سوره قدر(القدر)، آیه ۱ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۸
معنی کلمات و عبارات
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۱ تا ۳
حسن بن على علیهالسلام فرماید: پیامبر بنىامیه را بر منبر خود دید، از این عمل آنها بدش آمد سپس سوره کوثر و این آیات براى او نازل گردید و بعد از رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم بنىامیه زمام امور را بدست گرفتند. محمد بن یعقوب کلینى بعد از هفت واسطه از امام صادق علیهالسلام روایت کند که فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله در خواب دید که بنىامیه بعد از خودش بر منبرش بالا مى روند و مردم را به قهقرى و گمراهى میخوانند. از خواب بیدار شد در حالتى که محزون و غمگین بود، جبرئیل نازل شد و گفت: یا رسول الله چرا محزونى؟، پیامبر خواب خود را براى جبرئیل بیان داشت. جبرئیل به آسمان رفت پس از لحظه اى آیات ۲.۵ و ۲.۶ و ۲.۷ سوره شعراء و این آیات را براى او نازل گردانید و خداوند شب قدر را براى رسول خود بالاتر از هزار ماه خلافت بنىامیه گردانید. یوسف بن مازن الراسینى گوید: وقتى که امام حسن علیهالسلام با معاویه صلح نمود، جماعتى زبان به سرزنش گشودند و به امام گفتند: با این عمل روى ما را سیاه کردى. امام فرمود: مرا ملامت نکنید بلکه مصلحت چنین بوده است و من از جدم رسول خدا صلى الله علیه و آله شنیدم که فرمود: در خواب دیدم که بنىامیه بر منبر من یکى پس از دیگرى خطبه میخوانند، من از این خواب دلتنگ شدم و غمگین بودم تا این که جبرئیل آمد و مرا تسلى داد و سوره کوثر و سوره قدر را بر من از جانب خداوند نازل کرد و به من باز نمود که عبادت شب قدر بالاتر از مدت خلافت بنىامیه است. یوسف بن سعد گوید: پیامبر خواب دید بنىامیه بر روى منبر او مى جهند مانند جهیدن میمون از دیدن این خواب غضبناک به نظر میرسید تا این که سوره قدر نازل گردید و پیامبر بعد از دیدن این خواب تا زنده بود، خندان نمى گردید. (باید دانست که صلح امام حسن علیهالسلام با معاویه در سال ۴. هجرى اتفاق افتاد و انقراض و سرنگون شدن خلافت بنىامیه در سال ۱۳۲ هجرى واقع شد و با این حساب مدت سلطنت و خلافت بنىامیه ۹۲ سال خواهد شد که از هزار ماه بیشتر است ولى اگر مدت خلافت عبدالله بن زبیر را که در حجاز و اطراف آن و در کوفه در طول سلطنت بنىامیه بوده و قریب هشتاد سال و هشت ماه به طول انجامید، خارج سازیم طول خلافت بنىامیه ۸۳ سال و چهار ماه خواهد گردید که درست همان هزار ماه خواهد بود.) مجاهد گوید: پیامبر درباره مردى از بنىاسرائیل براى مسلمین صحبت به میان آورد و از او تعریف مینمود که هزار ماه سلاح و اسلحه پوشید و در راه خدا به جهاد پرداخت. مسلمین از این موضوع به تعجب افتادند سپس این آیات نازل گردید و فهمانید که عبادت در یک شب قدر از پوشیدن سلاح آن مرد و جهاد در هزار ماه برتر و بالاتر است. باز مجاهد گوید که در میان قوم بنىاسرائیل مردى بود که شبها تا صبح به عبادت مى پرداخت و روز با دشمنان دین تا به شب به جهاد و پیکار مى گذرانید و این عمل او هزار ماه طول کشید و خداوند این سوره را نازل فرمود و تذکر داد که عمل یک شب قدر از این اعمال بالاتر است. على بن عروة گوید: چهار نفر در قوم بنىاسرائیل بودند که هشتاد سال خداوند را عبادت نمودند و کوچکترین گناهى نیز از آنها سر نزد، اینان عبارت بودند از: ایوب و زکریا و حزقیل بن عجوز و یوشع بن نون، اصحاب رسول خدا از این عبادت به شگفت آمدند تا این که جبرئیل آمد و این سوره را نازل نمود و فرمود: که عبادت یک شب قدر از این عبادات بالاتر است. انس مالک گوید: سبب نزول این سوره چنین بوده که مدت عمر امت رسول خدا صلی الله علیه و آله را به او عرضه کردند و نسبت به طول عمر امت هاى سلف کمتر بود. این مقدار عمر در نظر پیامبر کم آمد. خداوند با نزول این سوره به پیامبر خویش فرمود: اگر طول عمر این امت اندک است بر طاعت یک شب آنان ثواب بسیار زیاد دهم تا یک شب قدر آن بهتر از عبادت هزار ماه باشد.
صحیح ترمذى و حاکم صاحب المستدرک و طبرى صاحب جامع البیان از عامه. البرهان فی تفسیر القرآن طى تفسیر آیات مذکور سوره شعراء. تفسیر روض الجنان از خاصه. کتاب تاریخ الخلفاء از عبدالرحمن سیوطى از عامه. تفسیر ابن ابى حاتم و واحدى صاحب اسباب النزول. طبرى صاحب جامع البیان. تفسیر کشف الاسرار. تفسیر روض الجنان یا روح الجنان.
نکات آیه
تفسیر (۹)
روایات و احادیث
۸ - «قال الصادق(ع) نزل القرآن فى لیلة القدر إلى البیت المعمور جملة ثمّ نزل من البیت المعمور على رسول اللّه(ص) فى طول عشرین سنة; [منبع: بحارالأنوار، ج ۸۲، ص ۵۲، ح ۴۳; همان، ج ۹۴، ص ۱۱، ح ۱۴.] امام صادق(ع) فرمود: قرآن در شب قدر به صورت کامل و یک جا، به بیت المعمور نازل گشت و سپس از بیت المعمور به رسول خدا(ص) در طول بیست سال [به صورت تدریجى] نازل شد». ۹ - «عن الرضا(ع) لیلة القدر یقدّر اللّه عزّوجلّ فیها ما یکون من السنة إلى السنة من حیاة أو موت أو خیر أو شرّ أو رزق فما قدّره فى تلک اللیلة فهو من المحتوم; [منبع: عیون اخبارالرضا، ج ۱، ص ۱۸۲، ب ۱۳، ح ۱; نورالثقلین، ج ۵، ص ۶۳۰، ح ۸۲.] از امام رضا(ع) روایت شده است: خداوند در شب قدر، آنچه را که از این سال تا سال بعد پیش خواهد آمد مقدر مى فرماید; از زندگى یا مرگ; از خوب یا بد، یا روزى. پس آنچه را خداوند در این شب مقدر فرمود، آن حتمى خواهد بود». ۱۰ - «عن اسحاق بن عمار عن أبى عبداللّه(ع) قال: سمعته یقول و ناس یسألونه و یقولون إنّ الأرزاق تقسم لیلة النصف من شعبان فقال: لا و اللّه ما ذلک إلاّ فى لیلة تسع عشرة من شهر رمضان و احدى و عشرین و ثلاث و عشرین فإنّ فى لیلة تسع عشرة یلتقى الجمعان و فى لیلة احدى و عشرین یفرق کلّ أمر حکیم و فى لیلة ثلاث و عشرین یمضى ما أراد اللّه جلّ جلاله ذلک و هى لیلة القدر التى قال اللّه: «خیر من ألف شهر»; [منبع: بحارالأنوار، ج ۹۵، ص ۱۴۴، ح ۳; کافى، ج ۴، ص ۱۵۸، ح ۸.] اسحاق بن عمار گوید: شنیدم که امام صادق(ع)، در جواب مردمى که از او سؤال مى نمودند و مى گفتند: ارزاق در شب نیمه شعبان تقسیم مى شود، فرمود: سوگند به خداوند، چنین نیست، آن تقسیم انجام نمى گیرد مگر در شب نوزدهم ماه رمضان، شب بیست ویکم و شب بیست و سوم; زیرا در شب نوزدهم دو مجموعه [از چیزهایى که باید مقدم افتد یا مؤخر افتد ]فراهم مى گردد و در شب بیست و یکم، هر امرى که محکم و به هم پیوسته باشد، جدا و تنظیم مى شود و شب بیست و سوم آنچه خداوند جلّ جلاله اراده فرموده، تنفیذ و اجرا مى گردد و آن شب قدر است که خداوند [درباره آن ]فرموده: خیر من ألف شهر». ۱۱ - «عن زرارة عن أبى جعفر(ع) قال: سألته عن لیلة القدر قال: هى احدى و عشرین أو ثلاث و عشرین; [منبع: امالى شیخ طوسى، ج ۲، ص ۳۰۱; بحارالأنوار، ج ۹۴، ص ۴، ح ۴.] زراره گوید: از امام باقر(ع) از شب قدر سؤال کردم، حضرت فرمود: شب قدر شب بیست و یکم یا شب بیست و سوم است». ۱۲ - «عن ابن عمر قال: قال رسول اللّه(ص): التمسوا لیلة القدر لیلة سبع و عشرین; [منبع: الدرالمنثور، ج ۸، ص ۵۷۸.] از ابن عمر روایت شده که رسول خدا(ص) فرمود: شب قدر را در شب بیست و هفتم بخواهید».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
- تدبیر امور هستی به فرمان الهی در شب قدر+۵ آیه
- تقدیر امور، در شب قدر با نزول فرشتگان، مقتضای ربوبیّت خدا+۱ آیه
- خیر و برتری شب قدر، به سبب نزول قران+۱ آیه
- شب نوزدهم ماه رمضان، از شبهای قدر
- شب بیست و یکم ماه رمضان، از شبهای قدر
- شب بیست و سوم ماه رمضان، از شبهای قدر
- شب بیست و هفتم ماه رمضان، از شبهای قدر
- طلوع فجر، پایان شب قدر+۱ آیه
- شب قدر، سرشار از سلامتی، تا طلوع فجر+۱ آیه
- نزول قران بر پیامبر(صلی الله علیه واله)، در شب قدر+۱ آیه
- خداوند، منشا نزول قران+۱ آیه
- نزول دفعی و کامل قران از سوی خداوند+۳ آیه
- شب قدر، با عظمت و ارزشمند در پیشگاه خداوند+۱ آیه
- نزول قران در شب قدر، نمودی از تقدیر امور مهم در ان شب+۳ آیه
- شب قدر، شب تقدیر، تدبیر و تثبیت امور هستی+۳ آیه
- نزول جبرییل در شب قدر، با اذن خداوند+۱ آیه
- نزول روح و ملایکه در شب قدر به نزدیکترین اسمان به انسانها، با اذن خداوند+۱ آیه
- پدید نیامدن وقفهای در نزول روح و فرشتگان، تا سپیدهدم شب قدر+۲ آیه
- پدید نیامدن وقفهای در نزول روح و فرشتگان، تا هنگام طلوع فجر+۲ آیه
- نزول ملایکه و روح در شب قدر، با ابلاغ سلام خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- نزول ملایکه و روح (جبرییل) به زمین در شب قدر، همراه با سلام جبرییل به مردان و زنان مؤمن+۱ آیه
- ابلاغ سلام خداوند به اولیای خدا در شب قدر، تا هنگام سپیدهدم به وسیله ملایکه و روح+۲ آیه
- شب قدر، سراسر خیر و سلامتی+۱ آیه
- خداوند، نازلکننده قران در شب قدر
- نزول قران در لیلهالقدر، به صورت مجموع بر پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- نزول قران در شب قدر، نشاندهنده سلامتی معارف ان از هر عیب و نقص+۱ آیه
- نزول قران در شب قدر به نزدیکترین اسمان (به انسانها)
- نزول قران به بیت معمور در شب قدر، به صورت مجموع+۱ آیه
- نزول ملایکه الهی در شب قدر، برای ابلاغ تحیّت و سلام خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- نزول ملایکه در شب قدر، با فرمان خدا برای تقدیر امور+۱ آیه