سوره زمر(الزمر)، آیه ۵ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۸
خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِ يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَ يُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى اللَّيْلِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى أَلاَ هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ
آسمانها و زمین را بحقّ آفرید؛ شب را بر روز میپیچد و روز را بر شب؛ و خورشید و ماه را مسخّر فرمان خویش قرار داد؛ هر کدام تا سرآمد معیّنی به حرکت خود ادامه میدهند؛ آگاه باشید که او قادر و آمرزنده است!
معنی کلمات و عبارات
«بِالْحَقِّ»: به حق نه به شوخی و عبث. یعنی آفرینش دارای نظم و نظام شگرف و مقصد و هدف بزرگی است، و زندگی بازیچه نیست. «یُکَوِّرُ»: میپیچد. یعنی خداوند زمین را کروی آفریده است و به دور خود به گردش انداخته است، و بر اثر این گردش، قسمتی از کره زمین روز و قسمتی شب است، و گوئی از یک سو نوار سفید بر سیاه، و از سوی دیگر نوار سیاه بر سفید پیچیده میشود. چرا که مصدر آن (تکویر) است که به معنی پیچیدن عمامه و دستار به دور سر است. «أَجَلٍ مُّسَمّیً»: (نگا: رعد / لقمان / ، فاطر / ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - خدا، آفریننده آسمان ها و زمین «خلق السموت و الأرض»
۲ - آفرینش جهان (آسمان، زمین و...)، هدفدار و به دور از عبث کارى است. «خلق السموت و الأرض بالحقّ»
«حقّ» در مقابل باطل قرار دارد و باطل گاهى در معناى عبث به کار مى رود. بنابراین حق به معناى هدفدار بودن است.
۳ - جهان، داراى آسمان هاى متعدد «خلق السموت»
۴ - خداوند، شب را چون پرده اى بر روز و روز را بر شب مى نهد. «یکوّر الّیل على النهار و یکوّر النهار على الّیل»
«تکویر» (مصدر «یکوّر») در اصل به معناى پیچیدن دائره وار است (مصباح المنیر); ولى به کارگیرى «على» نشان مى دهد که «تکویر» در این آیه، به معناى «وضع الشىء على الشىء» است.
۵ - پیدایش مستمر روز و شب و نور و ظلمت، از نشانه هاى قدرت مطلق و ربوبیت یگانه خداوند است. «یکوّر الّیل على النهار و یکوّر النهار على الّیل»
۶ - خورشید و ماه، مسخر خدا و رام اراده او هستند. «و سخّر الشمس و القمر»
۷ - حرکت منظم و بى وقفه خورشید و ماه «و سخّر الشمس و القمر کلّ یجرى»
فعل مضارع «یجرى»، دلالت بر استمرار جریان حرکت خورشید و ماه دارد.
۸ - حرکت خورشید و ماه، تا وقت معینى بوده و زمانى به پایان مى رسد. «و سخّر الشمس و القمر کلّ یجرى لأجل مسمًّى»
۹ - خداوند، عزیز (پیروز شکست ناپذیر) و غفّار (بسیار آمرزنده) است. «ألا هو العزیز الغفّ-ر»
۱۰ - آفرینش و تدبیر آسمان ها و زمین و پیدایش شب و روز و تسخیر خورشید و ماه، جلوه هاى عزت و قدرتمندى خداوند است. «خلق السموت و الأرض ... کلّ یجرى لأجل مسمًّى ألا هو العزیز»
یادآورى عزت و قدرتمندى خداوند در پایان آیه شریفه و پس از یادآورى آفرینش آسمان، زمین و...، گویاى برداشت یاد شده است.
۱۱ - لزوم خوف و رجا و بیم و امید نسبت به خدا «ألا هو العزیز الغفّ-ر»
تذکر به دو صفت عزت و آمرزندگى خدا در یک جمله، مى تواند براى نکته یاد شده باشد.
۱۲ - غفران و بخشش لغزش ها در عین عزت و قدرتمندى، رفتارى پسندیده و شایسته «ألا هو العزیز الغفّ-ر»
۱۳ - توجه و اعتقاد به عزت و غفران خداوند، برخوردار از اهمیتى والا در میان مجموعه معارف الهى «ألا هو العزیز الغفّ-ر»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت عقیده به آمرزشهای خدااهمیت عقیده به عزت خداتداوم حرکت خورشیدتداوم حرکت ماه(گردون)خلقت ظلمتمدت حرکت خورشیدمدت حرکت ماه(گردون)منشأ تسخیر خورشیدمنشأ تسخیر ماه(گردون)پوشش روز با شبپوشش شب با روزخلقت نورخلقت روزتسخیر ماه(گردون)فرجام ماه(گردون)خلقت شبانقیاد ماه(گردون)فرجام خورشیدغفارعفو هنگام قدرتانقیاد خورشیدتسخیر خورشیدهدفداری خلقت آفرینشتدبیر آسمان هااهمیت امیدواری به خدااهمیت ترس از خداتدبیر زمینخلقت آسمان هاخالق آسمان هاخلقت زمیننشانه های عزت خداخالق زمینعزیزتعدد آسمان هااراده خداعمل پسندیدهنشانه های قدرت خداخالقیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۳)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۶ آیه
- افرینش اسمانها بر اساس حق+۱ آیه
- خدا، پدید اورنده اسمانها+۸ آیه
- افرینش اسمانها هدفدار و دور از هرگونه پوچی و بیهودگی+۱ آیه
- گردش منظّم و دقیق خورشید، از ایات الهی+۳ آیه
- مسخّر و رام بودن خورشید، از ایههای خدا+۷ آیه
- افرینش زمین، از ایات خدا+۴ آیه
- امد و رفت شب و روز، از ایههای خدا+۹ آیه
- رام و مسخّر بودن ماه از ایههای خدا+۶ آیه
- گردش دایم ماه در مداری مشخّص، نشانه خدا+۸ آیه
- عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
- توقّف خورشید در هر یک از منازل خود، در مدّتی معیّن+۳ آیه
- عمر ماه، محدود و تمامشدنی+۳ آیه
- توقف ماه در هر یک از منازل و درجات خود به مقداری معیّن+۳ آیه
- قیامت، پایان اجل حرکت خورشید و ماه+۲ آیه
- مُکوِّر
- افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت+۲ آیه
- تدبیر امور جهان به دست خدای یگانه، دلیل بر توحید ربوبی+۴ آیه
- افرینش اسمان و زمین، از دلایل توحید ربوبی+۸ آیه
- افرینش اسمان و زمین، از دلایل توحید ربوبی+۸ آیه
- افرینش موجودات، از دلایل توحید ربوبی+۸ آیه
- نظم در جهان افرینش، گواه ربوبیّت خدای یگانه+۶ آیه
- سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۲ آیه
- خلقت جهان افرینش، براساس حق، به فرمان خداوند+۲ آیه
- خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۶ آیه
- تسخیر خورشید، جلوه عزّت و قدرتمندی و غفرانیت خداوند
- استمرار حرکت خورشید، تا سرامد زمان معیّن+۳ آیه
- عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
- نهان شدن روز، با پوششی از شب+۳ آیه
- نهان شدن روز با پوشش شب از ایات الهی و جلوه تدبیر الهی+۲ آیه
- قدرت الهی بر استتار روز با پوشش شب، دلیل بر قهاریّت خداوند و نفی شریک و فرزند از او+۱ آیه
- استتار روز با پوشش شب، جلوه عزت و قدرتمندی خداوند
- توالی روز و شب، تنها به اراده خداوند+۴ آیه
- تفاوت روز و شب در کوتاهی و بلندی، از نشانه های قدرت خداوند+۳ آیه
- ایجاد تفاوت میان روز و شب، از نظر مدّت در طول سال، دلیلی بر قهاریت خداوند و نفی شریک و فرزند از او+۱ آیه
- تفاوت شب و روز از نظر مدّت، جلوه ای از عزّت و قدرتمندی خداوند
- گردش منظّم و دقیق شب و روز، نشانه حرکت زمین+۸ آیه
- افرینش زمین، بر اساس حق+۱ آیه
- خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۷ آیه
- افرینش زمین، هدفدار و به دور از هر گونه پوچی و بیهودگی+۲ آیه
- خداوند، پوشاننده شب به وسیله روز
- شب، مایه پوشش برای روز+۳ آیه
- جهان افرینش، منبعی برای شناخت افریدگار ان+۲ آیه
- تمامی عزّتها، تنها از انِ خداوند
- افرینش و تدبیر اسمانها و زمین و پیدایش شب و روز و تسخیر خورشید و ماه، جلوه های عزّت امرزشگری خداوند
- حرکت خورشید و ماه بر مدار مشخص و به سمت و سوی قرارگاه ویژه خود، جلوه ای از عزّت و علم خداوند+۲ آیه
- عزّت خدا، توام با امرزش و غفران او
- عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
- عمر ماه، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
- حرکتِ شتابان و دقیق خورشید، در مدار و فلک خود+۴ آیه
- حرکت شتابان و دقیق خورشید در فلک و مدار خود، از ایات خدا+۶ آیه
- حرکتِ شتابان و دقیق ماه، در مدار و فلک خود+۴ آیه
- حرکت قانونمند خورشید، بر اساس اندازه تقدیر خداوند+۶ آیه
- حرکت قانونمند ماه، بر اساس حساب تعیین شده و تقدیر الهی+۸ آیه
- خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر+۲ آیه
- ماه، مسخّر و منقاد فرمان خداوند+۷ آیه
- حرکت و در گردش بودن ماه، دارای مدّتی تعیین شده، از سوی خداوند+۳ آیه
- عمر ماه محدود و پایانپذیر+۳ آیه
- ماه، دارای نظم خاص در حرکت و گردش خود+۵ آیه
- امرزش نسبت دهندگان فرزند به خداوند، برخاسته از مغفرت الهی+۱ آیه
- مکوّر النّهار/ اسماوصفات
- خلقت زمین در راستای بهره مندی انسانها، از نعمتهای الهی
- خلقت زمین در راستای منافع و مصالح ادمیان، از نعمتهای الهی