آیه ۳ سوره انعام

سوره انعام(الأنعام)، آیه ۳ · جزء ۷ · صفحه ۱۲۸

وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَفِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَجَهْرَكُمْ وَيَعْلَمُ مَا تَكْسِبُونَ

اوست خداوند در آسمانها و در زمین؛ پنهان و آشکار شما را می‌داند؛ و از آنچه (انجام می‌دهید و) به دست می‌آورید، با خبر است.

معنی کلمات و عبارات
«هُوَ اللهُ فِی السَّمَاوَاتِ ...»: تنها او معبود و متصرّف است در آسمانها و ... «سِرّ»: راز. اقوال و افعال نهانی. «جَهْر»: آشکار. اقوال و افعال ظاهری.
نزول
نکات آیه
۱- تدبیر و حاکمیت مطلقه و یکسان خداوند بر آسمانها و زمین «و هو اللّه فى السموت و فى الأرض» اهل ادب گفته اند که در مانند آیه مورد بحث، «فى السماوات ... » نمى تواند متعلق به «اللّه» باشد، مگر اینکه معنى فعلى در آن منظور گردد و معنى مناسب در این مورد، به قرینه آیات قبل و بعد، مسأله تدبیر و نظارت خداوند بر تمامى موجودات است (مجمع البیان). ۲- جهان هستى تنها تحت تدبیر آفریدگار آن است. «الحمد للّه الذى خلق ... و هو اللّه فى السموت و فى الأرض» تأکید به حاکمیت خداوند بر هستى، پس از طرح اصل آفرینش، بیانگر این نکته است که تنها آفریننده جهان اداره کننده و یگانه حاکم بر آن است. ۳- خداوند تنها معبود حقیقى و شایسته پرستش در جهان هستى «و هو اللّه فى السموت و فى الأرض» اگر «فى السماوات»، متعلق به «اللّه» باشد. کمله «اللّه»، به تأویل مشتق رفته و مى تواند مشتق از «إله» به معنى معبود باشد. «حصر» نیز از معرفه بودن مبتدا و خبر استفاده شده است. ۴- تعدّد آسمانها در جهان آفرینش «و هو اللّه فى السموت» ۵- خداوند، آگاه از نهان و آشکار انسان «یعلم سرکم و جهرکم» ۶- آشکار و نهان آدمى، در نزد خداوند یکسان است. «یعلم سرکم و جهرکم» عطف «جهرکم» بر مفعول «یعلم» و تکرار نشدن فعل مى تواند بیانگر مطلب فوق باشد. ۷- آگاهى خداوند بر سرّ و آشکار آدمى، برخاسته از حاکمیت کامل او بر سراسر هستى است. «و هو اللّه فى السموت و فى الأرض یعلم سرکم و جهرکم» ۸- آگاهى خداوند از اعمال انسان «و یعلم ما تکسبون» ۹- آگاهى خداوند از نتیجه و سرانجام عمل انسان «و یعلم ما تکسبون» مراد از «ما تکسبون» مى تواند جزا و نتیجه عمل باشد که آدمى آن را با عمل خود به دست مى آورد. ۱۰- چون خداوند خالق است، بر مخلوق خویش آگاهى کامل دارد. «هو الّذى خلقکم من طین ... یعلم سرکم و جهرکم و یعلم ما تکسبون» ۱۱- توجه به احاطه علمى خداوند، بازدارنده انسان از انحراف در اعمال و نیات «و یعلم سرکم و جهرکم و یعلم ما تکسبون» هدف از بیان آگاهى کامل خداوند بر سرّ و نهان آدمى و اعمال او، بازداشتن وى از خطا و لغزش است. لذا توجه به این مطلب اثر بازدارنده از یکسو و برانگیزاننده از جهت دیگر دارد.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۲- عن أبى جعفر (اظنه محمّد بن نعمان) قال: سألت ابا عبداللّه (ع) عن قول اللّه عز و جل «و هو اللّه فى السموات و فى الأرض» قال: کذلک هو فى کل مکان ... «محیط بما خلق عملا و قدرة و احاطة و سلطاناً و ملکاً ... . [منبع: توحید صدوق، ص ۱۳۳، ح ۱۵، ب ۹ ; نورالثقلین، ج ۱، ص ۷۰۴، ح ۲۰.]» ابوجعفر (احتمالا همان محمّد بن نعمان است) گوید: از امام صادق (ع) درباره این جمله از آیه «و هو اللّه ... » سؤال کردم، امام فرمود: یعنى او به تمامى مخلوقات خویش از نظر علم، قدرت، سلطه و حاکمیت احاطه دارد ... .

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶)
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۷ آیه
  • انسان، دارای حالت پنهانکاری+۶ آیه
  • افرینش پدیدههای هستی از سوی خدا، دلیل یگانگی ذات او در اسمانها و زمین+۱ آیه
  • جهان افرینش، در احاطه علم گسترده خداوند+۸ آیه
  • علم خداوند به اسرار و رازهای نهفته در درون و اندیشه های قلبی انسانها+۹ آیه
  • خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها+۳ آیه
واژه‌ها