سوره آل عمران، آیه ۴ · جزء ۳ · صفحه ۵۰
مِن قَبْلُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَامٍ
پیش از آن، برای هدایت مردم فرستاد؛ و (نیز) کتابی که حق را از باطل مشخّص میسازد، نازل کرد؛ کسانی که به آیات خدا کافر شدند، کیفر شدیدی دارند؛ و خداوند (برای کیفرِ بدکاران و کافران لجوج،) توانا و صاحب انتقام است.
معنی کلمات و عبارات
«مِن قَبْلُ»: پیشتر. جار و مجرور متعلّق به (أَنزَلَ) است. «هُدیً»: مفعولٌله، و یا حال تورات و انجیل است. «فُرْقَان»: جداسازنده هدایت از ضلالت و حق از باطل و حلال از حرام (نگا: بقره / و انبیاء / ، فرقان / . «ذُوانتِقَامٍ»: انتقامگیرنده.
نزول
سال ۱۵ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۰ رویداد)
- فرض شدن روزه رمضانمرتبط با نزول
15 بعثت · مدینه - کشته شدن کعب بن اشرف
15 بعثت · مدینه - تغییر قبله از بیتالمقدس به کعبه
15 بعثت · مدینه - غزوه بحران
15 بعثت · بحران - غزوه ذی امر
15 بعثت · ذی امر - غزوه قرقرة الکدر
15 بعثت · قرقرة الکدر - اخراج بنیقینقاع از مدینه
15 بعثت · مدینه - سریه نخله
15 بعثت · نخله - غزوه سویق
15 بعثت · قرقرة الکدر / اطراف مدینه - تشریع زکات فطر و نماز عید
15 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - استمرار برنامه هدایت الهى براى مردم در طول تاریخ «نزّل علیک الکتاب ... و انزل التّوریة و الانجیل. من قبل هدى للنّاس»
۲ - هدایت انسانها، فلسفه اصلى نزول کتب آسمانى و ویژگى مهمّ آنها «نزّل علیک الکتاب ... و انزل التّوریة و الانجیل. من قبل هدى للنّاس»
۳ - نقش تعیین کننده کتب آسمانى، در تحقق رسالت و اهداف انبیا «نزّل علیک الکتاب ... و انزل التّوریة و الانجیل. من قبل هدى للنّاس»
۴ - نیاز مردم به هدایت الهى و کتب آسمانى «نزّل علیک الکتاب ... من قبل هدى للنّاس»
بهره مندى مردم از هدایت الهى و کتب آسمانى، حاکى است از نیاز مردم به آن.
۵ - فرقان، از اسامى قرآن «و انزل الفرقان»
بنابر قول بسیارى از مفسّرین، منظور از «فرقان»، قرآن است.
۶ - قرآن، جداکننده حق و باطل از یکدیگر، در زمینه هدایت انسانها «هدى للنّاس و انزل الفرقان»
به گفته مجمع البیان «الفرقان» یعنى چیزى که حق را از باطل متمایز نماید و «هدى للنّاس» قرینه حمل آن بر موارد هدایتى است.
۷ - نزول فرقان از جانب خداوند، براى پیگیرى اهداف کتب آسمانى پیشین «و انزل التّوریة و الانجیل. من قبل ... و انزل الفرقان»
۸ - روى سخن قرآن و دیگر کتب آسمانى با توده هاى مردم نه نژاد و قشرى خاص. «نزّل علیک الکتاب ... هدى للنّاس»
۹ - کفر به آیات خدا، موجب عذاب سخت الهى بر کافران «انّ الّذین کفروا بایات اللّه لهم عذاب شدید»
۱۰ - عذاب شدید کافران پس از اتمام حجت بر آنان از طریق کتب آسمانى «نزّل علیک الکتاب ... انّ الّذین کفروا بایات اللّه لهم عذاب شدید»
۱۱ - کتب آسمانى (قرآن، تورات و انجیل)، از آیات الهى «انزل التوریة و الانجیل ... و انزل الفرقان اِنّ الّذین کفروا بایات اللّه»
۱۲ - عذاب الهى داراى مراتب و درجات* «عذاب شدید»
۱۳ - تهدید شدن اهل کتاب (یهود و نصارا) به عذاب سخت الهى، در صورت کفر به آیات خداوند، قرآن، تورات و انجیل «نزّل علیک ... انّ الّذین کفروا ... لهم عذاب شدید»
از شأن نزول به دست مى آید که مورد آیه، اهل کتابند.
۱۴ - خداوند، «عزیز» (پیروز شکست ناپذیر) و «ذوانتقام» (سخت انتقامگیر) است. «و اللّه عزیز ذو انتقام»
«عزیز» به پیروز شکست ناپذیر گفته مى شود. (مفردات راغب). تنوین در «انتقام»، دلالت بر تفخیم و شدت مى کند و «ذوانتقام»، مبالغه در انتقام است.
۱۵ - آسیب ناپذیرى خداوند از کفر کافران «انّ الّذین کفروا ... و اللّه عزیز»
از ذکر «عزیز» (غالب لا یقهر) به دنبال کفر کافران، این برداشت استفاده مى شود.
۱۶ - ابتلاى کافران به عذاب شدید، انتقام الهى از آنان و نمایانگر شکست ناپذیرى خداوند است. «انّ الّذین کفروا ... لهم عذاب شدید و اللّه عزیز ذوانتقام»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث
۱۷ - فرقان، آیات محکم (غیر متشابه) و کتاب، جملگى قرآن است. «و انزل الفرقان» امام صادق (ع): الفرقان هو کل امر محکم و الکتاب هو جملة القرآن ... [منبع: تفسیر قمى، ج ۱، ص ۹۶ ; تفسیر برهان، ج ۱، ص ۲۶۹، ح ۲.].
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تهدید مسیحیانمنتقمنزول فرقانمحکمات قرآنحق و باطلاتمام حجتتهدید یهوداهداف کتب آسمانیاضرار به خداتهدید اهل کتابحجتهای خداکفر به آیات خداتهدید خداانتقام خداویژگی قرآنکیفر کفراهداف انبیانامهای قرآنرسالت انبیاکیفر کافرانعزیزنیازهای معنوی انسانزمینه هدایتعوامل هدایتاهل عذابسنتهای خدامراتب عذابموجبات عذاب
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۲)
- نزول انجیل از ایات الهی+۱ آیه
- نزول تورات، از ایات الهی+۲ آیه
- نزول قران، ایه خدا+۲ آیه
- کفر به ایات خدا، درپیدارنده عذاب شدید اخرت+۳ آیه
- کفر به ایات قران در پی دارنده عذاب الهی+۲ آیه
- . ذوانتقام
- انتقام خدا از کافران، به وسیله عذاب کردن انان+۲ آیه
- کفر به ایات الهی سبب انتقام از کافران
- انجیل دربردارنده ایات خدا+۱ آیه
- انجیل، نازل شده ازسوی خدا، پیش از نزول قران+۱ آیه
- انجیل، کتاب هدایت برای مردم+۲ آیه
- یگانگی خدا در افرینش و تدبیر جهان، مقتضی نزول تعالیم و کتابهای اسمانی برای هدایت مردم+۲ آیه
- توحید، موجب هدایت، رشد و رهایی از سرگردانی+۵ آیه
- تورات، کتابی نازل شده قبل از قران+۲ آیه
- هدایتگری برای تودههای مردم، از اوصاف تورات+۳ آیه
- تهدید اهلکتاب به عذاب الهی، به علّت حقستیزی و اصرار بر کفر+۴ آیه
- هشدار کافران به عذاب سخت، از سوی خداوند+۲ آیه
- مسیحیان کافر و حقناپذیر، مورد تهدید خدا به عذاب قیامت+۱۰ آیه
- کافران یهود، مورد تهدید خدا به عذاب دردناک+۲ آیه
- قران، حاوی رهنمودها و دلایلی روشن، جهت دستیابی به میزانی برای تمییز حق از باطل+۳ آیه
- وجوب ایمان به ایات الهی+۴ آیه
- حرمت کفر به ایات الهی+۳ آیه
- عذاب خدا، کیفری بس شدید
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۵ آیه
- عزّت خداوندی، مقتضی عذاب کافران
- هدایت، جلوه عزّت خدا+۲ آیه
- عزّت الهی، توام با کیفر و انتقام گیری از مستحقّان کیفر+۱ آیه
- علم خداوند، مبنای مجازاتهای او
- قران، از مصادیق فرقان و جداکننده حق از باطل+۳ آیه
- کتابهای اسمانی، از مصادیق فرقان+۱ آیه
- خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر+۲ آیه
- فرقان، از صفات قران+۳ آیه
- کفر به ایات قران، در پی دارنده عذاب الهی+۳ آیه
- نزول قران، ایه و نشانه ای از خداوند+۲ آیه
- نزول دفعی و کامل قران از سوی خداوند+۱ آیه
- کفرورزی به ایات الهی و کتابهای اسمانی، سبب کیفر و تهدید خداوند به انتقام شدید+۱ آیه
- ایات خدا، از نامهای کتابهای اسمانی+۱ آیه
- فرقان (جدا کننده حق از باطل)، از نامهای کتابهای اسمانی+۱ آیه
- احکام و معارف کتابهای اسمانی، نازل شده از جانب خداوند و با وحی او+۱ آیه
- نقش کتابهای اسمانی، در تشخیص حق از باطل+۱ آیه
- انتقام خدا از کافران، به وسیله عذاب کردن انان+۲ آیه
- همه انسانها، حتّی کافران، از مخاطبان قران و موظّف به رعایت احکام ان+۱ آیه
- خداوند، نازلکننده کتاب (قران) بر محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- تکذیب ایات الهی، سبب انتقام از تکذیبگران
- انکار و کفر به معجزات و ایات الهی، سبب عذاب شدید کافران
- مسیحیان کافر و حقناپذیر، مورد تهدید خداوند به عذاب قیامت+۱۰ آیه
- انجیل، کتابی نازل شده از سوی خداوند، برای هدایت مردم+۲ آیه
- تورات، کتابی نازل شده برای هدایت مردم به سوی خدا+۳ آیه
- قران، کتابی هدایتگر و مشتمل بر تعالیم هدایت بخش+۲ آیه
- توحید، زمینه هدایت و رشد ادمی+۵ آیه
- کافران یهود، مورد تهدید خداوند+۴ آیه
- کفر یهود به ایات خداوند+۳ آیه