آیه ۹ سوره حشر

سوره حشر(الحشر)، آیه ۹ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۴۶

وَ الَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَ الْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَ لاَ يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَ مَنْ يُوقَ شُحَ نَفْسِهِ فَأُولٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

و برای کسانی است که در این سرا [= سرزمین مدینه‌] و در سرای ایمان پیش از مهاجران مسکن گزیدند و کسانی را که به سویشان هجرت کنند دوست می‌دارند، و در دل خود نیازی به آنچه به مهاجران داده شده احساس نمی‌کنند و آنها را بر خود مقدّم می‌دارند هر چند خودشان بسیار نیازمند باشند؛ کسانی که از بخل و حرص نفس خویش باز داشته شده‌اند رستگارانند!

معنی کلمات و عبارات
«الَّذِینَ»: مراد انصار است. مبتدا، و خبر آن (یُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَیْهِمْ) است. «تَبَوَّءُوا»: منزل و مأوی را آماده کرده‌اند. یعنی مدینه را برای آئین اسلام آماده کرده‌اند. یا این که منازل و خانه‌هائی تدارک دیده‌اند. «حَاجَةً»: نیاز. در اینجا به معنی میل و رغبت است. «خَصَاصَةٌ»: احتیاج شدید. نیاز زیاد. «شُحَّ»: بخل (نگا: نساء / . برخی گویند: شُحّ یکی از ویژگیهای نفس انسان است و او را به دلبستگی زیاد به مال، و حرص و آز بر آن وامی‌دارد. بخل دست بازداشتن از بخشش و خرج مال است و اثری از آثار شُحّ است (نگا: المصحف المیسر).
نزول
نکات آیه
۱ - فقراى انصار نیز مانند مهاجرانِ نیازمند، از جمله سهم بران «فىء» «للفقراء المهجرین ... و الذین تبوّءو الدار و الإیمن» «والذین تبوّءو...» عطف بر «المهاجرین» است; یعنى، «و للفقراء الذین تبوّءو الدار». ۲ - برخوردارى برخى از انصار، از غنایم بنى نضیر «و الذین تبوّءو الدار» در صورتى که «والذین تبوّءو...» عطف بر «المهاجرین» باشد، از آیه استفاده مى شود که علاوه بر مهاجران; برخى از انصار نیز سهمى از غنایم بنى نضیر بردند. ۳ - «انصار»، بنیانگذار جامعه ایمانى در مدینه قبل از هجرت «و الذین تبوّءو الدار و الإیمن من قبلهم» «تبوّء» - چنانچه مفردات و المیزان اشاره کرده اند - به معناى مهیا ساختن و آماده کردن است.در این صورت «تبوّءو الدار و الإیمان» کنایه از فراهم سازى محیط اجتماعى و دینى و «من قبلهم» به حذف مضاف و تقدیر «من قبل هجرتهم» است. ۴ - استقبال انصار از مهاجران، با ایمان و امکانات خویش «و الذین تبوّءو الدار و الإیمن من قبلهم» چنانچه «تبوّءو الدار» به معناى مهیا ساختن منزل باشد، آماده کردن آن از سوى انصار، مى تواند به هدف استقبال از مهاجران صورت گرفته باشد. ۵ - انصار، مورد تمجید خداوند، به خاطر محبت بى دریغشان نسبت به مؤمنان مهاجر «یحبّون من هاجر إلیهم» ۶ - ایمان، عامل محبّت میان مؤمنان، از هر مرز و بوم «تبوّءو الدار و الإیمن ... یحبّون من هاجر إلیهم» برداشت یاد شده از آن جا است که هجرت مهاجران، انگیزه ایمانى داشته و زمینه سازى انصار براى آنان نیز با همین انگیزه صورت گفته است. ۷ - انصار، به دور از کمترین حسد و چشمداشت نسبت به اموال عطا شده به مهاجران از «فىء» «و لایجدون فى صدورهم حاجة ممّا أُوتوا» با توجه به این که حسد مسبوق به چشمداشت است و انصار هیچ گونه چشمداشتى نسبت به اموال عطا شده به مهاجران نداشتند; از آیه شریفه نفى هرگونه حسادت استفاده مى شود. ۸ - انصار، مورد ستایش به سبب ایثار بر مهاجران، حتى در شرایط احتیاج و نیاز خویش «و لایجدون فى صدورهم ... و لو کان بهم خصاصة» ۹ - انصار مؤمن، ایثارگر و بى چشمداشت نسبت به بهره مندى هاى مادى مهاجران، نمونه اى از مؤمنان راستین «أُولئک هم الصدقون . و الذین تبوّءو الدار ... و لایجدون فى صدورهم حاجة» ۱۰ - صداقت در ایمان مقتضى محبت و ایثار به مؤمنان و رنجدیدگان در مسیر دین «أُولئک هم الصدقون . و الذین تبوّءو الدار و الإیمن یحبّون من هاجر إلیهم و ... یؤثرون على أنفسهم» ۱۱ - ایثار و چشم پوشى انسان، از اموال و امکانات مورد نیاز خویش، شایسته ارج و ستایش «و یؤثرون على أنفسهم و لو کان بهم خصاصة» برداشت یاد شده با توجه به سیاق آیه شریفه که در مقام ستایش و تمجید مى باشد. ۱۲ - دورى گزیدگان از بخل و حرص، رستگاران واقعى اند. «و من یوق شحّ نفسه فأُولئک هم المفلحون» ۱۳ - ایمان و امدادهاى معنوى خداوند، بازدارنده انسان از بخل و آز * «و من یوق شحّ نفسه» از مجهول آمدن «یُوق»، استفاده مى شود که عامل بازدارنده، عاملى است وراى خود انسان و احتمال مى رود آن عامل، ایمان و امدادهاى معنوى حق باشد. ۱۴ - حرص و چشمداشت به مال و حقوق دیگران، از موانع جدى رستگارى است. «و من یوق شحّ نفسه فأُولئک هم المفلحون» ۱۵ - تهذیب نفس و ریشه کن ساختن رذایل نفسانى، گامى مهم در مسیر رستگارى* «و من یوق شحّ نفسه فأُولئک هم المفلحون» با توجه به این که واژه «شحّ» اشاره به پدیده نفسانى دارد از کاربرد آن، مطلب بالا استفاده مى شود.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۶ - «عن أبان بن تغلب عن أبى عبداللّه ... قال: یا أبان أما تعلم أنّ اللّه عزّوجلّ قد ذکر المؤثرین على أنفسهم؟ قلت: بلى جعلت فداک فقال: أما إذا أنت قاسمته فلم تؤثره بعد ... إنّما أنت تؤثره إذا أنت أعطیته من النصف الأخر; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۱۷۲، ح ۸; تفسیربرهان، ج ۴، ص ۳۱۷- ، ح ۷.] از ابان بن تغلب از امام صادق(ع) روایت شده: ...آن حضرت فرمود: ...اى ابان! آیا مى دانى که خداوند عزّوجلّ، ایثار را یاد نموده است؟ عرض کردم: بله، فدایت شوم. حضرت فرمود: اگر تو اموالت را با مؤمنى تقسیم نمودى، هنوز به او ایثار نکرده اى ... زمانى به او ایثار کرده اى که از نصف دیگر [که براى خود باقى گذاشته اى] چیزى به او داده باشى». ۱۷ - «عن مسعدة ابن صدقة قال: دخل سفیان الثورى على أبى عبداللّه ... فأتاه قوم ممّن یظهرون الزهد ... فقالوا یقول اللّه تبارک و تعالى مخبراً عن قوم من أصحاب النبىّ(ص) «و یؤثرون على أنفسهم و لو کان بهم خصاصة ... «فمدح فعلهم... فقال أبوعبداللّه(ع): ... أخبرونى ... ألکم علم بناسخ القرآن و منسوخه ... فقالوا له أو بعضه و أمّا کلّه فلا فقال لهم ... فأمّا ما ذکرتم من أخبار اللّه عزّوجلّ إیّانا فى کتابه عن القوم الذین اخبر عنهم بحسن فعالهم فقد کان مباحاً جائزاً و لم یکونوا نهوا عنه و ثوابهم منه على اللّه عزّوجلّ و ... انّ اللّه جلّ و تقدس أمر بخلاف ما عملوا به فصار أمره ناسخاً لفعلهم ... هذا ما نطق به الکتاب ... «والذین إذا أنفقوا لم یسرفوا و لم یقتروا و کان بین ذلک قواماً»; [منبع: کافى، ج ۵، ص ۶۵، ح ۱; نورالثقلین، ج ۵، ص ۲۸۸- ، ح ۶۱.] از مسعدة بن صدقه روایت شده است: سفیان ثورى وارد بر امام صادق(ع) شد ... و جمعى از کسانى که اظهار زهد مى کردند وارد شدند ... و گفتند: خداى تعالى در حالى که از قومى از اصحاب پیغمبر خبر مى دهد، مى فرماید: «ویؤثرون على أنفسهم ...» و فعل آنان را ستوده است ... پس امام صادق(ع) فرمود: آیا شما از ناسخ و منسوخ قرآن آگاهى دارید ... گفتند: بعضى را مى دانیم; ولى همه رانمى دانیم. امام به آنان فرمود: ... آنچه را یاد نمودید که خداوند در کتاب خود از حسن عمل قومى خبر داده، این عمل در آن زمان مباح بوده و از آن نهى نشده بود و ثواب آن عمل براى آنان نزد خداوند بوده است; ولى خداوند برخلاف عمل آنان، امر فرموده و امر خدا ناسخ فعل آنان است ... این است آنچه کتاب خدا به آن سخن گفته: والذین إذا أنفقوا لم یسرفوا...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۷)
  • امرزشخواهی مسلمانان پس از صدر اسلام برای پیشگامان صدر اسلام+۲ آیه
  • پیشگامی مهاجران و انصار در پذیرش اسلام+۳ آیه
  • دعای مؤمنان به پیشگاه خداوند برای امرزش انصار+۱ آیه
  • علاقه و محبت انصار به مهاجران
  • ایثار انصار در حقوق خود به مهاجران، به رغم نیازشان
  • پناه دادن انصار به مهاجران در مدینه+۲ آیه
  • زمینهسازی انصار برای هجرت مسلمانان از مکّه به مدینه
  • ایمان انصار به خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله) پیش از هجرت پیامبر(صلی الله علیه واله) و مهاجران به مدینه
  • استقبال انصار از مهاجران مؤمن با امکانات خویش
  • ستایش انصار ازسوی خداوند به جهت گذشت از حق خود در فیء+۱ آیه
  • سهیمبودن انصار در فیء+۲ آیه
  • گذشت انصار از حقّ خود در فیء به نفع مهاجران+۲ آیه
  • رستگاری انصار، بشارت الهی به انان
  • کمک به مهاجران، از عوامل رستگاری انصار
  • ایثار انصار به مهاجران، از اسباب رستگاری انان
  • رستگاری انصار، با ایمان به خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • پرهیز از بخل ورزیدن به مهاجران، از عوامل رستگاری انصار
  • محبّت انصار به مهاجران، از اسباب رستگاری انان
  • احساس بینیازی قلبی انصار از غنایم بنینضیر و واگذاری ان به مهاجران، از اسباب رستگاری انان
  • بخل نورزیدن انصار به مهاجران
  • خودداری انصار از حسد ورزیدن به مهاجران، به سبب برخورداری انان از برخی امکانات
  • انصار، مردمی ایثارگر، به رغم نیازشان
  • انصار، پیشگام در ایمان به خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • انصار علاقهمند و دوستدار مهاجران
  • استغفار مؤمنان دورانهای پس از صدر اسلام برای انصار+۱ آیه
  • درخواست مؤمنان از خداوند، برای پاکبودن دلهایشان از هر کینهای از انصار+۱ آیه
  • احساس بینیازی قلبی انصار از غنایم بنینضیر و واگذاری ان به مهاجران
  • پذیرایی انصار (در خانههایشان) از مهاجران در مدینه
  • ایثار مؤمنان، زمینه رستگاری انان
  • ایثار ستایشانگیز مؤمنان انصار، در میزبانی مهاجران، در عین تنگدستی خود
  • بخل، مانع ایثار مالی
  • برادری دینی، ثمره ایمان مسلمانان+۱ آیه
  • مؤمنان خواهان غفران الهی برای خویش و پیشگامان در ایمان+۱ آیه
  • گروهی از مهاجران و انصار، از پیشتازان در ایمان+۲ آیه
  • اجتناب انصار از بخل و ترجیح دادن مهاجران بر خویش
  • دوری از بخل، موجب رستگاری+۱ آیه
  • جان ادمیان، عجین با بخل و ازمندی+۱ آیه
  • اجتناب از بخل نفس، از اثار تقواپیشگی+۲ آیه
  • حرص و چشمداشت به مال و حقوق دیگران، از موانع رستگاری+۱ آیه
  • پاک ساختن نفس از الودگی به بخل و حرص، از موجبات رستگاری+۱ آیه
  • طمع نداشتن انصار به اموال عطا شده به مهاجران، از «فیء»
  • انسان، موجودی حریص و ازمند+۲ آیه
  • ایمان، بازدارنده انسان، از حرص و بخل
  • انصار، به دور از کمترین حسد، نسبت به اموال عطا شده به مهاجران
  • انصار، دارای حق و سهم از «فیء»+۲ آیه
  • گذشت انصار از حق خود، در «فیء» به نفع مهاجران+۲ آیه
  • مطلوبیّت ایثار مال، برای حمایت از پناهندگان و مهاجران+۱ آیه
  • وجوب فراهم ساختن اسباب رستگاری+۵ آیه
  • مهیّا ساختن خانه از سوی انصار، جهت استقبال از مهاجران صدر اسلام، در عین نیاز به ان
  • رابطه دوستی میان انصار و مهاجران مؤمن+۱ آیه
  • تمجید خداوند از انصار، به دلیل محبّت و دوستی با مهاجران
  • هجرت مؤمنان، عاملی برای ایجاد رابطه دوستی با انصار+۱ آیه
  • هجرت در راه خدا، ملاکی شایسته برای دوست گزینی از دیدگاه الهی+۴ آیه
  • راستگویی مؤمنان در ادّعای ایمان خود، مقتضی محبّت و ایثار به سایر مؤمنان و رنجدیدگان در مسیر دین+۱ آیه
  • انصار ایثارگر مدینه، شایسته رستگاری، به سبب انفاق و ایثار اموال خویش به مهاجران
  • رستگاری، از انِ انفاق کنندگان با تقوا+۴ آیه
  • انصار ایثارگر مدینه، شایسته رستگاری، به سبب ایثار اموال خویش برای کمک به مهاجران
  • حسدگریزان، از رستگاران حقیقی
  • دوری کنندگان از بخل و حرص، از رستگاران+۱ آیه
  • انصار دوستدار مهاجران، شایسته رستگاری
  • دور نگه داشتن نفس از بخل و حرص، گامی مهمّ در مسیر رستگاری+۱ آیه
  • بهره مندی از رستگاری، مشروط به داشتن روحیّه انفاق+۴ آیه
  • داشتن روحیّه ایثار و از خودگذشتگی، از عوامل رستگاری
  • دوست داشتن مهاجران در راه خدا، زمینه ساز رستگاری
  • بخل ورزیدن، مانعی در مسیر رستگاری+۱ آیه
  • زهدورزی انصار مدینه، با عدم درخواست سهم خود از فیء و ترجیح مهاجران، موجب رستگاری انان
  • زهد ورزیدن انصار مؤمن از درخواست سهم خود از فیء و غنایم و پرداخت ان به مهاجران نیازمند، در عین نیازمندی خود
  • انصار مؤمن، مورد ستایش خداوند، به سبب زهدورزی و ترجیح مهاجران بر خود، در عین احتیاج و نیازمندی
  • رستگاری انصار، به سبب زهد و واگذاری سهم خود از فیء و غنیمت به مهاجران
  • ایثارگری و ترجیح دیگران بر خویشتن، در عین نیازمندی، از اوصاف زاهدان
  • محبّت و دوستی انصار نسبت به مهاجران، از نشانه های زهد انان
  • بخل، از موانع زهدورزی
  • ایثارگری انصار از سهم خویش از غنایم و فیء بنی نضیر و واگذاری ان به مهاجران نیازمند
  • فقرای انصار مانند مهاجران فقیر، از جمله سهم بران فیء+۲ آیه
  • انصار مورد ستایش خداوند، به سبب ایثار بر مهاجران، به رغم فقر خویش+۱ آیه
  • فقر و تنگدستی مهاجران، دشوارتر از فقر انصار به هنگام غزوه بنی نضیر+۱ آیه
  • معاشرت نیکوی انصار نسبت به فقرای مهاجر مورد ستایش خداوند+۱ آیه
  • معاشرت نیکوی انصار با مهاجران، نیازمند زمینه قرار گرفتن انان در زمره رستگاران+۱ آیه
  • فقرای انصار، از جمله سهم بران فیء+۱ آیه
  • رضایت و ایثار انصار، از واگذاری سهم فیء خود به مهاجران+۱ آیه
  • اگاهی خداوند از اسرار قلبها
  • احساس بی نیازی در دل انصار، نسبت به غنیمتهای مهاجران، علی رغم احتیاج به ان
  • فلاح و رستگاری انصار، به سبب مقدم داشتن قلبی مهاجران بر خود هنگام تقسیم غنایم
  • ایثار مال بر مهاجران از سوی انصار، حتی در شرایط احتیاج خودشان، مورد ستایش خداوند
  • حرص و چشمداشت به مال و حقوق دیگران، از موانع رستگاری+۱ آیه
  • انصار، دارای حق و سهم از فیء+۱ آیه
  • رستگاری انصار، با ایمان اوردن به خدا و پیامبر صلی الله علیه و اله
  • ایمان انصار به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، قبل از هجرت ان حضرت
  • ایثارگری و ترجیح انفاق به دیگران، در صورت احتیاج و نیاز شخصی، زمینه ساز ستایش+۱ آیه
  • دوستی با مؤمنان مهاجر، از عوامل مدح خداوند از انصار
  • ایثار انصار در برابر مهاجران، در عین نیازمندی خود، و حسادت نکردن به انان، مورد ستایش خداوند
  • ثنا و ستایش خداوند از انصار، از جهت برخورد مطلوب و محبتامیز انان با مهاجران
  • ایثار مؤمنان مدینه در میزبانی از مهاجران، در عین فقر و تنگدستی خود
  • پیشگامی مردم مدینه، در پذیرش اسلام+۱ آیه
  • نقش بنیادی مؤمنان مدینه (انصار)، در فراهمسازی محیط اجتماعی و دینی در این شهر
  • ایثار ستایشانگیز مسلمانان انصار، در میزبانی از مهاجران، در عین تنگدستی خود
  • تمجید خداوند از انصار، به دلیل معاشرت دوستانه با مهاجران
  • هجرت در راه خدا، ملاکی شایسته برای دوستی و معاشرت با دیگران+۴ آیه
  • دعای مؤمنان به پیشگاه خداوند، برای امرزش انصار+۱ آیه
  • ایثارگری مؤمنان انصار برای حمایت از مهاجران، مورد تمجید خداوند+۱ آیه
  • بخلورزی مؤمنان، مایه محرومیّت انان از فلاح و رستگاری+۱ آیه
  • زهدورزیدن انصار مؤمن و پرداخت سهم خود به مهاجران
  • پاک ساختن نفس از الودگی به بخل و حرص، از موجبات رستگاری+۱ آیه
  • تزکیه نفس، زمینه کسب رستگاری برای انسان+۱ آیه
  • تزکیه نفس از بخل و حرص، موجب رستگاری+۱ آیه
  • مهار نفس از بخل، موجب رستگاری+۱ آیه
  • وجوب فراهم ساختن اسباب رستگاری+۵ آیه
واژه‌ها