزرگتر است!» امّا هنگامی که غروب کرد، گفت: «ای قوم من از شریکهایی که شما (برای خدا) می‌سازید، بیزارم!

هود · ۷۰

فَلَمَّا رَأَى أَيْدِيَهُمْ لاَ تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَ أَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُوا لاَ تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَى قَوْمِ لُوطٍ

(اما) هنگامی که دید دست آنها به آن نمی‌رسد (و از آن نمی‌خورند، کار) آنها را زشت شمرد؛ و در دل احساس ترس نمود. به او گفتند: «نترس! ما به سوی قوم لوط فرستاده شده‌ایم!»

یوسف · ۲۴

وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَ بِهَا لَوْ لاَ أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ كَذٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ

آن زن قصد او کرد؛ و او نیز -اگر برهان پروردگار را نمی‌دید- قصد وی می‌نمود! اینچنین کردیم تا بدی و فحشا را از او دور سازیم؛ چرا که او از بندگان مخلص ما بود!

یوسف · ۲۸

فَلَمَّا رَأَى قَمِيصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قَالَ إِنَّهُ مِنْ كَيْدِكُنَ إِنَ كَيْدَكُنَ عَظِيمٌ

هنگامی که (عزیز مصر) دید پیراهن او [= یوسف‌] از پشت پاره شده، گفت: «این از مکر و حیله شما زنان است؛ که مکر و حیله شما زنان، عظیم است!

نحل · ۸۵

وَ إِذَا رَأَى الَّذِينَ ظَلَمُوا الْعَذَابَ فَلاَ يُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَ لاَ هُمْ يُنْظَرُونَ

و هنگامی که ظالمان عذاب را ببینند، نه به آنها تخفیف داده می‌شود، و نه مهلت!

نحل · ۸۶

وَ إِذَا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَكُوا شُرَكَاءَهُمْ قَالُوا رَبَّنَا هٰؤُلاَءِ شُرَكَاؤُنَا الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُو مِنْ دُونِكَ فَأَلْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ إِنَّكُمْ لَكَاذِبُونَ

و هنگامی که مشرکان معبودهایی را که همتای خدا قرار دادند می‌بینند، می‌گویند: «پروردگارا! اینها همتایانی هستند که ما به جای تو، آنها را می‌خواندیم! «در این هنگام، معبودان به آنها می‌گویند: «شما دروغگو هستید! (شما هوای نفس خود را پرستش می‌کردید!)»

کهف · ۵۳

وَ رَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُمْ مُوَاقِعُوهَا وَ لَمْ يَجِدُوا عَنْهَا مَصْرِفاً

و گنهکاران، آتش (دوزخ) را می‌بینند؛ و یقین می‌کنند که با آن درمی‌آمیزند، و هیچ گونه راه گریزی از آن نخواهند یافت.

طه · ۱۰

إِذْ رَأَى نَاراً فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَاراً لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى

هنگامی که (از دور) آتشی مشاهده کرد، و به خانواده خود گفت: «(اندکی) درنگ کنید که من آتشی دیدم! شاید شعله‌ای از آن برای شما بیاورم؛ یا بوسیله این آتش راه را پیدا کنم!»

احزاب · ۲۲

وَ لَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هٰذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ مَا زَادَهُمْ إِلاَّ إِيمَاناً وَ تَسْلِيماً

(امّا) مؤمنان وقتی لشکر احزاب را دیدند گفتند: «این همان است که خدا و رسولش به ما وعده داده، و خدا و رسولش راست گفته‌اند!» و این موضوع جز بر ایمان و تسلیم آنان نیفزود.

نجم · ۱۱

مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى

قلب (پاک او) در آنچه دید هرگز دروغ نگفت.

نجم · ۱۸

لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى

او پاره‌ای از آیات و نشانه‌های بزرگ پروردگارش را دید!