سوره مزمل(المزمل)، آیه ۲ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۷۴
معروف به: قم اللیل الا قلیلا
شب را جز اندکی به عبادت برخیز.
معنی کلمات و عبارات
«قُمْ»: پاشو! برخیز! مراد برخاستن از خواب و شبزندهداری و پرداختن به نماز و نیایش است. «قَلِیلاً»: مستثنی است. برابر این آیه، حضرت تنها اندکی از شب میتوانست بخوابد.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - فرمان خداوند به پیامبر(ص)، به شب زنده دارى جز اندکى از شب «قم الّیل إلاّ قلیلاً»
«إلاّ قلیلاً» استثنا از «لیل» است و مقصود از آن، استثنا از اجزاى یک شب و یا استثنا از لیالى (شب ها) است. برداشت یاد شده، مبتنى بر احتمال نخست است.
۲ - رخصت یافتن پیامبر(ص)، به ترک شب زنده دارى در اندکى از شب ها از سوى خداوند «قم الّیل إلاّ قلیلاً»
در صورتى که «إلاّ قلیلاً» استثنا از شب باشد - نه اجزاى آن - مفاد آیه چنین مى شود: پیامبر(ص) اجازه دارد به خاطر بروز برخى از موانع (همچون جنگ، بیمارى، سفر و...) نماز شب را ترک کند.
۳ - اهمیت و جایگاه بلند شب زنده دارى، در سلسله تعالیم اسلام «قم الّیل إلاّ قلیلاً»
۴ - نقش تعیین کننده عبادت و شب زنده دارى، در تقویت روحیه و مقاومت در برابر مشکلات تبلیغى و رسالت دینى «قم الّیل إلاّ قلیلاً»
به گفته مفسران، این آیات در مکه نازل شده است. فرمان خداوند به شب زنده دارى در دوران مکّى (زمانى که رسالت پیامبر(ص) در سخت ترین شرایط قرار داشت) مى تواند گویاى حقیقت یاد شده باشد.
۵ - شب هنگام، زمان مناسب براى عبادت و راز و نیاز به درگاه الهى «قم الّیل إلاّ قلیلاً»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۵ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۵ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۱۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲
روایات و احادیث
۶ - «عن محمد بن مسلم عن أبى جعفر(ع) قال: سألتُه عن قول اللّه: «قم اللیل إلاّ قلیلاً» قال: أمره اللّه أن یصلّى کلَّ لیلة إلاّ أن یأتى علیه لیلةٌ فى اللیالى لایصلى فیها شیئاً; [منبع: تهذیب الأحکام، ج ۲، ص ۳۳۵، ح ۲۳۶; نورالثقلین، ج ۵، ص ۴۴۶، ح ۴.] محمدبن مسلم گوید: از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند: «قم اللیل إلاّ قلیلاً» سؤال کردم، فرمود: خداوند به او (رسول اللّه) دستور داده که هر شب نماز [شب ]بخواند; مگر این که شبى از شب ها بیاید که در آن نتواند نمازى بخواند».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
نماز شب محمدمحدوده تهجد محمداهمیت تهجدآداب عبادتآثار تهجداختصاصات محمدآثار عبادتاستقامت در تبلیغاختیارات محمدعوامل استقامتعوامل تقویت روحیهاوامر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۷)
- مخیّر بودن پیامبر(صلی الله علیه واله) در شبزندهداری بین یک دوم از شب یا کمتر و بیشتر از ان+۲ آیه
- دستور خداوند به عبادت شبانه و توجّه به خدا، در جهت پرورش و اماده شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) برای دریافت قران+۵ آیه
- دستور نماز شب به پیامبر(صلی الله علیه واله) در جهت تربیت و اماده شدن ان حضرت برای دریافت قران+۴ آیه
- ترتیل قران در نیمه شب، فراهمکننده زمینه دریافت وحی الهی برای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- نیمه شب، زمانی مناسب برای ترتیل قران (خواندن همراه با تانّی و تامّل)+۱ آیه
- ماموریّت پیامبر(صلی الله علیه واله) به قرایت قران، همراه با تانّی و تامّل در نماز+۲ آیه
- تلاوت قران در نماز شب، ماموریّت پیامبر(صلی الله علیه واله)از طرف خدا+۴ آیه
- دستور خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله) برای تهجّد و قیام در شب، به منظور مهیّا شدن جهت تلقّی وحی+۱ آیه
- وجوب نماز شب و تهجّد بر پیامبر(صلی الله علیه واله)، افزون بر واجبات دیگر+۶ آیه
- ستایش خدا، از تلاوت قران به اندازه ممکن و تهجّد+۲ آیه
- یاد و ذکر خداوند، از جمله عبادتهای مورد سفارش در شب+۱ آیه
- نماز شب، از مصادیق اشکار تهجّد+۱۱ آیه
- وجوب نماز شب و تهجّد بر پیامبر(صلی الله علیه واله) افزون بر واجبات دیگر+۶ آیه
- بهپاخواستن پیامبر(صلی الله علیه واله) در دو سوم یا نصف یا یک سوم از شب برای تهجّد، از وظایف او+۴ آیه
- به پا داشتن نیمی از شب یا کمتر یا بیشتر از ان برای تهجّد و عبادت، توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- وجوب شب زنده داری و تهجّد بر پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- مامور بودن پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) به تهجّد و نماز شب+۹ آیه
- بیدار شدن از خواب در دل شب برای تهجّد و قرایت قران، توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- تهجّد و شب زنده داری پیامبر(صلی الله علیه واله)، موجب سهل شدن رسالت ان حضرت+۵ آیه
- عبادت و نیایش شبانه، زمینه ساز سخن استوار و ثابت+۵ آیه
- عبودیت محمد(صلی الله علیه واله) برای خدا، سبب کسب لیاقت برای نزول قران+۷ آیه
- اشتغالات روزانه، مانع عبادت کامل و پیراسته از کاستی+۲ آیه
- شب هنگام، زمانی مناسب برای عبادت و راز و نیاز به درگاه الهی+۱۰ آیه
- نیمه شب، زمانی مناسب برای ترتیل قران (خواندن همراه با تانّی و تامّل)+۱ آیه
- عبودیّت محمّد(صلی الله علیه واله) برای خدا، سبب کسب لیاقت، جهت نزول قران بر وی+۷ آیه
- دستور خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله برای تهجد و قیام در شب، به منظور مهیّا شدن، جهت دریافت وحی+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به تهجّد و شبزندهداری، همراه با تلاوت قران+۲ آیه
- تهجّد پیامبر صلی الله علیه و اله همراه با یاد و ذکر خدا، از توصیههای خداوند+۱ آیه
- وجوب تهجّد و نماز شب بر پیامبر صلی الله علیه و اله، افزون بر واجبات دیگر+۵ آیه
- به پا داشتن نیمی از شب یا کمتر یا بیشتر از ان، برای تهجّد و عبادت، سفارش خدا به محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- «قُمِ»
- اقامه نماز از جانب پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله زمینه تلقّی وحی از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- رسول خدا صلی الله علیه و اله نیازمند خواب و استراحت+۱ آیه
- وجوب نماز شب بر پیامبر صلی الله علیه و اله دستوری تربیتی در راستای امادهسازی ان حضرت برای دریافت قران+۱ آیه
- مامور بودن پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله به تهجّد و نماز شب+۹ آیه
- وجوب شبزندهداری و نماز شب و تهجّد بر پیامبر صلی الله علیه و اله+۵ آیه
- ترتیل قران در نیمه شب، فراهمکننده زمینه دریافت وحی الهی برای پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه