سوره ملک(الملك)، آیه ۴ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۲
ثُمَ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِئاً وَ هُوَ حَسِيرٌ
بار دیگر (به عالم هستی) نگاه کن، سرانجام چشمانت (در جستجوی خلل و نقصان ناکام مانده) به سوی تو باز میگردد در حالی که خسته و ناتوان است!
معنی کلمات و عبارات
«کَرَّتَیْنِ»: دو بار. در اینجا تثنیه برای کثرت است. یعنی بارها و بارها. «یَنقَلِبْ»: باز میگردد. بر میگردد. «خَاسِئاً»: فروهشته. حیران. «حَسِیرٌ»: خسته و درمانده. از کار افتاده. مراد این است که انسان هر اندازه بنگرد، خلل و رخنهای پیدا نمیکند، و هر بار که به تحقیق بپردازد و بر معلومات خود بیفزاید، دچار سرگشتگی و حیرت بیشتر میگردد.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - تشویق و ترغیب خداوند به تأمل و نگاه مکرر و ژرف تر، در آفرینش جهان و نظم و انسجام موجود در آن «الذى خلق سبع سموت ... ثمّ ارجع البصر کرّتین»
۲ - بشر هر اندازه که به جهان آفرینش بیشتر بنگرد، بر شگفتى و فروتنى او در برابر عظمت آن افزوده خواهد شد. «ثمّ ارجع البصر کرّتین ینقلب إلیک البصر خاسئًا و هو حسیر»
«خاسىء»به معناى دور شده از مراد و ناکام و «حسیر» به معناى خسته و درمانده است. مقصود آیه شریفه، بیان این حقیقت است که آدمى هرچند بسیار تلاش و فکر کند، به مراد خویش - که پیدا کردن عیب و نقصى در نظام خلقت است - نخواهد رسید; بلکه در برابر عظمت آن شگفت زده شده و سر تعظیم فرود خواهد آورد.
۳ - تفکر و تأمل مکرّر و عمیق تر در آفرینش جهان، موجب آگاهى و شناخت فزون تر و ژرف تر نظم و انسجام آن خواهد شد. «هل ترى من فطور . ثمّ ارجع البصر کرّتین ینقلب إلیک البصر خاسئًا و هو حسیر»
۴ - طبیعت، بستر خداشناسى «خلق سبع سموت ... ثمّ ارجع البصر کرّتین ... و هو حسیر»
۵ - نسبت دادن بى نظمى و ناهماهنگى به آفرینش جهان، نشانه غفلت و سطحى نگرى است. «هل ترى من فطور . ثمّ ارجع البصر کرّتین ینقلب إلیک البصر خاسئًا و هو حسیر»
از این که خداوند انسان ها را به تفکر و نگاه مکرر به جهان آفرینش فرا خوانده و بر نظم و اتقان آن تأکید فرموده است، مى توان استفاده کرد که عقیده به وجود بى نظمى و نابسامانى در جهان، پندارى نابجا و نشانه غفلت بشر و سطحى نگرى او است.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اسناد بی نظمی به آفرینشخضوع در برابر آفرینششگفتی آفرینشموجبات ازدیاد علمانسجام آفرینشنشانه های غفلتنشانه های سطحی نگریعلم به آفرینشعظمت آفرینشنقش طبیعتتعقل در آفرینشآثار مطالعه آفرینشتشویق به تعقلنظم آفرینشمنابع شناختتشویقهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹)
- تفکّر در جهان افرینش، موجب شگفتی در عجایب ان+۱ آیه
- نگاهِ همراه با تامّل انسان به افرینش جهان، موجب شناخت بیشتر او به خالقیّت خداوند+۱ آیه
- تشویق و ترغیب خداوند به نگاه و تامّل، در مبدا افرینش جهان+۱ آیه
- اشکار شدن خستگی بر چشمان انسانها، پس از مشاهده و تفکّر مکرّر در افرینش جهان هستی
- بینایی، از ابزارهای شناخت حسّی و راهی برای درک عقلی انسان+۵ آیه
- «ارجِعِ»+۱ آیه
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۲ آیه
- نگاه مکرّر و تفکّر عمیقتر در افرینش جهان، موجب اگاهی و شناخت فزونتر به نظم و انسجام ان+۱ آیه
- نگاه به اسمان، به منظور پی بردن به نظم و انسجام دقیق جهان افرینش، مورد تشویق خدا+۱ آیه