سوره تین(التين)، آیه ۷ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۷
فَمَا يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ
پس چه چیز سبب میشود که بعد از این همه (دلایل روشن) روز جزا را انکار کنی؟!
معنی کلمات و عبارات
«بَعْدُ»: پس از مشاهده قدرت خدا در پیکره عالَم صغیر و در گستره عالَم کبیر. آن که انسان و جهان را از نیستی به هستی درآورده است، دوباره پس از پایان جهان و مردن مردمان، دنیا را پدیدار و انسانها را از خواب مرگ بیدار میسازد، و طرحی نو درمیاندازد. «الدِّینِ»: سزا و جزا. دین و آئین. «فَمَا یُکَذِّبُکَ ...»: پس دیگر چه چیز تو را به تکذیب شریعت و آئین وامیدارد؟
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - تکذیب پیامبر(ص)، در تعالیم دینى و حقایق روز جزا، توجیه ناپذیر و شگفت آور است. «فما یکذّبک بعد بالدین»
«ما» براى استفهام تعجّبى است. این کلمه گرچه براى غیرعاقل به کار مى رود; ولى در آیه شریفه بر تکذیب کنندگان اطلاق شده است تا نشانگر بى خردى آنان باشد. خطاب در این آیه، متوجّه پیامبر(ص) است و کلمه «دین»، به معناى شریعت و یا جزا است. مفاد آیه شریفه، این است که بعد از آنچه در مورد تقسیم مردم به دو گروه گفته شد; چه کسى تو را اى پیامبر(ص) به جهت دینى که آوردى و یا کیفر و پاداش روز جزا که بیان داشتى، تکذیب مى کند؟! آیا نباید دینى باشد تا مردم را جزء گروه اول (الذین آمنوا و عملوا الصالحات) سازد؟ و آیا نباید کیفر و پاداشى باشد، تا هر گروه سزاى کار خود را ببیند.
۲ - تکذیب دین و روز جزا، فاقد هرگونه برهان است. «فما یکذّبک بعد بالدین»
«ما» ممکن است براى استفهام از عوامل تکذیب باشد. در این صورت «ما یکذّبک؟»; یعنى، چه چیز تو را کاذب یا تکذیب گر مى سازد؟ مخاطب در این فرض، هر انسانى است که مصداق آیه قبل نباشد; یعنى، اى انسان بى ایمان! چه عاملى سبب شده است، درباره دین (اسلام یا کیفرهاى اخروى); کاذب شده، سخن نادرست گویى؟ یا چه عاملى تو را تکذیب کننده دین ساخته است؟
۳ - تکذیب روز جزا، انسان را از هر موجودِ پستى، فرومایه تر مى سازد. «ثمّ رددنه أسفل سفلین ... فما یکذّبک بعد بالدین»
۴ - توجّه به آفرینش نیکوى انسان ها و سقوط و انحراف برخى از آنان، دستاویزى براى تکذیب دین و کیفرهاى اخروى، باقى نمى گذارد. «فما یکذّبک بعد بالدین»
حرف «فاء» در «فما یکذّبک» و نیز کلمه «بعد»، این آیه را بر آیات پیشین، تفریع کرده است; یعنى، آیا وجود کسانى که در «أحسن تقویم» بوده و خود را به «أسفل سافلین» سقوط داده اند; دلیل ضرورت دین براى پیشگیرى از آن سقوط و ضرورت روز جزا، براى کیفر آن منحرفان نیست؟!
۵ - دستیابى مؤمنان داراى عمل صالح به پاداش بى منّت و پایان ناپذیر، حقیقتى انکارناپذیر و غیر قابل تکذیب است. «فما یکذّبک بعد بالدین»
چنانچه «دین» به معناى جزا باشد (مفردات)، از مصادیق بارز آن اجرى خواهد بود که در آیه قبل، به مؤمنان بشارت داده شد.
۶ - پیامبر(ص)، دعوت کننده مردم به دین و هشداردهنده آنان، به روز جزا است. «فما یکذّبک بعد بالدین»
برداشت یاد شده، بر دو پیش فرض استوار است: ۱. مخاطب آیه شریفه پیامبر(ص) باشد; ۲. کلمه «دین» در هر دو معناى «شریعت» و «جزا» استعمال شده باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۸ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۸ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۸ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
بی منطقی تکذیب محمدذکر انحطاط انسانهاذکر خلقت انسانهاذکر گمراهی انسانهاشگفتی تکذیب محمدموانع کیفر اخرویهشدار از قیامتبی منطقی تکذیب دینجاودانگی پاداش مؤمنانپاداش بی منت مؤمنانموانع تکذیب دینشگفتی تکذیب قیامتهشدارهای محمدبی منطقی تکذیب قیامتعوامل پلیدیحتمیت پاداش مؤمنانعمل صالح مؤمنانتبلیغ دینآثار تکذیب قیامتتبلیغ محمدآثار ذکر
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۳)
- قیامت روز پاداش عمل+۷ آیه
- حرمت تکذیب قیامت+۵ آیه
- داوری خداوند، تهدیدی برای تکذیب کنندگان روز جزا+۱ آیه
- تکذیب قیامت، عامل قرار گرفتن در درک اسفل+۱ آیه
- تکذیب روز جزا از سوی انسانها با وجود دلایل روشن، برای اثبات قیامت، مورد سؤال نکوهشی خدا+۱ آیه
- تکذیب روز جزا از ناحیه انسانها، با وجود دلایل روشن اثبات قیامت، مورد سؤال نکوهشی خدا
- سؤال تقریری خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره داوری خود در قیامت، بین مؤمنان نیک کردار و تکذیبگران روز جزا+۴ آیه
- سؤال تقریری خداوند از داوری حکیمانه خدا در قیامت، بین پیامبر(صلی الله علیه واله) و تکذیب کنندگان ان حضرت+۱ آیه
- توبیخ تکذیب کننده قیامت و روز جزا از ناحیه خدا+۱ آیه
- کفرورزی و انکار حق کافران، موجب سقوط شخصیّت و انسانیّت انان+۳ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، دعوتکننده مردم به دین اسلام
- تکذیب روز جزا از سوی انسانها، با وجود دلایل روشن برای اثبات قیامت، مورد سؤال و نکوهش خدا+۱ آیه
- دستیابی مؤمنان دارای عمل صالح به پاداش بیمنّت و پایانناپذیر، حقیقتی انکارناپذیر و غیر قابل تکذیب+۱ آیه