سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۱۵ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۰
وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءًا إِنَّ الْإِنسَانَ لَكَفُورٌ مُّبِينٌ
آنها برای خداوند از میان بندگانش جزئی قرار دادند (و ملائکه را دختران خدا خواندند)؛ انسان کفرانکننده آشکاری است!
معنی کلمات و عبارات
«جُزْءًا»: بخش. تکّه و پاره. همتا و همگون (نگا: أضواء البیان). مؤنّث و ماده (نگا: همان مرجع). مراد فرزند است که جزئی از وجود والدین است. مشرکان معتقد بودند که فرشتگان دختران خدایند (نگا: انعام / نحل / ، صافّات / . «کَفُورٌ»: بسیار کفرپیشه، بس ناسپاس (نگا: المصحف المیسّر).
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - اعتقاد جاهلانه مشرکان عصر بعثت، به وجود فرزند براى خدا «و جعلوا له من عباده جزءًا»
ضمیر فاعلى «جعلوا» - به قرینه آیات پیشین - مربوط به مشرکان معاصر پیامبراکرم(ص) است و «جزءا» - با توجه به آیه بعد - کنایه از فرزند مى باشد.
۲ - فرزند، بخشى از وجود پدر و مادر است. «و جعلوا له من عباده جزءًا»
۳ - اعتقاد مشرکان به وجود ترکیب و تجزیه در ذات الهى «و جعلوا له من عباده جزءًا»
به کار رفتن واژه «جزء» به جاى «ولد»، اشاره به باور جاهلانه مشرکان در جسمانى بودن و ترکیب خدا دارد.
۴ - فرشتگان، بندگان خدا هستند; نه فرزندان او. «و جعلوا له من عباده جزءًا»
مراد از «عباد» - به قرینه فرازهاى بعد - فرشتگان هستند که شرک پیشه گان عصر بعثت، آنان را فرزندان خدا مى پنداشتند.
۵ - بخشى از وجود خدا دانستن مخلوقات، امرى شگفت و متناقض «و الذى خلق الأزوج کلّها ... و جعلوا له من عباده جزءًا»
عبد و مخلوق خداوند، نمى تواند جزء وجود او به حساب آید; زیرا هیچ موجودى نمى تواند خالق خود و یا خالق اجزاى وجود خود باشد. بنابراین دو تعبیر «عباده» و «جزءاً»، اشاره به وجود یک تناقض در این تفکر دارد. هم چنین آیه شریفه مى تواند نظر به اعتقاد مسیحیان در باب تثلیث نیز داشته باشد.
۶ - کفران و ناسپاسى انسان در برابر خداوند، امرى علنى و پوشش ناپذیر «إنّ الإنسن لکفور مبین»
۷ - پرستش مخلوقات خدا (فرشتگان) و فرزند او انگاشتن آنان، اقدامى ناسپاسانه و کفرآمیز «و جعلوا له ... إنّ الإنسن لکفور مبین»
با توجه به فضاى آیات، مى توان استفاده کرد که مشرکان مکه فرشتگان را فرزند خدا مى دانستند و آنان را مورد پرستش قرار مى دادند. خداوند، پس از یاد کردن نعمت هاى خویش، این پندار را نمونه بارز ناسپاسى مى شمارد.
۸ - قرار دادن مخلوق خداوند در کنار او و جزء وى به شمار آوردن آن، کفرى آشکار و سرپوشى رسوا بر خرد آدمى و واقعیت هستى است. «و جعلوا له من عباده جزءًا إنّ الإنسن لکفور مبین»
واژه «کفور» و «مبین» با توجه به ریشه آنها - که یکى پوشیدن و مخفى داشتن حق و دیگرى آشکار بودن و پوشش ناپذیرى است - مى تواند اشاره به خردناپذیر بودن و متناقض بودن مطلب مورد ادعاى مشرکان داشته باشد.
۹ - بى توجهى به نعمت هاى الهى، و تدبیر او در همسازى طبیعت با نیازهاى آدمى، نمودى آشکار از کفر و ناسپاسى انسان «جعل لکم من الفلک و الأنعام ... إنّ الإنسن لکفور مبین»
۱۰ - شرک، نمودى از کفر و ناسپاسى انسان، در برابر خالق یگانه هستى است. «و جعلوا له من عباده جزءًا إنّ الإنسن لکفور مبین»
تفسیر (۶)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اعراض از تدبیر خدااعراض از نعمتهای خداانتساب جزء به خداحقیقت فرزندخدا و جزءشرک ذاتیشگفتی انتساب جزء به خداوالدین و فرزندوضوح کفران نعمتعبادت ملائکهخدا و ملائکهعقیده به فرزنداری خدانشانه های کفران نعمتعبودیت ملائکهعقیده باطل مشرکان صدراسلامعقیده باطل مشرکاننشانه های کفرخدا و فرزندموارد کفرکفران نعمتآثار شرکصفات جلال
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
- نسبت دادن فرزند به خدا از مصادیق افترا+۱۰ آیه
- فرشتگان را دختر خدا دانستن، سخنی افتراامیز از سوی مشرکان+۱۰ آیه
- وجود خصلت ناسپاسی در انسان+۲ آیه
- فرزند، جزیی از وجود پدر+۲ آیه
- خدای واحد، اساس دعوت همه انبیا در میان امتها و انسانهای مشرک+۲ آیه
- کفرورزی مشرکان، به خدای یکتا+۲ آیه
- مقاومت و جبههگیری مشرکان، در مقابل توحید+۲ آیه
- تقلید کورکورانه از نیاکان، مانع پذیرش پیام توحید+۳ آیه
- نسبت دادن فرزند از راه تولید مثل، از مصادیق افترا به خداوند+۱۲ آیه
- اعتقاد مشرکان دوران جاهلیّت، به دختر بودن فرشتگان+۷ آیه
- اعتقاد مردم به وجود خداوند، در عصر جاهلیّت+۸ آیه
- حرمت افترا به ملایکه، مبنی بر دختر خدا دانستن انان+۷ آیه
- انتساب دختر از سوی مشرکان به خدا، حکمی بی پایه و اساس+۶ آیه
- سؤال تقریری خدا از مشرکان، درباره خلقت اسمانها و زمین از جانب او
- شرک، مایه کفران و ناسپاسی نعمتهای الهی+۱ آیه
- اعتقاد جاهلانه مشرکان عصر بعثت به فرزند و شریک داشتن خدا در ربوبیّت+۱ آیه
- مقاومت مشرکان، در برابر توحید+۲ آیه
- مشرکان، علاقه مند به فرزندان پسر و بیزار از دختران خویش+۱۰ آیه
- سیاه شدن چهره مشرکان صدر اسلام، پس از بشارت به دختردار شدن انان+۳ آیه
- عقیده مشرکان به دختر بودن ملایکه و فرزند بودن انان برای خدا+۱۴ آیه
- کفران نعمتهای الهی، از جانب مشرکان+۱ آیه
- نعمتهای الهی، شایسته شکر و سپاس به درگاه او+۱ آیه
- شرکورزی، مانع شکرگزاری ادمی به درگاه خداوند+۲ آیه
- سیاه بودن صورت افترازنندگان بر خدا، در قیامت+۴ آیه
- مشرکان عرب، معتقد به وجود خداوند+۶ آیه
- اعتقاد جاهلانه مشرکان عرب عصر بعثت، به وجود فرزند برای خداوند+۷ آیه
- اعتقاد مشرکان عرب جاهلی به ترکیب و تجزیه در ذات مقدّس الهی
- در دیدگاه مشرکان عرب جاهلی، فرشتگان، دختران خدا+۶ آیه
- اعتقاد مشرکان عرب، به مرکّب بودن خداوند و جزء داشتن او، ناشکری اشکار نسبت به خداوند
- نسبت دادن فرزند به خدا، از مصادیق افترا+۱۰ آیه
- کفر مشرکان به توحید و خدای یگانه+۲ آیه
- کفران نعمت، از خصلتهای ناپسند انسان+۴ آیه
- فرشتگان را دختر خدا دانستن، از افتراهای مشرکان در باره فرشتگان+۱۷ آیه
- توجّه به نعمتهای الهی، موجب پایداری انسان بر توحید و پرهیز از گرایش به شرک و بتپرستی+۲ آیه