سوره مدثر(المدثر)، آیه ۵۶ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۷۷
وَمَا يَذْكُرُونَ إِلَّا أَن يَشَاءَ اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَىٰ وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ
و هیچ کس پند نمیگیرد مگر اینکه خدا بخواهد؛ او اهل تقوا و اهل آمرزش است!
معنی کلمات و عبارات
«مَا یَذْکُرُونَ»: پند و اندرز نمیگیرند. یادآور نمیشوند. «أَهْلُ»: سزاوار. شایسته. «أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ»: سزاوار آمرزگاری و گذشت است، و غفار او است و بس.
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - اختیار و خواست انسان مستقل نیست; بلکه منوط به مشیّت و خواست خداوند به داشتن این اختیار و خواست است. «و ما یذکرون إلاّ أن یشاء اللّه»
برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که خداوند در آیه قبل (فمن شاء ذکره)، براى بشر خواست و اختیار قائل شده است و در آیه مورد بحث فرمود: این خواست و اختیار، بسته به مشیت و خواست خداوند است. بنابراین بشر در اختیار و خواست خود، مستقل نیست.
۲ - تعلق مشیت الهى، به مختار و آزاد بودن بشر «فمن شاء ذکره . و ما یذکرون إلاّ أن یشاء اللّه»
۳ - اراده و خواست خداوند، مستقل، مطلق و بالاتر از همه خواست ها و اراده ها است. «و ما یذکرون إلاّ أن یشاء اللّه»
۴ - بیدارى و پندگیرى از قرآن به توفیق الهى است. «و ما یذکرون إلاّ أن یشاء اللّه»
آیه شریفه مى رساند که خواست انسان وابسته به خواست خداوند است. در ضمن مى فهماند که پندگرفتن و متذکر شدن از قرآن نیز، به توفیق الهى است.
۵ - خداوند، سزاوار پروا داشتن از او و تقواپیشگى است. «هو أهل التقوى»
۶ - شناخت خداوند، موجب تقواپیشگى و پروا داشتن از او است. «هو أهل التقوى»
برداشت یاد شده، از معرفى شدن خداوند به «أهل تقوا»، استفاده مى شود.
۷ - خداوند، اهل آمرزش است. «هو ... أهل المغفرة»
۸ - تقواپیشگى، از زمینه هاى جلب آمرزش الهى «هو أهل التقوى و أهل المغفرة»
تقدیم «أهل التقوى» بر «أهل المغفرة»، ممکن است نشانگر مطلب یاد شده باشد.
۹ - اهلیت خداوند به تقواپیشگى و آمرزش گناهان، مقتضى پذیرش بیدارباش ها و پندهاى او در قرآن «فمن شاء ذکره ... هو أهل التقوى و أهل المغفرة»
برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که جمله «هو أهل التقوى...»، در مقام تعلیل براى «فمن شاء ذکره» است.
۱۰ - هشدار و ترغیب، از روش هاى تربیتى و هدایتى قرآن «هو ... أهل المغفرة»
برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که این سوره، با فرمان انذار و اخطار آغاز گردیده (قم فأنذر...) و با مغفرت و آمرزش الهى، خاتمه یافته است.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهل التقویاهل المغفرةعلو اراده خداعلو مشیت خدامنشأ اختیارمنشأ تذکرمنشأ عبرت از قرآنموجبات ترس از خدااستقلال اراده خدازمینه جلب آمرزشهای خداآثار آمرزشگری خدازمینه عبرت از قرآنآثار توفیقات خداآمرزشگری خداآثار خداشناسیعوامل تقوابشارتهای قرآنانذارهای قرآنآثار ترس از خداترس از خدااختیار انسانآثار مشیت خداروش تربیتروش هدایتآثار تقوا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱)
- اهلالتّقوی
- اهلالمغفره
- سزاواری خدا برای پرواپیشگی از او سبب منوطبودن پندگیری از قران به مشیّت الهی+۱ آیه
- اهل التّقویبودن خداوند، مقتضی دعوت الهی به اندرزهای قرانی+۲ آیه
- اهل التّقوی از اسما و صفات الهی
- تربیت و رهنمون ساختن انسانها به خدا به وسیله تذکار، و یاداوری از روشهای تربیتی قران+۹ آیه
- تربیت و رهنمون ساختن انسانها به خدا، به وسیله تذکار و یاداوری از روشهای تربیتی قران+۷ آیه
- اراسته شدن به تقوا، زمینه برخورداری از مغفرت الهی+۴ آیه
- تقواپیشگان، مشمول مغفرت و امرزش پروردگار+۴ آیه
- تنها خداوند، قادر بر مغفرت و صاحب اختیار اجرای ان
- اختیار انسانها در قبول موعظه، منوط به مشیت خداوند+۲ آیه