آیه ۶ سوره مزمل

سوره مزمل(المزمل)، آیه ۶ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۷۴

معنی کلمات و عبارات
«نَاشِئَةَ»: قیام. برخاستن. مراد عبادت شبانه است. مصدر ثلاثی مجرّدی است همچون خَاتِمَة و فَاتِحَة و عَاقِبَة. «وَطْأً»: سنگینی. ثبات. اثر (نگا: أضواءالبیان).
نزول
نکات آیه
۱ - شب، بهترین زمان براى برگزارى نماز و انجام دادن عبادت «قم الّیل ... إنّ ناشئة الّیل ... و أقوم قیلاً» «ناشئة» مشتق از «نَشْأ» (حادث شدن، پدید آمدن) و به معناى حادثه و پدیده است (مصباح المنیر). اضافه «ناشئة» به «اللیل»، مى تواند اضافه بیانیه و یا اضافه ظرفیه باشد. گفتنى است که آیه یاد شده تعلیل براى «قم اللیل...» مى باشد; یعنى، شب را به پاخیز چون شب... . ۲ - ایستادن در پیشگاه خدا با گامى استوارتر و گفتوگو در محضر او با سخنانى راست تر و ریشه دارتر، دو امتیاز برجسته نماز و عبادت شبانه «هى أشدّ وطًا و أقوم قیلاً» ضمیر «هى» به «ناشئة» بازمى گردد. «أشدّ» معادل «أثبت» (با ثبات تر، استوارتر) و «وطىء» مرادف «قیام» (ایستادن) است (لسان العرب). «أقوم» نیز به معناى «أسدّ» (محکم تر) و «قیلاً» همتاى «مقال» (سخن گفتن) است; یعنى، آن (پدیده شب) از حیث ایستادن (ایستادن در پیشگاه خدا) استوارتر و از حیث سخن (سخن گفتن در محضر خدا) محکم تر است. ۳ - نماز شب، پدیده اى بس ارزشمند و والا در پیشگاه خداوند «إنّ ناشئة الّیل هى أشدّ» در صورتى که اضافه «ناشئة اللیل» ظرفیه باشد; مقصود از پدیده، عبادت شبانه بوده و معناى «إنّ ناشئة اللیل» چنین خواهد بود: «به راستى پدیده اى (عبادتى) که در شب واقع مى شود...». گفتنى است که آیه شریفه در مقام تمجید و ستایش از عبادت شبانه است. ۴ - قیام و قرائت، اساسى ترین ارکان عبادت و نماز «هى أشدّ وطًا و أقوم قیلاً» اختصاص به ذکر یافتن دو رکن قیام (أشدّ وطئًا) و قرائت (أقوم قیلاً) از میان ارکان پنجگانه نماز، بیانگر مطلب یاد شده است. ۵ - لزوم پرداختن به تهّجد، پس از استراحت «إنّ ناشئة الّیل هى أشدّ وطًا» برخى از اهل لغت «ناشئة اللیل» را به برخاستن پس از خوابیدن (القومة بعد النومة) معنا کرده اند (قاموس المحیط). ۶ - برگزارى نماز شب، اختصاص به ساعتى مشخص ندارد. «إنّ ناشئة الّیل» «ناشئة اللیل»، به معناى هر ساعتى از شب نیز آمده است (قاموس المحیط). ۷ - بخش نخست شب، زمان مناسب براى عبادت و نماز «إنّ ناشئة الّیل هى أشدّ وطًا» یکى از معانى «ناشئة اللیل»، ساعات اول شب است (قاموس المحیط). ۸ - انسان هاى اهل تهّجد، استوارتر و با صلابت تر از دیگران در کردار و گفتار «إنّ ناشئة الّیل هى أشدّ وطًا» یکى از احتمالات مطرح در آیه شریفه، این است که «ناشئة» صفت براى موصوف محذوف است; یعنى، «إنّ النفس الناشئة فى اللیل». گفتنى است که برداشت یاد شده بر این اساس است که مفضل علیه «أشدّ» و «أقوم»، انسان هاى غیر متهجد باشند; یعنى، «النفس الناشئة فى اللیل هى أشدّ وطئاً... من النفس الغیر الناشئة فیه».
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۹ - «عن هِشام بن سالم عن أبى عبداللّه(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ: إنّ ناشئة اللیل هى أشدّ وطئاً و أقوم قیلاً» قال: یعنى بقوله: «و أقوم قیلاً» قیامَ الرّجل عن فِراشه یرید به اللّهَ لایرید به غیرَه; [منبع: کافى، ج ۳، ص ۴۴۶، ح ۱۷; نورالثقلین، ج ۵، ص ۴۴۸- ، ح ۱۵ و ۱۶.] هشام بن سالم از امام صادق(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ: «إنّ ناشئة اللیل هى أشد وطئاً و أقوم قیلاً» روایت نموده که فرمود: مقصود از «و أقوم قیلاً» برخاستن شخص از رختخواب خود است در حالى که قصدش خدا باشد و غیر او را اراده نکند». ۱۰ - «عن أبى جعفر و أبى عبداللّه (علیهماالسلام) إنّهما قالا: هى القیامُ فى آخر اللیل إلى صلاة اللیل; [منبع: مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۵۷۰; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۴۴۹، ح ۱۹.] از امام باقر و امام صادق(علیهماالسلام) روایت شده که فرموده اند: [مراد از] آن [«ناشئة اللیل»] برخاستن در آخر شب براى نماز شب است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
  • تهجّد توام با اخلاص، امری پسندیده و ارزشمند
  • شبزندهداری، از عوامل مؤثّر در ایجاد روحیّه و پایداری در برابر مشکلات+۴ آیه
  • دستور خداوند به عبادت شبانه و توجّه به خدا، در جهت پرورش و اماده شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) برای دریافت قران+۵ آیه
  • دستور نماز شب به پیامبر(صلی الله علیه واله) در جهت تربیت و اماده شدن ان حضرت برای دریافت قران+۴ آیه
  • عبادت در شب، مایه زدودن اشتغالات دنیایی از دل و ازدیاد صفای قلب
  • تهجّد توام با اخلاص، پسندیده و ارزشمند
  • مامور بودن پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) به تهجّد و نماز شب+۹ آیه
  • سفارش خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله) به ذکر و یاد خدا، در شب و روز+۳ آیه
  • تهجّد و شب زنده داری پیامبر(صلی الله علیه واله)، موجب سهل شدن رسالت ان حضرت+۵ آیه
  • گفتگو با خدا در هنگام شبانه، سخنی محکم و استوار+۱ آیه
  • عبادت و نیایش شبانه، زمینه ساز سخن استوار و ثابت+۵ آیه
  • شب هنگام، فرصتی مناسب و شایسته برای عبادت پروردگار+۴ آیه
  • شب هنگام، زمانی مناسب برای عبادت و راز و نیاز به درگاه الهی+۱۰ آیه
  • عبادت در شب، مایه ازدیاد صفای قلب
  • دستور خداوند به عبادت شبانه و توجّه به خدا، در راستای تربیت و اماده شدن محمّد صلی الله علیه و اله برای دریافت وحی+۱ آیه
  • تهجّد و شبزندهداری محمّد صلی الله علیه و اله، مایه زدودن اشتغالات دنیایی و ازدیاد صفای قلب وی
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور عبادت شبانه، جهت اماده شدن برای دریافت قران+۱ آیه
  • اخلاص محمّد صلی الله علیه و اله در تهجّد و شبزندهداری
  • اقامه نماز از جانب پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله زمینه تلقّی وحی از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • وجوب نماز شب بر پیامبر صلی الله علیه و اله دستوری تربیتی در راستای امادهسازی ان حضرت برای دریافت قران+۱ آیه
  • مامور بودن پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله به تهجّد و نماز شب+۹ آیه
  • مامور بودن پیامبراکرم صلی الله علیه و اله به تهجّد و نماز شب+۷ آیه
واژه‌ها