آیه ۱۰ سوره حشر

سوره حشر(الحشر)، آیه ۱۰ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۴۷

وَالَّذِينَ جَاءُوا مِن بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِّلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ

(همچنین) کسانی که بعد از آنها [= بعد از مهاجران و انصار] آمدند و می‌گویند: «پروردگارا! ما و برادرانمان را که در ایمان بر ما پیشی گرفتند بیامرز، و در دلهایمان حسد و کینه‌ای نسبت به مؤمنان قرار مده! پروردگارا، تو مهربان و رحیمی!»

معنی کلمات و عبارات
«الَّذِینَ جَآءُوا ...»: مراد تابعین و همه مؤمنانی است که تا دامنه قیامت به دنیا می‌آیند و آئین اسلام را می‌پذیرند. «غِلاًّ»: کینه. کینه‌توزی و دشمنانگی.
نزول
نکات آیه
۱ - نیازمندان و فقراى اهل ایمان، در هر عصر داراى سهمى از «فىء» «للفقراء المهجرین ... و الذین جاءو من بعدهم» «والذین جاءو...» عطف بر «المهاجرین» و به تقدیر «للفقراء الذین جاءو من بعدهم» مى باشد. گفتنى است که برداشت یاد شده مبتنى بر این است که مراد از «الذین جاءو» همه کسانى باشد که در هر عصرى به جرگه مسلمین مى پیوندند. ۲ - مهاجران پس از غزوه بنى نضیر، داراى سهم از «فىء»* «و الذین جاءو من بعدهم» برداشت بالا، بر این احتمال است که مراد از «الذین جاءو» خصوص مهاجرانى باشد که پس از مهاجران نخستین، به مدینه هجرت کردند. ۳ - مؤمنان، خواهان غفران الهى براى خویش و نیز براى پیشتازان راه دین «و الذین جاءو من بعدهم یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذین سبقونا» ۴ - اعتقاد به ربوبیت الهى، مقتضى التجاى انسان به درگاه او، براى آمرزش گناهان «یقولون ربّنا اغفر لنا» تعیین صفت ربوبیت (ربّنا) براى درخواست غفران از درگاه الهى، بیانگر معناى یاد شده است. ۵ - احساس نیاز همیشگى مؤمنان به درخواست غفران، از پروردگار خویش «من بعدهم یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذین سبقونا» فعل مضارع «یقولون» مفید استمرار و بیانگر مطلب یاد شده است. ۶ - مؤمن، درصدد جبران لغزش هاى خویش، قبل از توجه به کاستى هاى دیگران * «یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا» تقدم «لنا» بر «لإخواننا» مى تواند از آن جهت باشد که انسان، قبل از طلب بخشش براى خطاهاى دیگران، باید خطاهاى خویش را به یاد آورده و طلب استغفار کند. ۷ - مؤمنان، حتى پیشتازان ایمان (مهاجران و انصار)، فاقد مصونیت از خطا و نیازمند غفران الهى «و الذین جاءو من بعدهم یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذین سبقونا بالإیمن» از تأیید خداوند نسبت به استغفار براى پیشتازان راه ایمان، به جا بودن این دعا و نیاز آنان استفاده مى شود. ۸ - پیشتازى در ایمان، داراى ارج و منزلت در بینش وحى «یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذین سبقونا بالإیمن» تمجید خداوند از مؤمنان، به سبب استغفار آنان براى پیشگامان ایمان، ارجمندى پیشتازان اسلام را افاده مى کند. ۹ - ایمان، مایه پیدایش پیوند برادرى میان انسان ها «یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذین سبقونا بالإیمن» باتوجه به کاربرد واژه «إخوان» در زمینه پیوند ایمانى مؤمنان، مطلب بالا قابل برداشت است. ۱۰ - ایمان، ملاک ارزش گذارى، در نگاه وحى «یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا الذین سبقونا بالإیمن» برداشت یاد شده از آن جا است که در طلب غفران، بر سبقت در ایمان تکیه شده است; نه سبقت در امر دیگر. ۱۱ - مؤمنان، آرزومند پاک بودن قلب هایشان از کینه و عداوت نسبت به اهل ایمان «یقولون ربّنا ... و لاتجعل فى قلوبنا غلاّ للذین ءامنوا» ۱۲ - برخوردارى انسان از فضایل اخلاقى، نیازمند استمداد از درگاه الهى «یقولون ربّنا ... و لاتجعل فى قلوبنا غلاّ» ۱۳ - دعا و نیایش به درگاه خداوند، داراى تأثیر در تزکیه قلب ها از کینه و بدخواهى «یقولون ربّنا ... و لاتجعل فى قلوبنا غلاّ» تمجید خداوند از دعاى مؤمنان، نشانگر تأثیر آن است; زیرا در صورتى که دعا و تمنا لغو و بى تأثیر باشد، مجالى براى تمجید نخواهد بود. ۱۴ - مؤمن، به دور از نیت و اندیشه سوء نسبت به دیگر مؤمنان «الذین جاءو من بعدهم یقولون ... و لاتجعل فى قلوبنا غلاّ للذین ءامنوا» آیه شریفه، در حقیقت رهنمودى است به مؤمنان که خویش را از هرگونه بدخواهى و کینه نسبت به اهل ایمان، دور نگه دارند. ۱۵ - جمع گرایى و پیوند روحى و عاطفى با امت اسلامى، مورد تشویق و ترغیب وحى «یقولون ربّنا اغفر لنا و لإخوننا ... و لاتجعل فى قلوبنا غلاّ للذینءامنوا» برداشت یاد شده با توجه به لحن تمجیدآمیز آیه و نیز رهنمود نهفته در آن است; یعنى، تشویق و ترغیب قرآن نسبت به زدایش بدخواهى ها و بدبینى ها که پایه زندگى جمعى و الفت اجتماعى است. ۱۶ - مقام ربوبیت الهى، تکیه گاه خلق براى طلب آمرزش و تعالى از درگاه او «یقولون ربّنا اغفر ... ربّنا إنّک» با توجه به تکرار واژه ربّنا در آیه مطلب بالا استفاده مى شود. ۱۷ - رأفت و رحمت گسترده خداوند، پشتوانه اجابت دعاها و استغفارهاى انسان «یقولون ربّنا اغفر لنا ... ربّنا إنّک رءوف رحیم» ۱۸ - دعا و نیایش، در خدمت ایجاد الفت اجتماعى میان مؤمنان «ربّنا اغفر لنا ... و لاتجعل فى قلوبنا» محتواى دعا در این آیه، مى رساند که دعا به نوبه خویش زمینه ساز الفت اجتماعى و تحکیم بخشِ پیوندهاى امت اسلامى است. ۱۹ - توسل به اسما و صفات الهى، از آداب نیایش و زمینه اجابت دعا * «ربّنا إنّک رءوف رحیم» ذکر اوصاف متعدد خداوند (ربّ، رؤوف و رحیم) در این آیه - که رهنمودى است به دعا کنندگان - بیانگر مطلب یاد شده است. ۲۰ - خداوند «رؤوف» و «رحیم» است. «إنّک رءوف رحیم»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۵)
  • مسلمانان، برادران دینی یکدیگر+۲ آیه
  • اخوّت دینی، مقتضی طلب مغفرت برای یکدیگر
  • شفقت و مهر خداوند به بندگان، باعث پذیرش امرزشخواهی انان+۳ آیه
  • شایستگی استغفار برای برادران دینی، هنگام طلب امرزش برای خود
  • ستایش خداوند از مؤمنان استغفارکننده برای مؤمنان پیش از خود
  • استغفار مؤمنان به درگاه پروردگار، برای امرزش گناهان خود+۴ آیه
  • استغفار مؤمنان برای برادران دینی خود و پیشگامان در ایمان
  • توجّه به رحمت و مهربانی خداوند، زمینه گرایش انسان به استغفار+۳ آیه
  • امرزشخواهی مسلمانان پس از صدر اسلام برای پیشگامان صدر اسلام+۲ آیه
  • پیشگامی مهاجران و انصار در پذیرش اسلام+۳ آیه
  • دعای مؤمنان به پیشگاه خداوند برای امرزش انصار+۱ آیه
  • پیشتازی انصار در ایمان به خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • استغفار مؤمنان دورانهای پس از صدر اسلام برای انصار+۱ آیه
  • درخواست مؤمنان از خداوند، برای پاکبودن دلهایشان از هر کینهای از انصار+۱ آیه
  • برادری دینی، ثمره ایمان مسلمانان+۳ آیه
  • مؤمنان خواهان غفران الهی برای خویش و پیشگامان در ایمان+۱ آیه
  • گروهی از مهاجران و انصار، از پیشتازان در ایمان+۲ آیه
  • درخواست مؤمنان از خداوند، برای مصون ماندن از بغض نسبت به یکدیگر
  • بغض داشتن نسبت به مؤمنان، صفتی ناپسند
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۱۳ آیه
  • حق اخوّت دینی مقتضای طلب مغفرت برای یکدیگر
  • توجّه و التجا به ربوبیّت خدا، امری مطلوب در اداب دعا+۷ آیه
  • توجّه به صفات کمالی خداوند و حمد و ستایش او هنگام دعا، امری پسندیده+۳ آیه
  • مطلوبیّت سهیم کردن دیگران در دعای خود+۷ آیه
  • شایسته بودن دعا برای رفع کینه با مؤمنان
  • محبّت به مؤمنان، جلوه رافت الهی
  • ربوبیّت خدا، مقتضی استغفار به درگاه او+۸ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۸ آیه
  • رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیّت او+۸ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی مهربانی نسبت به بندگان+۲ آیه
  • تعمیم دعا به دیگران، از اداب دعا+۷ آیه
  • توجّه به رافت خداوند، از اداب دعا
  • ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۸ آیه
  • رفع کینه نسبت به مؤمنان و علاقه به انان، از دعاهای مؤمنان
  • دعای مؤمنان، برای غفران مؤمنان پیشین
  • دعای مؤمنان، برای برادران دینی و رفع کینه از میان انان
  • مداومت مؤمنان، بر دعا برای خود و مؤمنان پیشین
  • تزکیه قلبهای مؤمنان از کینه و بدخواهی نسبت به یکدیگر، از جانب خداوند، پرتوی از رافت و رحمت او
  • امرزش گناهان، از ناحیه پروردگار، پرتوی از رحمت او+۱ آیه
  • خداوند، دارای رحمتی خاصّ و ویژه در اخرت+۱ آیه
  • خداوند، دارای رحمت ویژه و خاص، نسبت به مؤمنان+۱ آیه
  • کینه و اندیشه سوء نسبت به دیگر مؤمنان، مانع بهره مندی از رحمت پروردگار
  • رؤف / اسماوصفات+۳ آیه
  • مؤمنان، دعا گوی برادران پیشگام، در ایمان خود
  • سبقت علی(علیه السلام) در ایمان و پذیرش اسلام+۲ آیه
  • قلب انسان، کانون ادراک و شناخت+۳ آیه
  • انعطاف و تاثیرپذیری قلب، از حوادث خارجی+۵ آیه
  • دعا و نیایش به درگاه خدا، سبب مصونیت قلب از کینه و بدخواهی
  • پیشتازی انصار، در ایمان به خدا و پیامبر صلی الله علیه و اله
  • برخوردهای کینه توزانه در بین مؤمنان، از معاشرتهای ناپسند
  • دعای مؤمنان به پیشگاه خداوند، برای امرزش انصار+۱ آیه
  • مهر و رافت خداوند، منشا امرزشگری او
  • امرزش گناهان بندگان، جلوهای از ربوبیّت خداوند+۸ آیه
  • غفران و امرزش الهی از شؤون رحمت او+۵ آیه
  • دعای مؤمنان اینده، برای گذشتگان مؤمن خود
  • درخواست مؤمنان از خداوند، برای مصون ماندن از بغض نسبت به همدیگر
  • امرزشطلبی مؤمنان با دعا به درگاه الهی+۴ آیه
  • دعای مؤمنان، برای غفران مؤمنان پیشین
  • دعای مؤمنان، برای برادران دینی خود و رفع کینه از میان انان
  • دعای مؤمنان، برای رفع کینه خود نسبت به مؤمنان
  • رابطه حسنه و محبتامیز، بین مؤمنان
  • پیشتازی مهاجران، در ایمان به خدا و پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • استغفار مؤمنان دورانهای بعد برای مهاجران و پیشتازان در ایمان+۱ آیه
  • درخواست مؤمنان از خداوند، برای پاک ساختن دلهایشان از هر کینه و عداوت از مهاجران+۱ آیه
  • دعای مؤمنان به پیشگاه خداوند، برای امرزش مهاجران+۱ آیه
واژه‌ها