آیه ۳۸ سوره روم

سوره روم(الروم)، آیه ۳۸ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۰۸

فَآتِ ذَا الْقُرْبَىٰ حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ ذَٰلِكَ خَيْرٌ لِّلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

پس حقّ نزدیکان و مسکینان و در راه‌ماندگان را ادا کن! این برای آنها که رضای خدا را می‌طلبند بهتر است، و چنین کسانی رستگارانند.

معنی کلمات و عبارات
«ذَالْقُرْبی»: نزدیکان و خویشاوندان. «الْمِسْکِینَ»: مستمند. «إِبْنَ السَّبِیلِ»: مسافر و وامانده. گدای راه‌نشین (نگا: بقره / . «وَجْهَ اللهِ»: (نگا: بقره / و رعد / ). «یُریدُونَ وَجْهَ اللهِ»: مراد کسانی است که تنها محض رضای خدا و دریافت پاداش از الله، دست به بذل و بخشش و پرداخت زکات می‌یازند، و کارشان را خالی از هر گونه ریا و خودنمائی و منّت و تحقیر و انتظار پاداش از دیگران می‌سازند (نگا: بقره / و لیل / - ). تمام کارهائی را که انسان انجام می‌دهد و به نوعی با خدا ارتباط پیدا می‌کند، خواه برای رضای او، یا رسیدن به پاداش او، و یا نجات از کیفر او باشد، همه مصداق «وجه‌الله»: است، هر چند مرحله عالی و کامل، آن است که جز عبودیّت و اطاعت او را در نظر نگیرد.
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - پیامبر(ص) مأمور انفاق به خویشان خود و مساکین و در راه ماندگان بود. «فأَت ذا القربى حقّه و المسکین و ابن السبیل» ۲ - انفاق بر خویشاوندان و مساکین و در راه ماندگان، لازم است. «فأَت ذا القربى حقّه و المسکین و ابن السبیل» مخاطب آیه، اگر چه پیامبر(ص) است، اما پیروان آن حضرت، به تبع او، مشمول حکم آیه هستند. ۳ - بستگان نزدیک، در اموال و دارایى انسان داراى حقوق شرعى اند. «فأَت ذا القربى حقّه» امر «ءاتِ» و نیز اضافه شدن «حق» به ضمیر «ه»، دلالت بر نکته بالا مى کند. ۴ - خویشاوندان نزدیک، در اعطاى حقوق مالى و انفاق، در اولویت اند.* «فأَت ذا القربى حقّه» ۵ - مسلمانان، در قبال نیازهاى نیازمندان جامعه، مسؤول اند. «فأَت ذا القربى حقّه و المسکین و ابن السبیل» ۶ - پیوند خویشاوندى، منشأ پیدایش حقوقى ویژه، میان انسان ها است. «فأَت ذا القربى حقّه» آوردن «حقّه» پس از «ذا القربى» و نیاوردن آن پس از «ابن السبیل»، ممکن است به این جهت باشد که خویشاوندان، به خاطر قرابت، حقوق خاصى پیدا مى کنند. ۷ - فرمان هاى دین در رسیدگى مالى به دیگران، با عواطف طبیعى انسان، هماهنگ است. «فأَت ذا القربى حقّه و المسکین و ابن السبیل» تقدم اداى حقوق خویشان بر دیگران، مى تواند با توجه به این نکته باشد که انسان، به صورت فطرى و طبیعى، رسیدگى به خویشان را در اولویت قرار مى دهد. ۸ - توجّه به تقدیر روزى انسان ها از سوى خداوند، از بین برنده روحیه بخل و تنگ نظرى است. «أَوَلم یروا أنّ اللّه ... فأَت ذا القربى حقّه» ۹ - مسکنت و در راه ماندن، منشأ پیدایش حقوقى ویژه براى مساکین و در راه ماندگان است. «فأَت ... و المسکین و ابن السبیل» ۱۰ - انفاق مخلصانه و به دور از هرگونه ریا، خیر و داراى ارزشى والا است. «فأَت ذا القربى ... ذلک خیر للذین یریدون وجه اللّه» ۱۱ - پرداختن به کارهاى خیر، مانند انفاق به نیازمندان - با توجّه به دستاورد بدِ کارهاى نادرست - لازم است. «تصبهم سیّئة بما قدّمت أیدیهم ... فأَت ذا القربى حقّه» «فا» در «فآت» مى تواند فصیحه و مربوط به فراز «إن تصبهم» در آیات قبل باشد; یعنى: «حال که سیّئه، در پى دارنده ناگوارى است، پس، از آن پرهیز و حقوق خویشاوندان و... را ادا کنید». ۱۲ - ارزش اعمال، در گرو اخلاص است. «ذلک خیر للذین یریدون وجه اللّه» ۱۳ - شایسته است که اداى حقوق مالى، همراه با قصد قربت باشد. «فأَت ذا القربى ... خیر للذین یریدون وجه اللّه» ۱۴ - مال، مى تواند وسیله اى براى تقرب به خدا باشد. «فأَت ذا القربى حقّه ... ذلک ... یریدون وجه اللّه» ۱۵ - کسانى که به خاطر خداوند، انفاق مى کنند، قطعاً رستگارند. «فأَت ذا القربى حقّه ... یریدون وجه اللّه و أُولئک هم المفلحون» ۱۶ - تلاش براى کسب رضاى خداوند، رستگارى آفرین است. «فأَت ذا القربى حقّه ... ذلک خیر للذین یریدون وجه اللّه و أُولئک هم المفلحون»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۷ - «فى مجمع البیان: روى أبوسعید الخدرى و غیره أنّه لمّا نزلت هذه الأیة على النبىّ(ص) أعطى فاطمة(س) فدکاً و سلّمه إلیها. و هو المروىّ عن أبى جعفر و أبى عبداللّه(ع)...; [منبع: مجمع البیان، ج ۸، ص ۴۷۸; نورالثقلین، ج ۴، ص ۱۸۹، ح ۷۲.] در مجمع البیان آمده است که ابوسعید خدرى و دیگران، روایت کرده اند که هنگامى که این آیه بر پیغمبر نازل گشت «فآت ذا القربى حقّه» آن حضرت، فدک را به فاطمه (علیهاالسلام) داد و آن را به وى تسلیم کرد. همین مطلب، از امام باقر و امام صادق(ع) نیز روایت شده است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۳)
  • لزوم انفاق مال به در راهماندگان+۲ آیه
  • انفاق به در راهماندگان، سبب قرار گرفتن در زمره رستگاران
  • کسب خشنودی خدا از اثار انفاق به در راهماندگان
  • داشتن اخلاص در انفاق به در راهماندگان، امری پسندیده+۱ آیه
  • انفاق خالصانه به در راهماندگان عملی نیک و ارزشمند
  • لزوم انفاق مال به در راهماندگان+۱ آیه
  • انفاق به در راهماندگان، سبب بهرهمندی از پاداش دو چندان+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به ادای حقوق در راهماندگان
  • پرداخت حق در راهماندگان، امری لازم+۱ آیه
  • در راهماندگان از ذریّه پیامبر(صلی الله علیه واله) (سادات) صاحب حق واجب از خمس درامدها+۲ آیه
  • اخلاص، شرط ارزشمندی انفاق+۳ آیه
  • اخلاص در انفاق، درپیدارنده رستگاری
  • اخلاص در انفاق، مایه دستیابی به ثواب اخرتی
  • ارزشمندی پرداخت خمس به اخلاص
  • خداخواهی و اخلاص، متعلق اراده انسان
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) موظّف به ادای حقوق ذویالقربی+۱ آیه
  • لزوم انفاق مال به نیازمندان بینوا+۴ آیه
  • اخلاص، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۳ آیه
  • وجوب پرداخت حقّ در راه ماندگان+۱ آیه
  • در راه ماندگان از ذریّه پیامبر(صلی الله علیه واله) (سادات) صاحب حق واجب از خمس درامدها+۲ آیه
  • لزوم اخلاص، در خمس
  • لزوم انفاق به خویشاوندان، مساکین و در راه ماندگان+۱ آیه
  • لزوم تامین نیازمندان، از راه انفاق به انان+۸ آیه
  • لزوم انفاق به خویشاوندان نیازمند+۵ آیه
  • وجوب فراهم ساختن اسباب رستگاری+۴ آیه
  • لزوم پرداخت خمس به خویشاوندان پیامبر+۲ آیه
  • لزوم ادای حقوق خویشاوندان+۲ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور ادای حقوق خویشاوندان خویش+۱ آیه
  • پیوند خویشاوندی، مسیولیّت اور و موجب پیدایش حقوق ویژه+۶ آیه
  • رعایت حقوق خویشاوندی، مورد فرمان خداوند+۲ آیه
  • خیر بودن رعایت حقوق خویشاوندی، برای مخلصان
  • اخلاص در رعایت حقوق خویشاوندی، امری شایسته
  • رعایت حقوق خویشاوندی، موجب قرار گرفتن در زمره رستگاران
  • انفاق، از جمله حقوق خویشاوندی+۱ آیه
  • بهره مندی از خیر، موجب نیل به رستگاری
  • اگاهی خداوند به خیر بندگان+۲ آیه
  • انفاق مخلصانه به در راه ماندگان، از مصادیق خیر
  • انفاق مخلصانه به مساکین، از مصادیق خیر
  • انفاق مخلصانه به خویشاوندان، از موارد خیر
  • انفاق مخلصانه به خویشاوندان پیامبر(صلی الله علیه واله)، از مصادیق خیر
  • پرداخت خمس به خویشاوندان پیامبر(صلی الله علیه واله)، از مصادیق خیر
  • رستگاری، از انِ انفاق کنندگان با تقوا+۴ آیه
  • رستگاری، از ان انفاق کنندگان مخلِص
  • مخلصان، شایسته رستگاری
  • اخلاص در پرداخت حقوق خویشاوندان، موجب رستگاری
  • اخلاص در پرداخت حقوق مساکین، موجب رستگاری
  • اخلاص در پرداخت حقوق در راه ماندگان، موجب رستگاری
  • پرداخت خالصانه حقوق در راه ماندگان، موجب رستگاری
  • پرداخت خالصانه حقوق ذوالقربی، زمینه ساز رستگاری
  • پرداخت خالصانه حقوق مساکین، زمینه ساز رستگاری
  • بهره مندی از رستگاری، مشروط به داشتن روحیّه انفاق+۴ آیه
  • رسول خدا(صلی الله علیه واله)، مامور پرداخت فدک به فاطمه(علیها السلام)+۱ آیه
  • فاطمه(علیها السلام) از خویشاوندان و ذی القربای پیامبر+۲ آیه
  • انفاق خالصانه به مساکین و تامین حقوق انها، موجب کسب رستگاری
  • انفاق به مساکین و تامین حقوق انها، از مصادیق کارهای خیر+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور انفاق به مساکین و تامین حقوق انها
  • پرداخت حق مساکین، لازم و واجب+۱ آیه
  • نیازمندان و فقیران، دارای حقّی در اموال مردم+۳ آیه
  • مسکنت، منشا پیدایش حقوقی ویژه برای مساکین+۱ آیه
  • تصمیمگیری در نحوه تقسیم و صرف بیتالمال، از شیون پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به انفاق مال به ذویالقربی و نیازمندان و در راه ماندگان+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به ادای حقوق خویشاوندان+۱ آیه
  • در راه ماندگان از ذریّه پیامبر (سادات)، صاحب حق واجب از خمس درامدها+۲ آیه
  • پرداخت حقوق خویشاوندان، مسکینان، در راه ماندگان، وظیفهای الهی برای پیامبر صلی الله علیه و اله
  • انفاق بر خویشاوندان، مسکینان و در راه ماندگان، از مسیولیّتهای پیامبراکرم صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • پرداخت و رعایت حقوق خویشاوندان، مورد توصیه خداوند در معاشرت با انان+۳ آیه
  • وجوب اخلاص، در پرداخت خمس
  • وجوب پرداخت خمس به خویشاوندان پیامبر+۲ آیه
  • وجوب فراهم ساختن اسباب رستگاری+۴ آیه
  • انفاقکنندگان طالب وجهاللّه افرادی رستگار
  • ارزشمندی اعمال در پیشگاه خداوند، مشروط به داشتن قصد وجهاللّه+۲ آیه
  • خیر و صلاح بودن قصد وجهاللّه برای طالبان ان در گرو ادای حقوق خویشاوندان، مساکین و درماندگان در راه
  • داشتن نیّت الهی و قصد وجهاللّه در کارها، باعث رستگاری
واژه‌ها