تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) کَلاَّ وَ الْقَمَرِ (32) وَ اللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ (33) وَ الصُّبْحِ إِذا أَسْفَرَ (34) إِنَّها لَإِحْدَى الْکُبَرِ (35) نَذِيراً لِلْبَشَرِ (36) لِمَنْ شاءَ مِنْکُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ (37) کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِينَةٌ (38) إِلاَّ أَصْحابَ الْيَمِينِ (39) فِي جَنَّاتٍ يَتَساءَلُونَ (40) عَنِ الْمُجْرِمِينَ (41) ما سَلَکَکُمْ فِي سَقَرَ (42) قالُوا لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّينَ (43) وَ لَمْ نَکُ نُطْعِمُ الْمِسْکِينَ (44) وَ کُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِينَ (45) وَ کُنَّا نُکَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ (46) حَتَّى أَتانَا الْيَقِينُ (47) فَما تَنْفَعُهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعِينَ (48) فَما لَهُمْ عَنِ التَّذْکِرَةِ مُعْرِضِينَ (49) کَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ (50) فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ (51) بَلْ يُرِيدُ کُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتى‌ صُحُفاً مُنَشَّرَةً (52) کَلاَّ بَلْ لا يَخافُونَ الْآخِرَةَ (53) کَلاَّ إِنَّهُ تَذْکِرَةٌ (54) فَمَنْ شاءَ ذَکَرَهُ (55) وَ ما يَذْکُرُونَ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوى‌ وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ (56) ترجمه‌ نه چنين است سوگند بماه‌ و سوگند بشب وقتى که پشت کند و منقضى گردد و سوگند بصبح چون روشن شود همانا آن يکى از بزرگترين موجبات تذکّر است‌ بيم دهنده‌اى است براى انسان‌ براى هر که بخواهد از شما که مقدّم شود در ايمان يا مؤخر گردد هر کس بآنچه کسب کرده در گرو است‌ مگر ياران دست راست‌ در بهشتهائى ميپرسند از گناهکاران‌ چه چيز در آورد شما را در دوزخ‌ گويند نبوديم از نماز گزاران‌ و نبوديم که اطعام کنيم درويش را و بوديم که وارد در باطل و بيهوده گوئى ميشديم با بيهوده گويان‌ و بوديم که تکذيب مينموديم‌ جلد 5 صفحه 305 روز جزا را تا آنکه آمد ما را يقين‌ پس سود نمى‌بخشد آنها را شفاعت شفاعت‌کنندگان‌ پس چيست آنها را که از موجبات تذکّر و پند رو گردانند گوئيا آنها خرهاى رمنده‌اند که گريخته باشند از شير بلکه ميخواهد هر مردى از آنها که باو داده شود نامه‌هاى گشاده‌ نه چنين است بلکه نميترسند از آخرت‌ نه چنين است همانا آن مايه پند است‌ پس هر که بخواهد پند ميگيرد از آن‌ و پند نميگيرند از آن مگر آنکه بخواهد خدا او سزاوار است که بترسند مردم از او و سزاوار بآمرزش است. تفسير خداوند متعال ردع و منع فرموده است کسانيرا که منکر سقر و زبانيه و موجب تذکر بودن آيات قرآنيه شدند ميفرمايد نه چنين است که شما تصوّر نموديد يا انکار فرموده متذکّر شدن آنانرا بمواعظ الهيه و ميفرمايد نه چنين است که شما متذکّر شويد قسم بماه تابان که رفعت و عظمت آن مشهود است و قسم بشب وقتى که پشت کند که زمان راز و نياز با خدا است و منقضى شود يا بيايد در دنبال روز و موجب آسايش خلق گردد چون اذا دبر با الف و بى‌همزه نيز قرائت شده است و آن با معناى اخير انسب است و قسم بصبح وقتى که عالم را بنور خود منوّر نمايد که آن سقر يا آيات قرآنيه يکى از بزرگترين موجبات تذکّر بشر متذکّر است و در حديث سابق که ذکرى بولايت امير المؤمنين عليه السّلام در آن تفسير شده بود احدى الکبر هم بآن تفسير شده و کبر جمع کبرى بمعناى عظمى است و آن موجب ترس و بيم انسان از خدا است نه تمامى بلکه کسانيکه بخواهند پيش قدم در امر خير شوند يا پيروى از ايشان نمايند و در رتبه متأخره بآنها ملحق گردند و زود يا دير قبول اسلام نمايند و در حديث سابق بکسانيکه تقدّم يافتند بولايت و مؤخر شدند از سقر و کسانيکه تأخر يافتند از ولايت و مقدّم شدند بسقر تفسير شده و بعضى تقدّم را عبارت از ايمان و اطاعت و تأخر را عبارت از کفر و معصيت دانسته و گفته‌اند مؤمن و مطيع مقدّم است در عقول و درجات و کافر و عاصى مؤخر است در آنها و هر نفسى گرو اعمال خود نزد خدا است و تا از عهده تکاليف الهيّه برنيايد خلاصى براى او متصوّر نيست مگر کسانيکه نامه اعمالشان بدست راستشان داده شد که برات آزادى از جهنّم را از خدا گرفته و خود را از گرو بيرون‌ جلد 5 صفحه 306 آورده‌اند و در حديث سابق بشيعيان اهل بيت اطهار با تأکيد بقسم تفسير شده و قمّى ره آنرا تأييد نموده است و ايشان در بهشتها از يکديگر سؤال مينمايند از حال گناهکاران يا در آنجا سؤال ميکنند از گناهکاران که در جهنمند چون ميبينند آنها را که چه موجب شد که شما جهنمى شديد و آنها جواب ميدهند که ما در دنيا از نماز گزاران نبوديم و در بعضى از روايات به اين معنى تصريح شده و در بعضى بترک تبعيّت از ائمه اطهار چون مراد از سابقون در قول خداوند و السّابقون السّابقون اولئک المقرّبون ايشانند و اينجا مراد از مصلّى تابع است و در بعضى بترک تولّاى ايشان و ترک صلوات بر آن ذوات مقدّسه تفسير يا تأويل شده است و از اطعامات واجبه بمساکين و فقرا خوددارى مينموديم و قمّى ره آنرا از قول امام عليه السّلام به نپرداختن خمس آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تفسير نموده است و شايد مراد بيان تعميم آن باشد و ما با اهل معصيت همکارى مينموديم و با اينهمه خطا و گناه منکر روز جزا هم بوديم که بالاتر از همه است و از اينجا ميتوان استدلال نمود بر آنکه کفار معاقبند بفروع چنانچه معاقبند باصول و به اين باقى بوديم تا آنکه مرگ گريبان ما را گرفت و يقين کرديم آنچه انبيا و اوليا فرمودند و ما باور نميکرديم راست بود خدا ميفرمايد پس هيچ يک از شفعاء روز جزا از انبيا و اوليا و علما و صلحا از چنين اشخاصى شفاعت نميکنند و بر فرض هم بنمايند پذيرفته نخواهد شد و بحال آنها فائده ندارد پس چه ميشود آنها را که از قرآن رو گردان شدند و در بعضى از روايات تذکره بولايت مولى تفسير شده گويا آنها خرهاى وحشى هستند که از شير فرار نموده‌اند تشبيه فرموده کسانيرا که اعراض از حق و تنفّر از استماع آيات قرآن نمودند بخرهاى وحشى که از مشاهده شير فرار ميکنند و اگر مراد از تذکره ولايت مولى باشد که ذکر شد تشبيه از دو طرف است يعنى آنها بخرها و مولى بشير تشبيه شده و لطفش زيادتر خواهد بود و چون گفته‌اند آنها از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خواسته بودند که براى هر يک نامه‌اى از خدا بياورد که در آن نوشته باشد اى فلان بمحمد ايمان بياور تا ايمان بياورند خدا فرموده اينها بمعجزاتى که از تو در اينمدت ظاهر شده ايمان نميآورند بلکه‌ جلد 5 صفحه 307 هر يک از آنها منتظرند از آسمان بر ايشان نامه‌هاى سر گشاده‌اى باسم و رسم بيايد و بخوانند آنها را و ايمان بياورند چنين نخواهد شد خدا تقاضاى بيجا را نمى‌پذيرد اينها بهانه است جهت اعراض آنها آنستکه ترس از آخرت ندارند و براى اين از قرآن اعراض نمودند و چنين نيست که آنها ميگويند که قرآن کافى براى تذکّر ما نيست همانا موجب تذکّر و تنبّه بنحو اتمّ و اکمل همان قرآن است پس کسيکه طالب تذکّر باشد متذکّر و متّعظ ميشود بآن و متذکّر و متّعظ نشوند بآن مگر آنانکه بخواهد خدا تذکّر و اتّعاظ آنها را بآن باراده و اختيار خودشان چون اراده الهيّه سابق بر اراده خلق است و هر عمل خيرى بايد بتوفيق الهى انجام يابد و جبر و تفويض نيست بلکه امر بين امرين است و خداوند سزاوار است که بندگان از او بترسند و از معصيت او پرهيز نمايند و سزاوار است که اگر توبه نمايند از تقصير آنها بگذرد و آنانرا بيامرزد در توحيد از امام صادق عليه السّلام در اين آيه نقل شده که خدا فرموده من سزاوارم که بندگان از من بترسند و چيزى را با من شريک قرار ندهند و من سزاوارم که اگر آنها چيزى را با من شريک قرار ندادند داخل نمايم آنانرا در بهشت و آنکه خداوند قسم ياد فرموده بعزّت و جلال خود که اهل توحيد را هيچوقت معذّب بآتش نفرمايد در ثواب الاعمال و مجمع از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که کسيکه سوره مدّثر را در نماز واجب خود قرائت نمايد حق است بر خدا که قرار دهد او را با پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در درجه آنحضرت و هيچوقت او را در دنيا بدبخت نفرمايد و الحمد للّه ربّ العالمين و صلّى اللّه على محمّد و آله الطاهرين. جلد 5 صفحه 308