سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۱۷ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۰
وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمَٰنِ مَثَلًا ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ
در حالی که هرگاه یکی از آنها را به همان چیزی که برای خداوند رحمان شبیه قرار داده [= به تولّد دختر] بشارت دهند، صورتش (از فرط ناراحتی) سیاه میشود و خشمگین میگردد!
معنی کلمات و عبارات
«ضَرَبَ لِلرَّحْمنِ مَثَلاً»: برای خداوند مهربان همسان و همانند میسازد. چرا که فرزند از جنس والدین خود و نظیر و شبیه ایشان در جنسیّت است. برای خداوند مهربان مثال میآورد و مثل میزند. «کَظِیمٌ»: پر از خشم و لبریز از غم و اندوه (نگا: یوسف / ، نحل / ).
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - خشم و ناراحتى شدید عرب جاهلى، به هنگام اطلاع یافتن از تولد فرزندى دختر براى او «و إذا بشّر أحدهم ... و هو کظیم»
۲ - پسر مایه سرور و مباهات و دختر موجب ننگ و عار، در میان عرب جاهلى «و أصفیکم بالبنین . و إذا بشّر أحدهم بما ضرب للرحمن مثلاً ظلّ وجهه مسودًّا و هو کظیم»
۳ - زن، موجودى بى مقدار در دیدگاه عرب جاهلى «و إذا بشّر أحدهم ... و هو کظیم»
۴ - در دیدگاه مشرکان مکه فرشتگان، دختران خدا و همانند او در صفات «و إذا بشّر أحدهم بما ضرب للرحمن مثلاً»
با توجه به این که «مَثَل» در آیه به معناى شبیه است، مى توان گفت که مشرکان مکه معتقد به همسانى فرشتگان با خدا بوده اند.
۵ - اعتقاد به فرزند داشتن خداوند، ناسازگار با رحمت مطلقه الهى است.* «بما ضرب للرحمن مثلاً»
ذکر «رحمان» در آیه شریفه، مى تواند بیانگر این نکته باشد که خداوندى که رحمتش عام و گسترده است، چگونه مى تواند براى خویش فرزندانى برگزیند و طبعاً عمده رحمت خویش را متوجه آنان سازد.
۶ - مشرکان عصر بعثت، فرشتگان را موجوداتى شبیه خداوند در رحمت مى دانستند. «بما ضرب للرحمن مثلاً»
با توجه به کلمه «رحمان» و «مثلاً»، مطلب بالا قابل برداشت است.
۷ - مشرکان مکه، خداوند را با نام «رحمان» مى شناختند و یاد مى کردند. «بما ضرب للرحمن مثلاً»
بنابراین که واژه «رحمان» در آیه شریفه، به خاطر بار معنایى آن نیامده باشد; بلکه صرفاً نقل قول ساده اى از کلام عرب جاهلى باشد که به جاى «اللّه» - یا هر صفت دیگر براى خداوند - کلمه «رحمان» را به کار مى بردند.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تشبیه به خداتشبیه ملائکهتشبیهات مشرکانرحمت ملائکهعوامل اندوه مشرکان جاهلیتعوامل ذلت مشرکان جاهلیتعوامل سرور مشرکان جاهلیتعوامل غضب مشرکان جاهلیتصفات ملائکهپسردوستی مشرکان جاهلیتعقیده به دخترداری خداعقیده به رحمانیت خدازن در جاهلیتخداشناسی مشرکان مکهدختر در جاهلیتبینش مشرکان جاهلیتعقیده مشرکان مکهبینش مشرکان صدراسلامعقیده به فرزندداری خداوسعت رحمت خدابینش مشرکان مکهتشبیهات قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
- فرزند، جزیی از وجود پدر+۲ آیه
- ترجیح پسر بر دختر، از دیدگاه مردم جاهلی+۹ آیه
- تعصّب جاهلانه در عصر جاهلیّت، دلیل ناخشنودی از دختردارشدن+۲ آیه
- تبعیض بین فرزند پسر و دختر و برتر دانستن پسر در جاهلیّت+۸ آیه
- مایه ننگ بودن دختر، در دوران جاهلیّت+۲ آیه
- تغییر رنگ چهره مشرکان، بر اثر غُصه ناشی از خبر تولد نوزاد دختر+۲ آیه
- ولادت نوزاد دختر، باعث اندوه کافران در عصر جاهلیّت+۲ آیه
- جواز استفاده از زیورالات+۱ آیه
- دخترداری، مورد تنفّر مشرکان جاهلی+۴ آیه
- شدّت تنفّر مشرکان از دختر، سبب بروز خشم شدید، به محض شنیدن خبر تولّد ان+۲ آیه
- دریافت خبر تولّد دختر، موجب سیاه شدن چهره مشرکان جاهلی+۲ آیه
- خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده+۲ آیه
- سیاه شدن چهره مشرکان عصر جاهلی به هنگام شنیدن خبر دختردار شدن+۱ آیه
- سیاه شدن رنگ چهره، نشانه خشم+۱ آیه
- سیاه شدن چهره مشرکان صدر اسلام، پس از بشارت به دختردار شدن انان+۳ آیه
- سیاه شدن چهره مشرکان دوران جاهلی (از شدّت ناراحتی)، به هنگام دریافت خبر دختردار شدن+۱ آیه
- سیاه شدن چهره مشرکان دوران جاهلی (از شدت ناراحتی)، به هنگام دریافت خبر دختردار شدن+۱ آیه
- سیاه بودن صورت افترازنندگان بر خدا، در قیامت+۴ آیه
- سیاه شدن چهره کافران دوران جاهلی، به هنگام دریافت خبر دختردار شدن+۱ آیه
- سیاه شدن چهره مشرکان دوران جاهلی (از شدّت ناراحتی)، به هنگام دریافت خبر دختردار شدن+۱ آیه
- در دیدگاه مشرکان عرب جاهلی، فرشتگان، دختران خدا+۶ آیه
- شناسایی خداوند با نام «رحمان» و یاد کردشان به این نام، از سوی مشرکان عرب جاهلی مکّه+۱ آیه
- دریافت خبر دختردار شدن، موجب ناراحتی و شرمندگی برای مشرکان عرب دوره جاهلی+۱ آیه
- ننگ امیز بودن داشتن دختر، از دیدگاه عرب جاهلی+۲ آیه
- پسر، مایه سرور و مباهات، و دختر موجب ننگ و عار، در دیدگاه عرب جاهلی+۳ آیه
- زن، موجودی بی مقدار، در دیدگاه عرب جاهلی+۱ آیه
- ولادت نوزاد دختر، باعث اندوه کافران عصر جاهلیّت+۲ آیه