كَرِيم

تکرارها: ۲۰

«کریم» از مادّه «کَرَم» در اصل به معنای هر چیز پر ارزش است، گاه در مورد انسان به کار می رود، گاه گیاهان، و گاهی حتی نامه توصیف به «کریم» می شود مانند سخن ملکه «سبأ» در مورد نامه سلیمان: (إِنِّی أُلْقِیَ إِلَیَّ کِتابٌ کَرِیمٌ). و منظور از گیاه کریم، گیاهان پرفایده است و البته هر گیاهی دارای فوائدی است که با پیشرفت علم این حقیقت روز به روز آشکارتر می شود. تعبیر به «کَرِیم» از مادّه «کرامت» به معنای «مفید فایده» است، و لذا در میان عرب معمول است، وقتی می خواهند شخص یا چیزی را غیر مفید معرفی کنند می گویند: «لاکَرامَةَ فِیْهِ»، مسلم است سایه ای که از دود سیاه و خفه کننده است، (در واقعه، 34) جز شر و زیان چیزی از آن انتظار نمی رود، «لاکَرامَةَ فِیْهِ». در تفسیر «کَرِیم» تعبیرات گوناگونی گفته اند: بعضی گفته اند: کریم، بخشنده ای است که تمام افعالش احسان است و هرگز با بخشش خود در پی کسب سود یا دفع زیان نیست. بعضی گفته اند: کریم، کسی است که هم آنچه را بر او است و هم آنچه را بر او لازم نیست می بخشد. و بعضی گفته اند: کریم، کسی است که متاع کم را می پذیرد، و بهای زیاد در برابر آن می دهد. === قاموس قرآن === (بر وزن فرس) و کرامت به معنی سخاوت، شرافت، نفاست و عزت است. در صحاح و قاموس گوید: «اَلْکَرَمُ ضِدُّ الّلُؤْمِ» یعنی کرم ضد لئامت است پس کریم به معنی سخی است چنان که در دو کتاب فوق و اقرب الموارد آمده [نمل:40]. همانا پروردگار من بی نیاز و سخاوتمند است. در مصباح فیومی و اقرب الموارد آمده: «کَرُمَ الشَّیْ‏ءُ کَرَماً: نَفَسَ وَ عَزَّ فَهُوَ کَریمٌ» بنابر این کریم به معنی نفیس و عزیز است [یس:11]. او را به غفران و مزدی شریف و نفیس بشارت ده. راغب می‏گوید: کرم اگر وصف خدا واقع شود مراد از آن احسان و نعمت آشکار خداست و اگر وصف انسان باشد نام اخلاق و افعال پسندیده اوست که از وی ظاهر می‏شود به کسی کریم نگویند مگر بعد از آنکه آن اخلاق و افعالی از وی ظاهر شود و هر چیزی که در نوع خود شریف است با کرم توصیف می‏شود. پس در هر جا از قرآن لفظ کریم یا کرامت و یا فعل آن آمد با در نظر گرفتن تناسب محل می‏شود آن را به یکی از معانی چهارگانه که در اول گفته شد گرفت. * [اسراء:70]. اولاد آدم را فضیلت دادیم و شرافتمند کردیم و راه خشکی و دریا را بر وی گشودیم. * [اسراء:62]. بگو این همان است که بر من فضیلت دادی؟! * [یوسف:21]. آنکه یوسف را از مصر خرید به زنش گفت اقامت و سکونت او را در این خانه، گرامی دار. *** کریم: از اسماء حسنی است، در غیر خدا نیز به کار می‏رود [نمل:40]. [انفطار:6-5]. کریم فقط در این دو آیه وصف حق تعالی آمده است. آن را در خداوند جواد و منعم معنی کرده‏اند. «رَجُلٌ کَریمٌ اَیْ جَوادٌ. قَوْمٌ کِرامٌ اَیْ اَجْوادٌ». * [انفال:74]. طبرسی در این آیه رزق کریم را عظیم و واسع و آنچه ناگواری در آن نیست و در ذیل آیه چهارم از همین سوره، بزرگ و پر قیمت معنی کرده در اقرب الموارد آمده: «رِزْقٌ کَریمٌ اَیْ کَثیرٌ» اینها همه مصداق شرافت و نفاست اند. * [یوسف:31]. این بشر نیست بلکه فرشته‏ای است بزرگوار. ایضاً آیه هفدهم از سوره دخان و چهلم از حاقه و غیره. * [مؤمنون:116]. [واقعة:77]. وصف عرش در تمام آیات و در آیه 74 همین سوره «عظیم» و فقط در آیه فوق کریم آمده است، شاید آن نیز به معنی عظیم و شاید به معنی محترم و شرافتمند باشد: عرش محترمیکه مصدر دستورات امور عالم است. طبرسی آن را نیکو معنی کرده و فرماید: کریم در جمادات به معنی نیکو است. قرآن کریم: یعنی قرآن شریف و محترم و گرانقدر. جمع کریم کرام است به کسر اول [عبس:16-15]. با دست یا در دست نویسندگانی که بزرگواران و نیکوکارانند [انفطار:11-10]. *** اکرم: اسم تفضیل است [حجرات:13]. محترمترین و شریفترین شما نزد خدا پرهیزکارترین شما است این آیه همان است که افتخارات پوچ را زیر پا گذاشته و ارزش انسان را در پیشگاه خدا فقط در تقوی به رسمیت می‏شناساند و اگر پیامبران و امامان و فقهاء و نظیر آنها را محترم می‏داریم آنهم از «اتقی» بودنست و اگر سیدی را به خاطر اجدادش محترم بداریم باز منتهی به «اتقی» بودن اجدادش می‏باشد. * [علق:4-3]. شاید مراد از اکرم آنست که عطای خدا مافوق عطاها است لذا در مجمع «اَعْظَمُ کَرَماً» که کرم هیچ کریم به او نمی‏رسد گفته است. *** مُکْرِم (به صیغه فاعل) عزیز کننده. [حج:18]. هر که خدا خوارش کند او را عزیز دارنده‏ای نیست. مُکْرَم (به صیغه مفعول) عزیز و شریف [انبیاء:26]. بلکه بندگانی شریف اند مکرمة (به صیغه مفعول) از باب تفعیل نیز بدان معنی است [عبس:14-13]. *** * [رحمن:27]. [رحمن:78]. اکرام مانند تکریم در کتب لغت متعدی آمده است «اَکْرَمَ فُلاناً: شَرَّفَهُ» در مفردات گفته: اکرام و تکریم آنست که به کسی نفع خالصی یا شی‏ء شریفی رسانده شود. خداوند دارای دو گونه صفات است: صفات جلال مثل عظمت، کبریاء، عزت، غلبه، پاکی و غیره و صفات جمال که مبین مقام نعمت و افاضه رحمت‏اند مثل علم، قدرت، جود، رحمت و غیره. لفظ «ذُوالْجَلال» راجع به صفات جلال و عظمت و لفظ «الِاکرام» راجع به صفات جمال و نعمت و رحمت است پس اکرام در مقام افاضه رحمت و نعمت به بندگان است. معنی آیه اول چنین می‏شود: می‏ماند پروردگارت که دارای صفات جلال و جمال است خدائی که مقام ذات بالاتر از همه و در مقام نعمت، معطی و مفیض همه نعمت‏هااست. در کشّاف از رسول خدا «صلی اللَّه علیه و آله» نقل شده: «اَلِظُّوا بِیاذَاالْجَلالِ وَ الْاِکْرامِ» به خواندن خدا با این جمله مداومت کنید و آن حضرت کسی را دید که نماز می‏خواند و می‏گفت یا ذاالجلال و الاکرام فرمود: دعایت مستجاب شد.
۰۱۲۳۱۳۵۷۹۱۱۱۳۱۵۱۷۱۹۲۱۲۳سال ۱: ۱سال ۲: ۲سال ۳: ۲سال ۴: ۳سال ۵: ۱سال ۶: ۱سال ۷: ۰سال ۸: ۲سال ۹: ۰سال ۱۰: ۱سال ۱۱: ۱سال ۱۲: ۰سال ۱۳: ۱سال ۱۴: ۱سال ۱۵: ۰سال ۱۶: ۱سال ۱۷: ۳سال ۱۸: ۰سال ۱۹: ۰سال ۲۰: ۰سال ۲۱: ۰سال ۲۲: ۰سال ۲۳: ۰
انفال · ۴

أُولٰئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ

(آری،) مؤمنان حقیقی آنها هستند؛ برای آنان درجاتی (مهم) نزد پروردگارشان است؛ و برای آنها، آمرزش و روزی بی‌نقص و عیب است.

انفال · ۷۴

وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هَاجَرُوا وَ جَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ الَّذِينَ آوَوْا وَ نَصَرُوا أُولٰئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ

و آنها که ایمان آوردند و هجرت نمودند و در راه خدا جهاد کردند، و آنها که پناه دادند و یاری نمودند، آنان مؤمنان حقیقی‌اند؛ برای آنها، آمرزش (و رحمت خدا) و روزی شایسته‌ای است.

یوسف · ۳۱

فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَ وَ أَعْتَدَتْ لَهُنَ مُتَّكَأً وَ آتَتْ كُلَ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَ سِكِّيناً وَ قَالَتِ اخْرُجْ عَلَيْهِنَ فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ وَ قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَ وَ قُلْنَ حَاشَ لِلَّهِ مَا هٰذَا بَشَراً إِنْ هٰذَا إِلاَّ مَلَكٌ كَرِيمٌ

هنگامی که (همسر عزیز) از فکر آنها باخبر شد، به سراغشان فرستاد (و از آنها دعوت کرد)؛ و برای آنها پشتی (گرانبها، و مجلس باشکوهی) فراهم ساخت؛ و به دست هر کدام، چاقویی (برای بریدن میوه) داد؛ و در این موقع (به یوسف) گفت: «وارد مجلس آنان شو!» هنگامی که چشمشان به او افتاد، او را بسیار بزرگ (و زیبا) شمردند؛ و (بی‌توجه) دستهای خود را بریدند؛ و گفتند: «منزّه است خدا! این بشر نیست؛ این یک فرشته بزرگوار است!»

حج · ۵۰

فَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ

آنها که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، آمرزش و روزی پر ارزشی برای آنهاست!

نور · ۲۶

الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَ الْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَ الطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَ الطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ أُولٰئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ

زنان ناپاک از آن مردان ناپاکند، و مردان ناپاک نیز به زنان ناپاک تعلّق دارند؛ و زنان پاک از آن مردان پاک، و مردان پاک از آن زنان پاکند! اینان از نسبتهای ناروایی که (ناپاکان) به آنان می‌دهند مبرّا هستند؛ و برای آنان آمرزش (الهی) و روزی پرارزشی است!

شعراء · ۷

أَ وَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الْأَرْضِ كَمْ أَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِ زَوْجٍ كَرِيمٍ

آیا آنان به زمین نگاه نکردند که چقدر از انواع گیاهان پرارزش در آن رویاندیم؟!

شعراء · ۵۸

وَ كُنُوزٍ وَ مَقَامٍ كَرِيمٍ

و از گنجها و قصرهای مجلّل!

نمل · ۲۹

قَالَتْ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ إِنِّي أُلْقِيَ إِلَيَ كِتَابٌ كَرِيمٌ

(ملکه سبا) گفت: «ای اشراف! نامه پرارزشی به سوی من افکنده شده!

نمل · ۴۰

قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرّاً عِنْدَهُ قَالَ هٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَ مَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَ رَبِّي غَنِيٌ كَرِيمٌ

(امّا) کسی که دانشی از کتاب (آسمانی) داشت گفت: «پیش از آنکه چشم بر هم زنی، آن را نزد تو خواهم آورد!» و هنگامی که (سلیمان) آن (تخت) را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: «این از فضل پروردگار من است، تا مرا آزمایش کند که آیا شکر او را بجا می‌آورم یا کفران می‌کنم؟! و هر کس شکر کند، به نفع خود شکر می‌کند؛ و هر کس کفران نماید (بزیان خویش نموده است، که) پروردگار من، غنیّ و کریم است!»

لقمان · ۱۰

خَلَقَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا وَ أَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَ بَثَ فِيهَا مِنْ كُلِ دَابَّةٍ وَ أَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِ زَوْجٍ كَرِيمٍ

(او) آسمانها را بدون ستونی که آن را ببینید آفرید، و در زمین کوه‌هایی افکند تا شما را نلرزاند (و جایگاه شما آرام باشد) و از هر گونه جنبنده‌ای روی آن منتشر ساخت؛ و از آسمان آبی نازل کردیم و بوسیله آن در روی زمین انواع گوناگونی از جفتهای گیاهان پر ارزش رویاندیم.

سبأ · ۴

لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولٰئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ

تا کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند پاداش دهد؛ برای آنان مغفرت و روزی پرارزشی است!

یس · ۱۱

إِنَّمَا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ وَ خَشِيَ الرَّحْمٰنَ بِالْغَيْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ كَرِيمٍ

تو فقط کسی را انذار می‌کنی که از این یادآوری (الهی) پیروی کند و از خداوند رحمان در نهان بترسد؛ چنین کسی را به آمرزش و پاداشی پرارزش بشارت ده!

دخان · ۱۷

وَ لَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ وَ جَاءَهُمْ رَسُولٌ كَرِيمٌ

ما پیش از اینها قوم فرعون را آزمودیم و رسول بزرگواری به سراغشان آمد،

دخان · ۲۶

وَ زُرُوعٍ وَ مَقَامٍ كَرِيمٍ

و زراعتها و قصرهای زیبا و گرانقیمت،

واقعه · ۴۴

لاَ بَارِدٍ وَ لاَ كَرِيمٍ

سایه‌ای که نه خنک است و نه آرامبخش!

واقعه · ۷۷

إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ

که آن، قرآن کریمی است،

حدید · ۱۱

مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضَاعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ

کیست که به خدا وام نیکو دهد (و از اموالی که به او ارزانی داشته انفاق کند) تا خداوند آن را برای او چندین برابر کند؟ و برای او پاداش پرارزشی است!

حدید · ۱۸

إِنَ الْمُصَّدِّقِينَ وَ الْمُصَّدِّقَاتِ وَ أَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً يُضَاعَفُ لَهُمْ وَ لَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ

مردان و زنان انفاق‌کننده، و آنها که (از این راه) به خدا «قرض الحسنه» دهند، (این قرض الحسنه) برای آنان مضاعف می‌شود و پاداش پرارزشی دارند!

حاقه · ۴۰

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ

که این قرآن گفتار رسول بزرگواری است،

تکویر · ۱۹

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ

که این (قرآن) کلام فرستاده بزرگواری است [= جبرئیل امین‌]