آیه ۶۰ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۶۰ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۹

ذٰلِكَ وَ مَنْ عَاقَبَ بِمِثْلِ مَا عُوقِبَ بِهِ ثُمَ بُغِيَ عَلَيْهِ لَيَنْصُرَنَّهُ اللَّهُ إِنَ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ

(آری،) مطلب چنین است! و هر کس به همان مقدار که به او ستم شده مجازات کند، سپس مورد تعدّی قرار گیرد، خدا او را یاری خواهد کرد؛ یقیناً خداوند بخشنده و آمرزنده است!

معنی کلمات و عبارات
«ذلِکَ»: (نگا: حجّ / ). به همین منوال. این وعده‌ای است که به مهاجران داده‌ایم. «عَاقَبَ»: ستم و جنایت کرد. مراد قصاص کردن و انتقام گرفتن است که برای مشاکله لفظی، قصاص، عقاب نامیده شده است. «بُغِیَ عَلَیْهِ»: ستم و جنایت بدو شد (نگا: بقره / انعام / .
نزول
نکات آیه
۱ - بردبارى و خویشتن دارى مؤمنان و مهاجران، در برابر فشارها و آزارهاى مشرکان و پرهیز از انتقام گیرى، امرى مهم، سرنوشت ساز و مورد توصیه مؤکد خداوند ( در اوایل هجرت از مکّه به مدینه) «و الذین هاجروا ... و إنّ اللّه لعلیم حلیم . ذلک» «ذلک» خبر براى مبتداى محذوف و اشاره است به توصیه خدا به مؤمنان و مهاجران صدراسلام مبنى بر این که در برابر فشارها و آزارهاى مشرکان، خویشتن دارى کنند و بردبارى را از دست ندهند. گفتنى است که در چنین مواردى معمولاً از کلمه «هذا» استفاده مى کنند. بنابراین به کارگیرى «ذلک» - که براى اشاره به دور است - بیانگر اهمیت خویشتن دارى در برابر آزارهاى مشرکان صدراسلام در آن مقطع خاص مى باشد; مقطعى که ظاهراً هنوز مؤمنان از نیروى کافى براى برخورد قهرآمیز با دشمن، برخوردار نبودند. ۲ - مقابله به مثل یکى از مؤمنان صدراسلام، در پى عقوبتى که از سوى مشرکان بر او رفته بود. «و من عاقب بمثل ما عوقب به» از ظاهر آیه، چنین استفاده مى شود که یکى از مؤمنان، در پى عقوبتى که از سوى مشرکان بر او رفته بود، دست به انتقام زد و مقابله به مثل کرد. سپس دوباره از سوى آنها مورد تجاوز و ستم قرار گرفت. خداوند در پى این تجاوز، به او وعده أکید داد که او را یارى خواهد کرد تا انتقام خود را بگیرد. اما در عین حال، با تذکر به این حقیقت که خداوند بخشنده و غفور است، توصیه نمود که اگر که از آن تجاوز درگذرد و متجاوز را مورد عفو و آمرزش قرار دهد، مناسب تر و پسندیده تر خواهد بود. ۳ - تجاوز دو باره مشرکان به مسلمانانى که با آنان، مقابله به مثل کرده بودند (یعنى نظیر عقوبتى که بر آنها رفته بود، به آنان عقوبت رسانده بودند). «و من عاقب بمثل ما عوقب به ثمّ بغى علیه» ۴ - خداوند، به مسلمان مورد ستم، وعده قطعى داد که او را نصرت و یارى خواهد داد تا انتقام خود را از ستمگران بازستاند. «و من عاقب ... ثمّ بغى علیه لینصرنّه اللّه» ۵ - خداوند، حامى و پشتیبان ستمدیدگان و دشمن ستمگران و متجاوزان است. «و من عاقب بمثل ما عوقب به ثمّ بغى علیه لینصرنّه اللّه» ۶ - خداوند به فرد مسلمان مورد تجاوز مشرکان، توصیه کرد که در گرفتن انتقام، از دشمنانش در گذرد و آنان را مورد آمرزش قرار دهد. «و من عاقب ... لینصرنّه اللّه إنّ اللّه لعفوّ غفور» ۷ - خدا، عفوّ (با گذشت) و غفور (آمرزنده) است. «إنّ اللّه لعفوّ غفور»
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۱)
  • ستمدیدگان، مشمول حمایت و امداد خداوند+۱ آیه
  • ستمدیدگان، مشمول امدادهای خدا+۱ آیه
  • جواز مقابله به مثل و جنگ با دشمنان، در صورت جنگ افروزی انان+۴ آیه
  • مظلوم، دارای حق استمداد برای انتقامگیری از ظالم+۱ آیه
  • لزوم رعایت عدالت، حتّی درباره دشمنان+۶ آیه
  • عفو خدا، از گناهان انسان و ظلمهای او به خویشتن+۴ آیه
  • دفاع، حقّی مشروع در شریعتهای اسمانی برای انسان+۵ آیه
  • توانایی خدا بر تبادل شب و روز، دلیل روشن بر قدرت او برای نصرت ستمدیدگان+۱ آیه
  • افراط در انتقام، مصداق ستمگری+۱ آیه
  • انتقام گرفتن از ستمگران، حقّی برای مظلومان+۳ آیه
  • دفاع و حمایت خداوند از جبهه مظلومان، در برابر سرکشان و تجاوزگران+۳ آیه
  • مظلوم قرار گرفتن گروهی از مسلمانان صدر اسلام، تحت سیطره ظلم مشرکان مکّه+۲ آیه
  • محفوظ بودن حق انتقام برای مظلوم، عامل بازدارنده از ظلم ظالمان+۳ آیه
  • اهتمام اسلام به لزوم اجرای عدالت و قسط، حتّی در مورد دشمنان+۷ آیه
  • لزوم رعایت عدالت، در انتقام از ستمگران+۷ آیه
  • توصیه خداوند به مسلمانان مورد ستم واقع شده از سوی مشرکان، در مورد عفو و گذشت از انها
  • عفو و گذشت از خطاها، از اوصاف خداوند+۴ آیه
  • عفو خداوند، نسبت به بسیاری از گناهان و خطاهای انسانها+۴ آیه
  • عفوّ / اسماوصفات+۴ آیه
  • جواز مقابله به مثل، در کیفر و مجازات ظالمان و متجاوزان به دیگران+۵ آیه
  • دفاع کنندگان از خود در برابر کافران در ماههای حرام، مورد مغفرت الهی
واژه‌ها