سوره دخان(الدخان)، آیه ۱۳ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۶
أَنَّىٰ لَهُمُ الذِّكْرَىٰ وَقَدْ جَاءَهُمْ رَسُولٌ مُّبِينٌ
چگونه: و از کجا متذکر میشوند با اینکه رسول روشنگر (با معجزات و منطق روشن) به سراغشان آمد!
معنی کلمات و عبارات
«أَنَّی»: کی؟ چگونه؟ «الذِّکْری»: بیداری. پندپذیری (نگا: انعام / و و ، اعراف / هود / و . «مُبِینٌ»: روشن. روشنگر. «رَسُولٌ مُّبِینٌ»: پیغمبری که روشن بود که پیغمبر است. پیغمبری که رسالت او روشن و گویا بود. پیغمبری که حق و باطل را روشن و از هم جدا میکرد.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- اظهار ایمان و التجا به خداوند، پس از مشاهده عذاب، اقدامى دیر هنگام و بى ثمر براى کافران «أنّى لهم الذکرى»
برداشت بالا بنابراین نکته است که تعبیر «أنّى لکم الذکرى»، درصدد بى ثمر خواندن ایمان کافران باشد.
۲- ایمان آوردن به حق از روى منطق و دلیل، داراى ارزش و اعتبار است; نه اظهار ایمان از روى ناگزیرى و مشاهده عذاب. «ربّنا اکشف عنّا العذاب إنّا مؤمنون . أنّى لهم الذکرى و قد جاءهم رسول مبین»
لحن توبیخى آیه شریفه مى رساند که ایمان انتخابى براساس دلایل روشن، سزاوار مقام انسانى است; نه اقرار به ایمان از روى ناگزیرى و مشاهده عذاب.
۳- بى ثمرى اظهار ایمان، پس از مشاهده عذاب، منوط به اتمام حجت قبل از آن «أنّى لهم الذکرى و قد جاءهم رسول مبین»
۴- اظهار ایمان کافران، در تنگناى عذاب ادعایى دروغین و غیر قابل اعتماد «أنّى لهم الذکرى»
برداشت بالا بنابراین نکته است که تعبیر «أنّى لهم الذکرى» درصدد نفى اثر نباشد; بلکه در مقام تحلیل و تفسیر ادعاى ایمان کافران در شرایط عذاب باشد، به این که اینان هر چند مدعى ایمان مى شوند; اما آنان کجا و ایمان کجا؟ آنان راهى به سوى ایمان باز نگذاشته اند.
۵- رسالت فرستادگان الهى، همراه با دلایل روشن و قانع کننده «أنّى لهم الذکرى و قد جاءهم رسول مبین»
«إبانة» (مصدر «مبین») دو کاربرد دارد: لازم و متعدى. «مبین» در کاربرد لازم به معناى روشن و در استعمال متعدى به معناى روشنگر است. برداشت یاد شده براساس احتمال اول است.
۶- ستیز کافران با منطق روشن رسولان الهى، گواه بى اساس بودن ایمان اضطرارى آنان «أنّى لهم الذکرى و قد جاءهم رسول مبین»
در صورتى که «أنّى لهم الذکرى» در صدد بیان پوچى ادعاى ایمان کافران باشد; تعبیر «و قد جائهم...» بیانگر فلسفه پوچى ادعاى آنان خواهد بود; یعنى، آنان که منطق روشن رسولان را نپذیرفتند، چگونه با مشاهده عذابى، مى توانند به ایمان راستین رسیده باشند.
۷- نزول عذاب بر کافران، پس از اتمام حجت بر ایشان با دلایل روشن «یغشى الناس هذا عذاب ألیم ... و قد جاءهم رسول مبین»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ارزش برهان در ایمانبی ارزشی ایمان کافرانایمان کافرانالتجای کافرانایمان ارزشمندایمان بی ثمرزمینه عذاب کافرانایمان هنگام عذابشرایط ایماندروغگویی کافرانکافران هنگام عذابالتجا به خداحق ناپذیری کافرانقانونمندی عذابهای خدابینات انبیااتمام حجت بر کافراندشمنی کافرانآثار اتمام حجت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
- اتمامحجّت انبیا بر کافران در دنیا+۳ آیه
- کافران حقناپذیر در برابر اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله)، مستحقّ عذاب الهی+۳ آیه
- اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله) بر کافران صدر اسلام+۳ آیه
- کافران حقناپذیر در برابر اتمام حجّت پیامبران، مستحقّ عذاب جهنّم+۶ آیه
- پندپذیری مشرکان حق ناپذیر پس از عذاب، مورد سؤال انکاری خدا+۵ آیه
- پندپذیری مشرکان حق ناپذیر پس از عذاب، مورد سؤال انکاری خدا+۵ آیه
- تحقّق عذاب دردناک، سبب ایمان اکراهی و بی تاثیر+۴ آیه
- بازگشت اظهارکنندگان ایمان (با مشاهده عذاب) به کفر و شرک در صورت رفع عذاب از انان+۵ آیه
- بی تاثیری ایمان و دعا برای رفع عذاب، پس از برپایی قیامت+۳ آیه
- اظهار ایمان به هنگام مشاهده عذاب و اثر نداشتن ان+۶ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۱۰ آیه
- بی ثمر بودن عبرت و پندپذیری انسان از مشاهده عذاب جهنّم، در قیامت+۳ آیه
- کافران حقناپذیر در برابر اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله، مستحقّ عذاب الهی+۳ آیه
- نسبت جنون به پیامبر صلی الله علیه و اله، از اتّهامات مشرکان به پیامبر صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- مشرکان مکّه، مدّعی تاثیر پذیری و تعلیم دیدن محمّد صلی الله علیه و اله، از عوامل مرموز+۱ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر اتّهام جنون به ان حضرت، از ناحیه مشرکان+۸ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله در مقابل اتّهام جنون به او+۷ آیه
- رسالت محمّد صلی الله علیه و اله
- توطیه جنون و تحت تعلیم دیگران بودن به محمّد صلی الله علیه و اله، از سوی کافران+۱ آیه
- متّهم شدن پیامبر صلی الله علیه و اله به جنون از سوی کافران مکّه+۳ آیه
- تنزیه پیامبر صلی الله علیه و اله و سالم دانستن وی از بیماری جنون، از جانب خداوند+۹ آیه
- پایان یافتن تردیدها و سست انگاریهای منکران وحی با تحقق وعدههای الهی در قیامت+۲ آیه