سوره حجر(الحجر)، آیه ۴۱ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۴
قَالَ هَٰذَا صِرَاطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ
فرمود: «این راه مستقیمی است که بر عهده من است (و سنّت همیشگیم)...
معنی کلمات و عبارات
«هذا»: این راهی که پویندگان مخلص راه توحید در پیش گرفتهاند. این محافظت و مراقبت از جویندگان راستین راه حق در برابر وسوسههای اهریمن. «عَلَیَّ»: بر من است. راه به سوی من دارد. در صورت دوم، (عَلی) به معنی (إلَی) است.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- عبودیت و پاک بودن از هرگونه ناخالصى، صراط مستقیم الهى است. «إلاّ عبادک منهم المخلصین . قال هذا صرط علىّ مستقیم»
۲- توانایى ابلیس به اغواى اکثریت مردم و ناتوانى وى بر اغواى بندگان خالص خداوند، قانون و سنت الهى «إلاّ عبادک منهم المخلصین . قال هذا صرط علىّ مستقیم»
برداشت فوق، مبتنى بر این احتمال است که مشارالیه «هذا» امر اغواگرى ابلیس نسبت به اکثریت مردم و اغوا ناپذیرى بندگان خالص باشد. کلمه «علىّ» دربردارنده تضمین و عهده دارى است و «مستقیم» چیزى است که انحراف در آن راه ندارد. بنابراین معناى «هذا صراط علىّ مستقیم» این خواهد بود: چنین امرى از ناحیه خداوند، حکمى تغییرناپذیر است که اصطلاحاً آن را «سنت» مى نامند.
۳- تمامى تلاش و توان ابلیس براى اغواى اکثریت مردمان، تحت حاکمیت و قدرت خداوند است. «هذا صرط علىّ مستقیم»
جمله «هذا صراط علىّ مستقیم» احتمال دارد در پاسخ ابلیس باشد که با انانیت، اغواگرى مردمان را با تأکید به خود نسبت داد و خداوند، جواب مى دهد: چنین نیست; بلکه این امر تحت قدرت اوست.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۸۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۶–۴۴ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۱
روایات و احادیث
۴- «عن سلام بن المستنیرالجعفى قال: دخلت على أبى جعفر(ع) ... قال: قلت: ما قول الله عزّوجلّ فى کتابه: «قال هذا صراط علىّ مستقیم» قال: صراط على بن أبى طالب(ع)...; [منبع: تفسیر فرات، ص ۲۲۵، ح ۱، مسلسل ۳۰۲; بحارالأنوار، ج ۳۵، ص ۳۷۲، ح ۱۸.] از سلام بن مستنیر جعفى روایت شده است که گفت: وارد بر امام باقر(ع) شدم و گفتم: مقصود از سخن خداوند عزّوجلّ در کتابش چیست که مى فرماید: «قال هذا صراط علىّ مستقیم»؟ فرمود: [این راه]، راه على بن ابى طالب(ع) است...».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اغواناپذیری بندگان خدااغواناپذیری مخلصیناغواپذیری اکثریتمراد از صراط مستقیماغواپذیری انساناهمیت عبودیتاهمیت اخلاصاغواگری ابلیسفضایل امام علیحاکمیت خداسنتهای خداقدرت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹)
- گفتوگوی ابلیس با خداوند درباره گمراه کردن مردم+۴ آیه
- حرمت پیروی از شیطان+۲ آیه
- توانایی شیطان به اغوای اکثریّت مردم و ناتوانی وی بر اغوای بندگان خالص خداوند، سنّتی الهی+۴ آیه
- تشبیه دین حق، به صراط مستقیم+۳ آیه
- مخلصان، مصون از اغوای شیطان و سالک صراط مستقیم+۲ آیه
- اغواناپذیری، از اثار سلوک در صراط مستقیم الهی+۲ آیه
- جهنّم، کیفر گمراهی از صراط مستقیم+۴ آیه
- اجتناب از اطاعت شیطان، از موارد سلوک در صراط مستقیم+۵ آیه
- اخلاص و فریب نخوردن از شیطان، صراط مستقیم الهی+۲ آیه