آیه ۵ سوره زمر

سوره زمر(الزمر)، آیه ۵ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۸

خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِ يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَ يُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى اللَّيْلِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى أَلاَ هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ

آسمانها و زمین را بحقّ آفرید؛ شب را بر روز می‌پیچد و روز را بر شب؛ و خورشید و ماه را مسخّر فرمان خویش قرار داد؛ هر کدام تا سرآمد معیّنی به حرکت خود ادامه می‌دهند؛ آگاه باشید که او قادر و آمرزنده است!

معنی کلمات و عبارات
«بِالْحَقِّ»: به حق نه به شوخی و عبث. یعنی آفرینش دارای نظم و نظام شگرف و مقصد و هدف بزرگی است، و زندگی بازیچه نیست. «یُکَوِّرُ»: می‌پیچد. یعنی خداوند زمین را کروی آفریده است و به دور خود به گردش انداخته است، و بر اثر این گردش، قسمتی از کره زمین روز و قسمتی شب است، و گوئی از یک سو نوار سفید بر سیاه، و از سوی دیگر نوار سیاه بر سفید پیچیده می‌شود. چرا که مصدر آن (تکویر) است که به معنی پیچیدن عمامه و دستار به دور سر است. «أَجَلٍ مُّسَمّیً»: (نگا: رعد / لقمان / ، فاطر / ).
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱ - خدا، آفریننده آسمان ها و زمین «خلق السموت و الأرض» ۲ - آفرینش جهان (آسمان، زمین و...)، هدفدار و به دور از عبث کارى است. «خلق السموت و الأرض بالحقّ» «حقّ» در مقابل باطل قرار دارد و باطل گاهى در معناى عبث به کار مى رود. بنابراین حق به معناى هدفدار بودن است. ۳ - جهان، داراى آسمان هاى متعدد «خلق السموت» ۴ - خداوند، شب را چون پرده اى بر روز و روز را بر شب مى نهد. «یکوّر الّیل على النهار و یکوّر النهار على الّیل» «تکویر» (مصدر «یکوّر») در اصل به معناى پیچیدن دائره وار است (مصباح المنیر); ولى به کارگیرى «على» نشان مى دهد که «تکویر» در این آیه، به معناى «وضع الشىء على الشىء» است. ۵ - پیدایش مستمر روز و شب و نور و ظلمت، از نشانه هاى قدرت مطلق و ربوبیت یگانه خداوند است. «یکوّر الّیل على النهار و یکوّر النهار على الّیل» ۶ - خورشید و ماه، مسخر خدا و رام اراده او هستند. «و سخّر الشمس و القمر» ۷ - حرکت منظم و بى وقفه خورشید و ماه «و سخّر الشمس و القمر کلّ یجرى» فعل مضارع «یجرى»، دلالت بر استمرار جریان حرکت خورشید و ماه دارد. ۸ - حرکت خورشید و ماه، تا وقت معینى بوده و زمانى به پایان مى رسد. «و سخّر الشمس و القمر کلّ یجرى لأجل مسمًّى» ۹ - خداوند، عزیز (پیروز شکست ناپذیر) و غفّار (بسیار آمرزنده) است. «ألا هو العزیز الغفّ-ر» ۱۰ - آفرینش و تدبیر آسمان ها و زمین و پیدایش شب و روز و تسخیر خورشید و ماه، جلوه هاى عزت و قدرتمندى خداوند است. «خلق السموت و الأرض ... کلّ یجرى لأجل مسمًّى ألا هو العزیز» یادآورى عزت و قدرتمندى خداوند در پایان آیه شریفه و پس از یادآورى آفرینش آسمان، زمین و...، گویاى برداشت یاد شده است. ۱۱ - لزوم خوف و رجا و بیم و امید نسبت به خدا «ألا هو العزیز الغفّ-ر» تذکر به دو صفت عزت و آمرزندگى خدا در یک جمله، مى تواند براى نکته یاد شده باشد. ۱۲ - غفران و بخشش لغزش ها در عین عزت و قدرتمندى، رفتارى پسندیده و شایسته «ألا هو العزیز الغفّ-ر» ۱۳ - توجه و اعتقاد به عزت و غفران خداوند، برخوردار از اهمیتى والا در میان مجموعه معارف الهى «ألا هو العزیز الغفّ-ر»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۳)
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۶ آیه
  • افرینش اسمانها بر اساس حق+۱ آیه
  • خدا، پدید اورنده اسمانها+۸ آیه
  • افرینش اسمانها هدفدار و دور از هرگونه پوچی و بیهودگی+۱ آیه
  • گردش منظّم و دقیق خورشید، از ایات الهی+۳ آیه
  • مسخّر و رام بودن خورشید، از ایههای خدا+۷ آیه
  • افرینش زمین، از ایات خدا+۴ آیه
  • امد و رفت شب و روز، از ایههای خدا+۹ آیه
  • رام و مسخّر بودن ماه از ایههای خدا+۶ آیه
  • گردش دایم ماه در مداری مشخّص، نشانه خدا+۸ آیه
  • عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
  • توقّف خورشید در هر یک از منازل خود، در مدّتی معیّن+۳ آیه
  • عمر ماه، محدود و تمامشدنی+۳ آیه
  • توقف ماه در هر یک از منازل و درجات خود به مقداری معیّن+۳ آیه
  • قیامت، پایان اجل حرکت خورشید و ماه+۲ آیه
  • مُکوِّر
  • افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت+۲ آیه
  • تدبیر امور جهان به دست خدای یگانه، دلیل بر توحید ربوبی+۴ آیه
  • افرینش اسمان و زمین، از دلایل توحید ربوبی+۸ آیه
  • افرینش اسمان و زمین، از دلایل توحید ربوبی+۸ آیه
  • افرینش موجودات، از دلایل توحید ربوبی+۸ آیه
  • نظم در جهان افرینش، گواه ربوبیّت خدای یگانه+۶ آیه
  • سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۲ آیه
  • خلقت جهان افرینش، براساس حق، به فرمان خداوند+۲ آیه
  • خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۶ آیه
  • تسخیر خورشید، جلوه عزّت و قدرتمندی و غفرانیت خداوند
  • استمرار حرکت خورشید، تا سرامد زمان معیّن+۳ آیه
  • عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
  • نهان شدن روز، با پوششی از شب+۳ آیه
  • نهان شدن روز با پوشش شب از ایات الهی و جلوه تدبیر الهی+۲ آیه
  • قدرت الهی بر استتار روز با پوشش شب، دلیل بر قهاریّت خداوند و نفی شریک و فرزند از او+۱ آیه
  • استتار روز با پوشش شب، جلوه عزت و قدرتمندی خداوند
  • توالی روز و شب، تنها به اراده خداوند+۴ آیه
  • تفاوت روز و شب در کوتاهی و بلندی، از نشانه های قدرت خداوند+۳ آیه
  • ایجاد تفاوت میان روز و شب، از نظر مدّت در طول سال، دلیلی بر قهاریت خداوند و نفی شریک و فرزند از او+۱ آیه
  • تفاوت شب و روز از نظر مدّت، جلوه ای از عزّت و قدرتمندی خداوند
  • گردش منظّم و دقیق شب و روز، نشانه حرکت زمین+۸ آیه
  • افرینش زمین، بر اساس حق+۱ آیه
  • خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۷ آیه
  • افرینش زمین، هدفدار و به دور از هر گونه پوچی و بیهودگی+۲ آیه
  • خداوند، پوشاننده شب به وسیله روز
  • شب، مایه پوشش برای روز+۳ آیه
  • جهان افرینش، منبعی برای شناخت افریدگار ان+۲ آیه
  • تمامی عزّتها، تنها از انِ خداوند
  • افرینش و تدبیر اسمانها و زمین و پیدایش شب و روز و تسخیر خورشید و ماه، جلوه های عزّت امرزشگری خداوند
  • حرکت خورشید و ماه بر مدار مشخص و به سمت و سوی قرارگاه ویژه خود، جلوه ای از عزّت و علم خداوند+۲ آیه
  • عزّت خدا، توام با امرزش و غفران او
  • عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
  • عمر ماه، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
  • حرکتِ شتابان و دقیق خورشید، در مدار و فلک خود+۴ آیه
  • حرکت شتابان و دقیق خورشید در فلک و مدار خود، از ایات خدا+۶ آیه
  • حرکتِ شتابان و دقیق ماه، در مدار و فلک خود+۴ آیه
  • حرکت قانونمند خورشید، بر اساس اندازه تقدیر خداوند+۶ آیه
  • حرکت قانونمند ماه، بر اساس حساب تعیین شده و تقدیر الهی+۸ آیه
  • خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر+۲ آیه
  • ماه، مسخّر و منقاد فرمان خداوند+۷ آیه
  • حرکت و در گردش بودن ماه، دارای مدّتی تعیین شده، از سوی خداوند+۳ آیه
  • عمر ماه محدود و پایانپذیر+۳ آیه
  • ماه، دارای نظم خاص در حرکت و گردش خود+۵ آیه
  • امرزش نسبت دهندگان فرزند به خداوند، برخاسته از مغفرت الهی+۱ آیه
  • مکوّر النّهار/ اسماوصفات
  • خلقت زمین در راستای بهره مندی انسانها، از نعمتهای الهی
  • خلقت زمین در راستای منافع و مصالح ادمیان، از نعمتهای الهی
واژه‌ها