سوره فتح(الفتح)، آیه ۱۵ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۲
سَيَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ إِذَا انطَلَقْتُمْ إِلَىٰ مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ يُرِيدُونَ أَن يُبَدِّلُوا كَلَامَ اللَّهِ قُل لَّن تَتَّبِعُونَا كَذَٰلِكُمْ قَالَ اللَّهُ مِن قَبْلُ فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنَا بَلْ كَانُوا لَا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلًا
هنگامی که شما برای به دست آوردن غنایمی حرکت کنید، متخلّفان (حدیبیّه) میگویند: «بگذارید ما هم در پی شما بیائیم، آنها میخواهند کلام خدا را تغییر دهند؛ بگو: «هرگز نباید بدنبال ما بیایید؛ این گونه خداوند از قبل گفته است!» آنها به زودی میگویند: «شما نسبت به ما حسد میورزید!» ولی آنها جز اندکی نمیفهمند!
معنی کلمات و عبارات
«إِذا»: ظرف ماقبل خود است؛ نه شرط مابعد (نگا: روح المعانی). «مَغَانِمَ»: مراد غنائم جنگ خیبر است که قبل از مراجعت به مدینه به مؤمنان وعده داده شده بود. «کَلامَ اللهِ»: مراد وعده مذکور در آیههای و است. «بَلْ کَانُوا لا یَفْقَهُونَ إِلاّ قَلِیلاً»: درباره امور دین چندان نمیفهمند. بلکه معلومات ایشان مربوط به ظواهری از امور دنیوی است (نگا: روم / .
نزول
سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۴ رویداد)
- فتح مکهمرتبط با نزول
۸ هجرت · مکه - ماجرای ابوبصیر
19 بعثت · ساحل دریای سرخ - فتح خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه عبدالرحمن بن عوف به دومةالجندل
19 بعثت · دومةالجندل - سریه عبدالله بن رواحه به خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه ابوبکر به فزاره
19 بعثت · فزاره - سریه ابوقتاده به خضره
19 بعثت · خضره - سریه علی به فدک
19 بعثت · فدک - سریه بشیر بن سعد به فدک
19 بعثت · فدک - سریه غالب بن عبدالله به الکدید
19 بعثت · الکدید - غزوه وادیالقری
19 بعثت · وادیالقری - ارسال نامه به پادشاهان و سران
19 بعثت · مدینه - بیعت رضوان
19 بعثت · حدیبیه - بازگشت جعفر از حبشه
19 بعثت · مدینه / خیبر
نکات آیه
۱ - اخبار خداوند، از مواضع بعدى متخلّفان از سفر حدیبیه، در قبال مسؤولیت هاى جهادى «سیقول المخلّفون»
۲ - تمایل متخلّفان از سفر حدیبیه، به شرکت در جنگ خیبر براى دستیابى به غنایم و یا پوشاندن گذشته خود «سیقول المخلّفون إذا انطلقتم إلى مغانم ... ذرونا نتّبعکم»
هدف متخلّفان از شرکت در جنگ خیبر، یا رسیدن به غنایم و یا توجیه گذشته تاریک خود بود. تعبیر «إلى مغانم»، بیانگر نکته اول و «یریدون أن یبدلّوا...» حاکى از نکته دوم است.
۳ - وعده الهى به مسلمانان، در دستیابى به فتح خیبر و غنایم آن، پس از صلح حدیبیه «سیقول المخلّفون إذا انطلقتم إلى مغانم لتأخذوها ذرونا نتّبعکم»
آیه شریفه، در زمینه جنگ خیبر است و خداوند از حرکت مسلمانان به این جنگ به عنوان حرکت به سوى غنایم یاد کرده است. از این نکته استفاده مى شود که خداوند به طور ضمنى، نوید فتح خیبر و غنایم آن را به جبران مشکلات سفر حدیبیه، به مسلمانان داده است.
۴ - غنایم خیبر، ارمغان الهى به مسلمانان، در پى اقدام به سفر پر خطر حدیبیه * «سیقول المخلّفون إذا انطلقتم إلى مغانم لتأخذوها »
سفر حدیبیه، در آغاز چنین مى نمود که فرجامى بس مبهم و آمیخته با خطر دارد و مؤمنان واقعى با این همه بدان اقدام کردند و در پى آن خداوند نوید غنایم خیبر را به ایشان داد. با توجه به این مطالب، احتمال مى رود که میان تن دادن به آن مشکلات و دست یابى به این غنایم ارتباطى باشد.
۵ - تشویق مسلمانان از سوى خدا، براى شرکت در جنگ خیبر «إذا انطلقتم إلى مغانم لتأخذوها »
خداوند، حرکت به سوى جنگ خیبر را حرکت به سوى غنایم دریافتى دانسته است و بدین وسیله دو نکته را به مسلمانان یادآور شده است: ۱- پیروزى حتمى، ۲- دستیابى به غنایم. این دو پیام بى تردید در روحیه دادن به سپاه اسلام و تهییج آنان، نقش داشته است.
۶ - متخلفان از سفر حدیبیه، در صدد تغییر کلام خدا با شرکت در جنگ خیبر «ذرونا نتّبعکم یریدون أن یبدّلوا کلم اللّه»
در برداشت هاى آتى، چگونگى و شیوه تصمیم متخلفان و احتمال هایى که در آیه وجود دارد، بیان شده است.
۷ - اعراب متخلّف از سفر حدیبیه، درصدد توجیه تخلف گذشته خود با شرکت در جنگ خیبر* «ذرونا نتّبعکم یریدون أن یبدّلوا کلم اللّه»
از آیات پیشین استفاده مى شود که انگیزه اصلى متخلفان از حدیبیه، بى ایمانى بوده است; ولى آنان با اعلام آمادگى براى شرکت در جنگ خیبر، مى خواستند خود رامؤمن جلوه داده و گذشته خود را توجیه کنند و سخن الهى را در مورد خود نفى نمایند.
۸ - تلاش متخلّفان حدیبیه براى حضور در جنگ خیبر، به منظور شکستن نهى الهى از شریک شدن آنان در غنایم خیبر * «یریدون أن یبدّلوا کلم اللّه قل لن تتّبعونا کذلکم قال اللّه من قبل»
برداشت بالا بدان احتمال است که به قرینه«قل لن تتّبعونا کذلکم قال اللّه من قبل»، خداوند از قبل، پربار بودن جنگ خیبر را یادآور شده و از حضور متخلفان، در آن جنگ نهى کرده است; تا آنان به غنایم دست نیابند. ولى متخلفان، به خاطر شکستن این نهى الهى، درصدد شرکت در جنگ و سهیم شدن در غنایم بودند.
۹ - فرمان خدا به پیامبر(ص)، در رد پیشنهاد غایبان از حدیبیه، براى شرکت در جنگ خبیر «ذرونا نتّبعکم ... قل لن تتّبعونا کذلکم قال اللّه من قبل»
«لن تتّبعونا» مى تواند اخبار در مقام انشا باشد.
۱۰ - فاصله زمانى نزدیک میان صلح حدیبیه و فتح خبیر «سیقول المخلّفون»
با توجه به «سین» در «سیقول» و پیوستگى آیات صلح حدیبیه با جنگ خیبر، برداشت بالا قابل استفاده است.
۱۱ - اخبار خداوند، از محرومیت حتمى غایبان در حدیبیه از شرکت در جنگ خیبر «ذرونا نتّبعکم ... قل لن تتّبعونا کذلکم قال اللّه من قبل»
«لن تتّبعونا» ممکن است در مقام انشا نباشد; بلکه اخبار باشد.
۱۲ - اختصاص غنایم خیبر به شرکت کنندگان سفر حدیبیه، براساس وعده قبلى خداوند * «إذا انطلقتم إلى مغانم لتأخذوها ... قال اللّه من قبل»
برداشت بالا بدان احتمال است که آنچه از قبل گفته شده، اختصاص غنایم، به حاضران صلح حدیبیه باشد; چه این که این نکته از نظر تاریخى نیز تأیید شده است.
۱۳ - منع شدگان از شرکت در فتح خیبر، متهم کننده مؤمنان به حسدورزى «فسیقولون بل تحسدوننا»
۱۴ - ناباورى عمیق متخلّفان از حدیبیه، نسبت به سخنان پیامبر(ص) و مؤمنان «کذلکم قال اللّه من قبل فسیقولون بل تحسدوننا»
پس از ابلاغ کلام خداوند بهوسیله پیامبر(ص) به متخلفان، مبنى بر عدم شرکت ایشان در فتح خیبر، آنان پیامبر(ص) و مؤمنان را به حسادت متهم کردند و این بیانگر مطلب بالا است.
۱۵ - متخلّفان از سفر حدیبیه، مردمى سطحى نگر و ظاهربین بودند. «بل کانوا لایفقهون إلاّ قلیلاً»
۱۶ - تخلّف از دستور پیامبر(ص) و ناباورى نسبت به وحى، ناشى از سطحى نگرى است. «کذلکم قال اللّه من قبل فسیقولون بل تحسدوننا بل کانوا لایفقهون إلاّ قلیلاً»
با توجّه به ارتباط صدر و ذیل آیه، مطلب بالا استفاده مى شود.
۱۷ - سطحى نگرى و عدم درک عمیق واقعیت ها، زمینه ساز ناهنجارى کردار و نادرستى مواضع انسان «فسیقولون بل تحسدوننا بل کانوا لایفقهون إلاّ قلیلاً»
خداوند، پس از این که انحراف ها و کاستى هاى عمیق اعراب متخلف از حدیبیه را یادآور شده، در یک نتیجه گیرى و تحلیل کلى، آنان را فاقد درک عمیق معرفى کرده است و راز رفتار نادرست آنان را برملا مى سازد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱–۲۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱–۱۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تحریفگری متخلفان از مسافرت به حدیبیهتشویق به غزوه خیبرتلاش متخلفان از مسافرت به حدیبیهتهمت حسد به مؤمنانتهمتهای متخلفان از مسافرت به حدیبیهتهمتهای محرومان از غزوه خیبرتوجیه گری متخلفان از مسافرت به حدیبیهرد پیشنهاد متخلفان از مسافرت به حدیبیهزمان صلح حدیبیهزمان غزوه خیبرسطحی نگری متخلفان از مسافرت به حدیبیهعوامل عصیان از محمدمتخلفان از مسافرت به حدیبیه و جهادمتخلفان از مسافرت به حدیبیه و غزوه خیبرمحرومان از غزوه خیبرمحرومیت متخلفان از مسافرت به حدیبیهنهی از شرکت در غزوه خیبروعده به مسافران به حدیبیهوعده به مسلمانانوعده غنایم غزوه خیبروعده پیروزی در غزوه خیبرپاداش مسافرت به حدیبیهانگیزه متخلفان از مسافرت به حدیبیهبی ایمانی متخلفان از مسافرت به حدیبیهخواسته های متخلفان از مسافرت به حدیبیهدنیاطلبی متخلفان از مسافرت به حدیبیهوعده غنیمتعوامل تکذیب وحیتحریف قرآنغنایم غزوه خیبرقصه غزوه خیبرتشویق مسلمانانزمینه عمل ناپسندآثار سطحی نگریآثار صلح حدیبیهمکذبان محمدپیشگوییهای قرآننواهی خداتشویقهای خداپاداشهای خداوعده های خدااوامر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
- معذور بودن بیماران از شرکت در جهاد
- تخلف کنندگان از جهاد در کنار پیامبر(صلی الله علیه واله)، خواهان تغییر کلام خدا
- اقلّیّتی از متخلّفان حدیبیّه درک کننده حق
- اقلّیّتی از منافقان، درککننده حق
- عدم درک حق از سوی بیشتر منافقان
- عدم درک حق از سوی بیشتر منافقان
- اکثریّت منافقان نادان متخلّف از جهاد، دنیاطلب و نسبتدهنده حسادت به مؤمنان
- پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور جلوگیری از شرکت بادیهنشینان متخلّف در جنگ خیبر
- تحریم غنایم خیبر بر بادیهنشینان متخلّف از سفر عمره (حدیبیّه)
- بادیهنشینان متخلّف از سفر به مکّه، در طمع غنایم جنگ خیبر
- بادیهنشینان متخلّف از سفر مکّه، انسانهایی کوتهفکر و کمشعور
- بادیهنشینان متخلّف، در پی تغییر وعده خداوند به مؤمنان، برای دستیابی انان به غنایم خیبر
- اگاهی بادیهنشینان متخلّف از سفر عمره (حدیبیّه) از پیروزی پیامبر(صلی الله علیه واله) و مؤمنان در فتح خیبر پیش از عزیمت انان به خیبر
- پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور جلوگیری از شرکت بادیهنشینان متخلّف، از سفر مکّه در جنگ خیبر
- متخلّفان غزوه تبوک، عناصری جاهل و ظاهر بین
- تهمت حسدورزی به مؤمنان، از طرف متخلّفان از جهاد و منعشدگان از شرکت، در فتح خیبر
- حرمت مخالفت با پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- پیشگویی خدا، از نحوه عملکرد متخلّفان از حدیبیّه+۲ آیه
- فرمان خداوند به پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، ردّ پیشنهاد غایبان از حدیبیّه، برای شرکت در جنگ خیبر
- فاصله زمانی نزدیک میان صلح حدیبیّه و غزوه خیبر
- تمایل متخلّفان از سفر حدیبیّه به شرکت در جنگ خیبر، برای دستیابی به غنایم
- محرومیّت متخلّفان در سفر به حدیبیّه از شرکت در غزوه خیبر و غنایم ان
- بادیه نشینان متخلّف از سفر به مکّه، در طمع غنایم جنگ خیبر، خواستار همراهی با پیامبر(صلی الله علیه واله)
- بادیه نشینان متخلّف از سفر به مکّه، در طمع غنایم خیبر
- نوید به پیروزی قریب الوقوع مسلمانان و در پی داشتن غنایم بسیار، در غزوه خیبر
- بادیه نشینان متخلّف، در پی تغییر وعده خداوند به مؤمنان، برای دستیابی انان به غنایم خیبر+۱ آیه
- تحریم غنایم خیبر بر بادیه نشینان متخلّف از سفر عمره (حدیبیّه)+۱ آیه
- بادیه نشینان متخلّف از سفر به مکّه، در طمع غنایم جنگ خیبر+۱ آیه
- محرومیّت متخلّفان در ماجرای صلح حدیبیّه، از غنایم خیبر
- نوید به پیروزی قریب الوقوع مسلمانان و در پی داشتن غنایم بسیار، در غزوه خیبر
- کلام الله، از اسما و صفات قران+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور جلوگیری از شرکت بادیهنشینان متخلّف، از سفر مکّه، در جنگ خیبر
- خبر دادن قران از اینده و مطابقت ان با واقع، معجزه حضرت محمّد صلی الله علیه و اله و سند حقانیّت وی
- سطحینگری، عامل تخلّف از فرمان محمّد صلی الله علیه و اله و ناباوری نسبت به وحی
- تهمت حسد ورزی به مؤمنان، از طرف متخلفان از جهاد
- اقلّیتی از منافقان، درککننده حق
- عدم درک حق از سوی بیشتر منافقان
- اکثر منافقان نادان و متخلّف از جهاد، نسبت دهنده حسادت به مؤمنان
- اقلّیتی از منافقان، درک کننده حق
- عدم درک حق از سوی اکثر منافقان