آیه ۶ سوره حشر

سوره حشر(الحشر)، آیه ۶ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۴۶

وَ مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَ لاَ رِكَابٍ وَ لٰكِنَ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَ اللَّهُ عَلَى كُلِ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ

و آنچه را خدا از آنان [= یهود] به رسولش بازگردانده (و بخشیده) چیزی است که شما برای به دست آوردن آن (زحمتی نکشیدید،) نه اسبی تاختید و نه شتری؛ ولی خداوند رسولان خود را بر هر کس بخواهد مسلّط می‌سازد؛ و خدا بر هر چیز توانا است!

معنی کلمات و عبارات
«مَا»: چیزهائی که. مبتدا است و جمله (فَمَآ أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَ لا رِکَابٍ) خبر آن است. «أَفَآءَ»: عطاء کرد. عائد کرد. ارمغان داشت (نگا: احزاب / ). (فَیْء) از این ماده است و به معنی غنیمتی است که بدون جنگ بدست آید. برخلاف (غَنیمت) که با جنگ بدست می‌آید. «مَآ أَوْجَفْتُمْ»: نتاخته‌اید. ندوانده‌اید. به شتاب و جولان درنیاورده‌اید. «خَیْلٍ»: اسبان. «رِکَابٍ»: شتران. خیل و رکاب، اسم جمع بوده و از لفظ خود دارای مفرد نمی‌باشند.
نزول
نکات آیه
۱ - غنایم غزوه بنى نضیر، موهبت الهى به پیامبر(ص) «و ما أفاء اللّه على رسوله منهم» آیه شریفه در ادامه مسائل غزوه بنى نضیر است. ۲ - برجاى ماندن اموال و امکانات بنى نضیر، پس از تبعید آنان از مدینه «و ما أفاء اللّه على رسوله منهم» ۳ - دستیابى مسلمانان به غنایم و امکانات بنى نضیر، بدون جنگ و درگیرى «و ما أفاء اللّه على رسوله منهم فما أوجفتم علیه من خیل و لا رکاب » ۴ - غنایم و امکانات به دست آمده از کافران بدون جنگ و نبرد «فىء» نام دارد. «و ما أفاء اللّه ... فما أوجفتم علیه من خیل و لا رکاب » از مقابله «ما أفاء اللّه» با «فما أوجفتم...»، استفاده مى شود که «فىء» غنایمى است که بدون تاخت و تاز و درگیرى به دست مى آید. ۵ - غنایم به دست آمده بدون جنگ و نبرد (فىء)، ویژه پیامبر(ص) و خارج از قلمرو مالکیت شخصى مسلمانان است. «و ما أفاء اللّه على رسوله منهم» مفهوم اختصاص یافتن غنایم به دست آمده بدون جنگ و نبرد به پیامبر(ص)، این است که سایر مسلمانان، ابتدا مالکیت شخصى نسبت به آن ندارند. ۶ - رزمندگان مسلمان، سهیم در غنایم به دست آمده از طریق جنگ و درگیرى با کافران «فما أوجفتم علیه من خیل و لا رکاب » از «فما أوجفتم علیه من خیل...» استفاده مى شود که هرگاه با اسب تازى [جنگ و نبرد] صورت گیرد; غنایم مختص پیامبر(ص) نخواهد بود. ۷ - «فىء» حق منصب رسالت است; نه ملک شخصى پیامبر(ص).* «و ما أفاء اللّه على رسوله» ذکر عنوان رسالت براى پیامبر(ص)، مى تواند بدان منظور باشد که پیامبر(ص) از آن جهت که عهده دار منصب رسالت است، «فىء» به آن حضرت تعلق دارد. ۸ - کافران ستیزکننده با خدا و پیامبر(ص)، فاقد حق مالکیت نسبت به اموال و دارایى خویش * «و ما أفاء اللّه على رسوله منهم» واژه «أفاء» - که از «فىء» به معناى رجوع گرفته شده - نشانگر آن است که یهودیان محارب، حق مالکیتى نسبت به اموال و دارایى شان ندارند و در حقیقت به مالک اصلى آن، بازگردانیده شده است. ۹ - چشمداشت برخى از مسلمانان، به داشتن سهمى در غنایم به دست آمده از بنى نضیر* «و ما أفاء اللّه على رسوله منهم فما أوجفتم علیه ... و لکنّ اللّه یسلّط رسله» بیان این نکته که شما مسلمانان، اسب تازى در این جنگ نداشتید و این خدا بود که این پیروزى را فراهم ساخت، مى تواند پاسخى براى انتظارات مسلمین در تقسیم غنایم میانشان باشد. ۱۰ - پیروزى رسولان الهى بر کافران، به اراده و مشیت خداوند است. «و لکنّ اللّه یسلّط رسله على من یشاء» ۱۱ - تسلط و غلبه پیامبر(ص) بر یهود بنى نضیر، معلول اراده و عنایت خداوند بود; نه صرفاً تلاش مسلمانان. «فما أوجفتم علیه ... و لکنّ اللّه یسلّط رسله على من یشاء» ۱۲ - قدرت مطلق و نامحدود خداوند، در عینیت بخشیدن به تمامى خواسته هاى خویش «و اللّه على کلّ شىء قدیر» ۱۳ - فتح دژهاى مستحکم و استوار یهود بنى نضیر بدون جنگ و درگیرى، نمودى عینى از قدرت نامحدود الهى است. «هو الذى أخرج الذین کفروا ... و ظنّوا أنّهم مانعتهم حصونهم ... و اللّه على کلّ شىء قدیر»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۴ - «عن محمدبن مسلم عن أبى جعفر(ع) قال: سمعته یقول الفىء و الأنفال ما کان من أرض لم یکن فیها هراقة من الدماء و قوم صولحوا و اُعطوا بأیدیهم ... و قوله: «ما أفاء اللّه على رسوله منهم فما أوجفتم علیه من خیل و لارکاب» قال ألا ترى هو هذا...; [منبع: تهذیب الأحکام، ج ۴، ص ۱۳۴، ح ۱۰; تفسیربرهان، ج ۴، ص ۳۱۴، ح ۳.] محمدبن مسلم از امام باقر(ع) روایت نموده است: از آن حضرت شنیدم که مى فرمود: «فىء» و انفال از زمین هایى است که در آن خونریزى نشده [و با جنگ به دست نیامده است]; بلکه قومى با مصالحه و با دست خود زمین را واگذار کرده اند ... امام(ع) فرمود: ... و سخن خدا است که مى فرماید: «...فما أوجفتم علیه من خیل و لارکاب» آیا نظر ندارى که این همان قسم از «فىء» است؟...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۳)
  • استفاده از اسب در جنگ و جهاد+۵ آیه
  • مُسلِّط
  • غلبه پیامبران بر دشمنان خویش در سایه امداد خداوند
  • به دست امدن غنایم اهلکتاب در سایه تلاش مسلمانان و امدادهای غیبی الهی+۳ آیه
  • تصرّف اموال اهلکتاب در اطراف مدینه ازسوی پیامبر(صلی الله علیه واله) در پی نبرد با انان
  • قرار گرفتن اموال باقیمانده از بنینضیر، در اختیار پیامبر(صلی الله علیه واله) به نام فیء، پس از پایان غزوه بنینضیر+۱ آیه
  • خداوند، منشا پیروزی پیامبر(صلی الله علیه واله) بر بنینضیر+۱ آیه
  • تسلّط و غلبه پیامبر(صلی الله علیه واله) بر یهود بنینضیر و به غنیمت گرفتن اموال انها، بدون جنگ و درگیری+۱ آیه
  • رعب، عامل شکست بنینضیر و پیروزی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • اسب، از وسایل کار امد در جنگها+۵ آیه
  • جهان افرینش در احاطه قدرت خداوند+۲ آیه
  • تصرّف اموال اهل کتاب از بنی نضیر، به واسطه پیامبر(صلی الله علیه واله) در پی جهاد با انان
  • مشروعیت سبق و رمایه+۱ آیه
  • جواز استفاده از فیء، برای پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • «فیء» غنیمتی قرار داده شده از سوی خداوند، در اختیار پیامبر(صلی الله علیه واله) برای مصارف ششگانه+۱ آیه
  • صاحب اختیار بودن پیامبر(صلی الله علیه واله) در مصرف «فیء»، در موارد تعیین شده از جانب خدا+۱ آیه
  • اسب، از وسایل حمل و نقل زمینی
  • شتر، وسیله ای برای حمل و نقل زمینی
  • اسب، از ابزار و وسایل کارامد، برای جنگ و دفاع+۳ آیه
  • مالکیّت اراضی به دست امده از راه تسلیم و مصالحه کافران و اهل کتاب با مسلمانان (بدون جهاد سپاه اسلام)، مخصوص پیامبر(صلی الله علیه واله) و حاکم اسلامی+۳ آیه
  • مالکیّت اراضی (اراضی فیء) به دست امده بدون جنگ و یا از راه مصالحه کافران و اهل کتاب با مسلمانان، مخصوص پیامبر(صلی الله علیه واله) و حاکم اسلامی+۳ آیه
  • سلطه و غلبه رسولان الهی بر کافران، نشات گرفته از اراده و مشیّت خداوند
  • محلّ سکونت یهودیان بنی نضیر، در منطقه اباد و معمور شهر+۲ آیه
  • رزمندگان مسلمان، سهیم در غنایم به دست امده، از طریق جنگ و درگیری با کافران+۱ آیه
  • قرار گرفتن اموال باقیمانده از بنی نضیر در اختیار پیامبر(صلی الله علیه واله) پس از پایان غزوه با انان+۱ آیه
  • دستیابی مسلمانان به غنایم و فیء بنی نضیر+۱ آیه
  • ایثارگری انصار از سهم خویش از غنایم و فیء بنی نضیر و واگذاری ان به مهاجران نیازمند
  • مالکیّت فیء به دست امده بدون جنگ و خونریزی، از انِ خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله) و خارج از قلمرو مالکیّت مسلمانان
  • قرار گرفتن اموال و داراییهای (فیء) اهل کتاب، در اختیار پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • قرار گرفتن اموال و داراییهای بنی نضیر با عنوان (فیء)، در اختیار پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • دستیابی مسلمانان به فیء بنی نضیر+۱ آیه
  • سلطه بخشیدن انبیا بر مخالفان، از سوی خداوند
  • قدرت انبیا، مظهر قدرت و شکست ناپذیری خداوند+۱ آیه
  • قدرت انبیا در تسلّط بر دشمنان خود، برخاسته از مشیّت الهی
  • برخورداری محمّد(صلی الله علیه واله) از قدرت و تسلّط بر دشمنان خود، برخاسته از مشیّت خداوند
  • قدرت محمّد(صلی الله علیه واله) و تسلّط یافتن ان حضرت بر دشمنان، جلوه ای از قدرت مطلق خداوند
  • برخورداری محمّد(صلی الله علیه واله) از قدرت و تسلّط بر دشمنان، در راستای حمایتهای خداوند از پیامبران خویش
  • خداوند، توانا بر اجرای هر کاری+۲ آیه
  • همه اشیای جهان، در قبضه قدرت خداوند+۲ آیه
  • خداوند، منشا اعطای توانمندی و قدرت+۱ آیه
  • قدیر / اسماوصفات+۲ آیه
  • فتح دژهای مستحکم و استوار یهود بنی نضیر، بدون جنگ و درگیری+۱ آیه
  • تسلّط و غلبه پیامبر(صلی الله علیه واله) بر یهود بنی نضیر و قلعه انان، معلول اراده و عنایت خداوند، نه صرفاً تلاش مسلمانان+۱ آیه
  • فتح قلعه های مستحکم بنی نضیر بدون جنگ و درگیری، نمود عینی از قدرت نامحدود خداوند+۱ آیه
  • فی، در اختیار خدا و پیامبر صلی الله علیه و اله و ذویالقربی و در جهت تامین یتیمان، فقیران و در راه ماندگان+۱ آیه
  • تصرف اموال اهل کتاب (یهود بنی نضیر) از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله در پی نبرد با انان
  • اموال به دست امده از مشرکان با عنوان فیء، در اختیار پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • اموال گرفته شده از مشرکان با عنوان فیء، در اختیار پیامبر صلی الله علیه و اله برای مصارف ششگانه+۱ آیه
  • قرار گرفتن اموال باقیمانده از بنینضیر، در اختیار پیامبر صلی الله علیه و اله به نام فیء، پس از تبعید انان از مدینه+۱ آیه
  • مالکیّت بر فیء، از انِ خداوند، پیامبر صلی الله علیه و اله و جانشینان او+۱ آیه
  • مالکیّت ذویالقربی بر اموال فیء+۱ آیه
  • صاحب اختیار بودن پیامبر صلی الله علیه و اله، در تقسیم فیء+۱ آیه
  • اختصاص بخشی از فیء و اموال به دست امده از دشمن، (بدون خونریزی) به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • پیروزی رسول خدا صلی الله علیه و اله بر یهود بنینضیر و به غنیمت گرفتن اموال انان، بدون جنگ و درگیری+۱ آیه
  • خداوند، منشا پیروزی پیامبر صلی الله علیه و اله بر بنینضیر+۱ آیه
  • بخشی از فیء، حق پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و در اختیار ان حضرت+۱ آیه
  • غنایم، از عطایای خدا به محمّد صلی الله علیه و اله
  • قرار گرفتن اموال بنی قریظه در اختیار پیامبر صلی الله علیه و اله به صورت فیء، پس از غزوه بنی قریظه
  • قرار گرفتن اموال باقیمانده از بنینضیر در اختیار محمّد صلی الله علیه و اله به نام «فیء»، پس از پایان غزوه بنینضیر
  • مالکیّت محمّد صلی الله علیه و اله بر فیء+۱ آیه
  • مسلّط/ اسماوصفات+۱ آیه
  • پیروزی رسولان الهی بر کافران، به اراده و مشیّت خداوند
  • قدرت مطلق خداوند، منشا حاکمیّت مشیّت او
واژه‌ها